Και σοκαρίστηκα με το πόσο ίδια είναι τα επιχειρήματά τους με εκείνα των καθημερινών απαίδευτων θρήσκων που συζητούν με αθέους. Σοκαρίστηκα με το πόσο φαίνεται να αγνοούν βασικά δεδομένα της τρέχουσας επιστήμης· ειδικά εκείνων που φωτίζουν την καρδιά των επιχειρημάτων τους. Και σοκαρίστηκα και απογοητεύτηκα με το πόσο τετριμμένες ήταν οι ερωτήσεις τους και πόσο εύκολο να καταρριφθούν.

Ιδού τι εννοώ:

Ο ιστορικός Gary Habermas:

Χρησιμοποιώντας καθένα από τα ιστορικά γεγονότα που δέχονται σχεδόν όλοι οι σύγχρονοι λόγιοι, παρακαλώ να παρουσιάσετε μια καλύτερη φυσική εξήγηση της ανάστασης του Ιησού που είναι πιο λογική από την ανάσταση την ίδια.

Αυτά τα ιστορικά γεγονότα είναι: (1) Ο Ιησούς σταυρώθηκε και πέθανε (2) Οι μαθητές πίστεψαν ότι αναστήθηκε και ότι τους εμφανίστηκε (3) Η μεταστροφή του Παύλου (4) Η μεταστροφή του σκεπτικιστή του Ιακώβου του αδελφοθέου (5) Τον άδειο τάφο του Ιησού. Αυτά τα “ελάχιστα γεγονότα” έχουν ισχυρά στοιχεία υπέρ τους και τα παραδέχονται οι περισσότεροι λόγιοι, συμπεριλαμβανομένων και σκεπτικιστών, που έχουν γράψει για την ανάσταση στα Γαλλικά, Γερμανικά και Αγγλικά από το 1975. Αν και το πέμπτο γεγονός δεν είναι τόσο γενικά αποδεκτό, ωστόσο το παραδέχεται το 75% και είναι καλά τεκμηριωμένο από τα ιστορικά στοιχεία, αν τα δούμε χωρίς προκατάληψη.

Πρώτον: Προϋποθέτεις ένα από τα βασικά που προσπαθείς να αποδείξεις, ήτοι ο Ιησούς υπήρξε και ότι η Καινή Διαθήκη είναι μια ακριβής εξιστόρηση του βίου του και των γεγονότων που ακολούθησαν.

Αντίθετα με τη δήλωσή σου, αυτές οι ερωτήσεις εγείρουν σοβαρές αντιρρήσεις από τους ειδικούς . Δεδομένων των εσωτερικών αντιφάσεων της Καινής Διαθήκης, της έλλειψης στοιχείων που να υποστηρίζουν τα σπουδαιότερα γεγονότα που περιγράφονται στα Ευαγγέλια από ιστορικούς της εποχής και του γεγονότος ότι η Καινή Διαθήκη γράφτηκε δεκαετίες μετά τα γεγονότα που υποτίθεται ότι περιγράφουν, από ανθρώπους που ήταν πεπεισμένοι για τη θεία φύση του Ιησού και που έγραφαν για να προσηλυτίσουν κι άλλους στη θρησκεία τους… τίποτα από όλα αυτά δε συνηγορεί ότι η Καινή Διαθήκη είναι αξιόπιστη πηγή. Δε βλέπω κανένα λόγο να θεωρήσω τα “γεγονότα” σου δεδομένα.

Δεύτερον: Και ακόμα κι αν αποδεχθώ την ακρίβεια αυτών των γεγονότων… και τι έγινε; Σχετικά με τα #1-4: Οι οπαδοί της σέκτας “Heaven’s Gate” ήταν εξίσου πεπεισμένοι. Αρκετά για να πεθάνουν για τις πεποιθήσεις τους. Όπως και οι οπαδοί του Jim Jones και του Charles Manson κ.ο.κ. Η ιστορία είναι γεμάτη με αληθινούς πιστούς που πίστευαν πραγματικά με όλη τους την καρδιά στις πεποιθήσεις τους, αρκετά για να αφιερώσουν τις ζωές τους σ’αυτές και για να θυσιαστούν γι’αυτές. Το υποτιθέμενο πάθος των αποστόλων δεν αποδεικνύει τίποτε.

Όσον αφορά το #5: Και πάλι, ε και; Ο “άδειος τάφος” δεν απαιτεί μια υπερφυσική εξήγηση. Ακόμη κι αν όντως συνέβη, που δε δέχομαι ούτε κατά διάνοια, υπάρχουν ένα σωρό εξηγήσεις (το σώμα κλάπηκε, κρύφτηκε κ.λπ.)… εξηγήσεις που δεν απαιτούν μια υπερφυσική οντότητα. Οποιοσδήποτε ικανός ταχυδακτυλουργός θα μπορούσε να τα καταφέρει.

Ο φιλόσοφος Paul Copan:

Δεδομένης της κοινώς αποδεκτής και επιστημονικά τεκμηριωμένης άποψης ότι όλο το σύμπαν (όλη η ύλη, ενέργεια, χώρος, χρόνος) ξεκίνησαν να υπάρχουν πριν από ένα πεπερασμένο χρονικό διάστημα και δεδομένου ότι το σύμπαν είναι εντυπωσιακά ρυθμισμένο για την υποστήριξη ζωής, αυτό δεν υποννοεί (έντονα) ότι το σύμπαν είναι στοιχειωμένο οντολογικά και ότι αυτό το γεγονός απαιτεί περισσότερη έρευνα, δεδομένων των απίστευτων μεταφυσικών περιπλοκών;

Όχι.

Κάνεις αυτό που ονομάζω “λογικό σφάλμα της νερολακούβας” (μια ιδέα κλεμμένη από τον Douglas Adams). Μια νερολακούβα που μυστηριωδώς έχει συνείδηση σκέφτεται “Μα τι καταπληκτική γούρνα είναι αυτή που βρίσκομαι! Μου ταιριάζει γάντι! Πρέπει να έχει σχεδιαστεί για να με περιέχει!” Όχι. Η γούρνα δε σχεδιάστηκε για το νερό. Το νερό προσαρμόστηκε στη γούρνα. Το ίδιο ισχύει και για τη ζωή στο σύμπαν. Η ζωή εμφανίστηκε επειδή οι συνθήκες στο σύμπαν το επέτρεψαν. Αν δεν είχε συμβεί αυτό, θα είχε συμβεί κάτι άλλο… εξ ίσου αστρονομικά απίθανο. Απλά δε θα ήμασταν εδώ για να το δούμε.

Μια αναλογία: Οι πιθανότητες να γεννηθώ εγώ προσωπικά από τα δισεκατομμύρια παιδιά που θα μπορούσαν να είχαν κάνει και τα δισεκατομμύρια παιδιά που θα μπορούσαν να είχαν κάνει οι δικοί τους γονείς κ.ο.κ. είναι το λιγότερο… αστρονομικές. Αυτό σημαίνει ότι ήταν γραφτό να γεννηθώ; Φυσικά και όχι. Κάθομαι και ρίχνω το ζάρι 10 φορές και βγάζω την ακολουθία 4632236245. Οι πιθανότητες να συμβεί αυτό είναι 60.000.000 προς 1. Αυτό δε σημαίνει ότι ήταν προσχεδιασμένο, ούτε μοιραίο… ούτε ότι χρειάζεται να εφεύρουμε κάποια ειδική φιλοσοφία για να το εξηγήσουμε.

Και πιο σημαντικό, όπως έχω γράψει κι αλλού:And very importantly, as I’ve written elsewhere: Το σύμπαν δεν είναι ουσιαστικά ρυθμισμένο για να συντηρεί ζωή. Δεδομένου το πόσο χρειάστηκε για να εμφανιστεί η Γη μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, τον τελικό θάνατο του ήλιου και το θερμικό θάνατο του σύμπαντος και δε συμμαζεύεται, το διάστημα κατά το οποίο η Γη θα μπορεί να συντηρεί ζωή είναι, σε κοσμικά μεγέθη, πολύ μικρό.

Ο Paul Copan ξανά:

Και, δευτερευόντως, δεδομένου ότι η ύπαρξη του κακού είναι η σπουδαιότερη αντίρρηση για την πίστη στο Θεό, η ίδια η έννοια του κακού δεν υποννοεί ένα πρότυπο καλοσύνης ή ένα σχέδιο από το οποίο λοξοδρομήσαμε; Αν τα πράγματα θα έπρεπε να είναι με ένα συγκεκριμένο τρόπο (αντί του απλώς να συμβαίνουν, όπως γίνεται στη φύση) τέτοιες “αδικίες” ή “κακά” δεν υποννοούν ένα ηθικό σχεδιασμό ανεξάρτητο της φύσης;

Όχι

Τα διαρκώς συσσωρευόμενα στοιχεία δείχνουν ότι το καλό και το κακό είναι έννοιες που η ίδια η εξέλιξη τοποθέτησε στο μυαλό μας. Οι άνθρωποι είμαστε κοινωνικό είδος και εκείνοι που συμπεριφέρονται ηθικά είναι πιο επιτυχημένοι κοινωνικά και αναπαράγονται. Εκείνοι που δεν το έκαναν είχαν μειωμένες πιθανότητες να κερδίσουν το δαρβινικό λαχείο. (Αυτό επίσης εξηγεί γιατί συνεχίζει να υπάρχει το κακό, κάτι που ο Χριστιανισμός αδυνατεί να κάνει παντελώς. Οι περισσότεροι επιτυγχάνουν εξελικτικά με το να είναι λίγο-πολύ καλοί, αλλά κάποιοι μπορούν να επιτυγχάνουν με το να είναι κακοί και να γλυτώνουν τις συνέπειες). Η ηθική δεν απαιτεί υπερφυσική εξήγηση. Η εξέλιξη και η νευροψυχολογία την εξηγούν μια χαρά.

(Παρεπιπτόντως, το πρόβλημα του κακού δεν είναι “η σπουδαιότερη αντίρρηση για την πίστη στο Θεό”. Είναι η σπουδαιότερη αντίρρηση για ένα συγκεκριμένο (αν και συνηθισμένο) Θεό· τον παντοδύναμο, παντογνώστη, πανάγαθο θεό της χριστιανικής θεολογίας. Δεν είναι μόνο ο δικός σας θεός αυτός στον οποίο δεν πιστεύουμε).

Ο Frank Pastore, παρουσιαστής talk-show:

Παρακαλώ εξηγήστε πώς κάτι προκύπτει από το τίποτα, πώς το έμβιο προκύπτει από το άβιο, πώς ο νους προκύπτει από τον εγκέφαλος, πώς η ηθική προκύπτει από μια ουδέτερη πηγή.

Ααα, ναι! Ο Θεός των κενών!

Ας τα πάρουμε ένα-ένα πρωτού δούμε το ζήτημα συνολικά: Κάτι από το τίποτα: Δεν ξέρουμε την απάντηση ακόμη. Είναι ένα από τα μεγάλα επιστημονικά ερωτήματα του καιρού μας. (Πολλοί επιστήμονες που το ερευνούν υποπτεύονται ότι η απάντηση μπορεί να μας κάνει να ξανασκεφτούμε ριζικά αυτά που νομίζουμε ότι ξέρουμε για τον χρόνο και τη σχέση αιτίου/αιτιατού· όπως μας έκανε ο Δαρβίνος να πιάσουμε απ’την αρχή τη ζωή ή ο Αϊνστάιν να δούμε με άλλο μάτι το χώρο και το χρόνο). [ΣτΜ: Παρεπτιπτόντως, η κοσμολογία της Μεγάλης Έκρηξης δεν είναι δημιουργία εκ του μηδενός.]

Αλλά ούτε και η υπόθεση του Θεού απαντά το ερώτημα, αλλά γεννά αναγκαστικά το ερώτημα. Πώς γίνεται ο Θεός να προϋπήρχε ή να δημιουργήθηκε εκ του μηδενός; Αν πρέπει να υποτεθεί ότι κάτι προήλθε από το τίποτα, γιατί αυτό το κάτι πρέπει να είναι ο Θεός; Γιατί όχι το σύμπαν; (Και μην πείτε “Επειδή ο Θεός είναι μαγικός.” Χάλια απάντηση.)

Ζωή από άβια ύλη: Αυτή η ερώτηση είναι εύκολη. Η ζωή προήλθε από πρωτοβιοχημικές διαδικασίες, που προήλθαν από κανονικές χημικές αντιδράσεις. Δεν υπάρχει κάτι μυστήριο εδώ. Πρόκειται για φυσικά αίτια και αποτελέσματα. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι θα είναι σε θέση να αναπαράγουν τη διαδικασία σε μερικά χρόνια.

Νους από τον εγκέφαλο: Άλλη μια ερώτηση της οποίας την απάντηση δε γνωρίζουμε ακόμη. Η επιστήμη της νευροψυχολογίας είναι στα γενοφάσκια της ακόμη και το ερώτημα του τι είναι συνείδηση και πώς δουλεύει πιστεύω πώς είναι άλλο ένα από τα μεγάλα ερωτήματα της εποχής μας.

Αλλά και αυτό είναι ένα ερώτημα που η θρησκεία δεν απαντά, αλλά γεννά αυτό ακριβώς το ερώτημα. Αν υπάρχει μια άυλη ψυχη πώς αλληλεπιδρά με τον εγκέφαλο και το αναγκάζει να κάνει αυτό που θέλει; Πώς επηρεάζει τον υλικό κόσμο κάτι άυλο; Και αν ο εαυτός μας δεν είναι υλικός, τότε πώς γίνεται να επηρεάζουν την ψηχή αλλαγές στον εγκέφαλο;

Και κάτι ακόμη: Όχι, δεν ξέρουμε ακριβώς πώς ο εγκέφαλος παράγει το νου, αλλά όλα τα στοιχεία μας δείχνουν ότι αυτό όντως συμβαίνει. Αλλαγές στον εγκέφαλο από τραύματα ή επεμβάσεις ή ασθένειες ή φάρμακα, προκαλούν αλλαγές στο νου, και μάλιστα αρκετά προβλέψιμες. (Όπως έλεγε ο Bertrand Russell: “Δεδομένου ότι καταστρέφοντας ένα κομμάτι του εγκεφάλου καταστρέφεται και το αντίστοιχο κομμάτι του νου και του εαυτού -π.χ. καταστρέφοντας το κέντρο της όρασης τυφλώνεσαι, καταστρέφοντας το κέντρο της γλώσσας δεν μπορείς να μιλήσεις ή να κατανοήσεις τη γλώσσα κ.λπ.- λογικό επακόλουθο είναι ότι καταστρέφοντας ολόκληρο τον εγκέφαλο, καταστρέφεις και ολόκληρο το νου και τον εαυτό.”) Και πλέον, με τις μαγνητικές τομογραφίες και όλες τις νέες τεχνολογίες μπορούμε να δούμε τις σκέψεις καθώς δημιουργούνται στον εγκέφαλο. Βάσει των διαθέσιμων στοιχείων, ό,τι κι αν είναι το μυαλό, φαίνεται να είναι παράγωγο του εγκεφάλου.

Για το θέμα εξέλιξης της ηθικής από μια ουδέτερη ηθικά πηγή δες και παραπάνω [και σ'αυτό το άρθρο περί της εξέλιξης της ανθρώπινης ηθικής.]

Αυτά τα επιχειρήματα είναι που εμείς οι άθεοι ονομάζουμε “Θεό των Κενών”. Τα φαινόμενα που δεν εξηγούνται επί του παρόντος από την επιστήμη, τα κενά που έχουμε στην κατανόησή μας για το σύμπαν, αυτά τα εξηγείτε με το Θεό. Και όταν η επιστήμη κλείσει το κενό, η θρησκεία βρίσκει ένα άλλο.

Μα καθώς τα κενά στην κατανόησή μας μικραίνουν, ο Θεός συρρικνώνεται μαζί τους.

Ο συγγραφέας Greg Koukl:

Γιατί υπάρχει κάτι αντί για τίποτε; Είναι φανερό ότι το υλικό σύμπαν δεν είναι αέναο (Δεύτερος Νόμος της Θερμοδυναμικής, Κοσμολογία της Μεγάλης Έκρηξης). Είτε τα πάντα προήλθαν εκτός του υλικού σύμπαντος ή τα πάντα προήλθαν από το μηδέν (Νόμος του Διπόλου). Ποια είναι η πιο λογική εναλλακτική; Ως άθεος φαίνεται ότι επιλέγεις το δεύτερο. Γιατί;

Δες και παραπάνω. Επί του παρόντος είναι ένα ερώτημα που δεν έχει απαντηθεί. Αλλά ούτε και η υπόθεση του Θεού απαντά στο ερώτημα, αντίθετα μάλιστα, γεννά το ερώτημα.

Όσο για το γιατί μια φυσική εξήγηση είναι πολύ πιο πιθανή από μια μεταφυσική (και όλοι μου οι τακτικοί αναγνώστες ήδη αγανακτούν ξέροντας ότι θα επαναλάβω ένα επιχείρημα που το έχω χρησιμοποιήσει περίπου 711.522 φορές στο ιστολόγιο αυτό – δε θα το ξανακάνω, το υπόσχομαι):

Γιατί πάντα έτσι γίνεται. Γιατί κατά την ιστορία της ανθρωπότητας όλα τα αναπάντητα ερωτήματα πάντα είχαν μια φυσική εξήγηση, χιλιάδες και χιλιάδες φορές… και δε βρέθηκαν ποτέ να έχουν υπερφυσική εξήγηση. Ποτέ. Ούτε μία φορά. Μηδέν. Η ιστορία της ανθρώπινης γνώσης μας δείχνει ότι σταδιακά οι υπερφυσικές εξηγήσεις αντικαθίστανται από φυσικές· σταθερά, με συνέπεια, χωρίς σταματημό, σαν ατμομηχανή.

Δεδομένης αυτής της ιστορίας, γιατί να νομίζω ότι αυτά τα συγκεκριμένα δύο ερωτήματα θα εξηγηθούν τελικά με το Θεό; Γιατί θα ήταν λογική μια τέτοια εικασία;

Ο Lee Strobel συνοψίζοντας τον φιλόσοφο Alvin Plantinga:

Αν οι αντιληπτικές μας ικανότητες έχουν επιλεγεί με γνώμονα την επιβίωση και όχι την αλήθεια, τότε πώς μπορούμε να είμαστε βέβαιοι, για παράδειγμα, ότι οι πεποιθήσεις μας για συγκεκριμένα υλικά αντικείμενα είναι σωστές ή ότι ο υλισμός είναι σωστός; (Αντιπαραθέτω ότι ο θεϊσμός λέει ότι ο Θεός έχει σχεδιάσει τις αντιληπτικές μας ικανότητες με τέτοιο τρόπο, ώστε, όταν λειτουργούν σωστά και στο κατάλληλο περιβάλλον, να μας παρέχουν ορθές αντιλήψεις για τον κόσμο.)

Λοιπόν, κατ’αρχάς δεν μπορώ να δω πώς η υπόθεση ενός Θεού απαντά αυτό το ερώτημα. Αν οι ίδιες μας οι νοητικές λειτουργίες μπορούν να μας εξαπατήσουν, τότε γιατί να πιστέψουμε ότι κι ο Θεός δεν μας εξαπατά; Για την ακρίβεια, είναι πιο πιθανό ένας παντοδύναμος μαγικός Θεός να μπορεί να μας εξαπατήσει, παρά οι φυσικές μας αισθήσεις που εξελίχθηκαν βάσει του υλικού κόσμου.

Θέλω να πω ότι αν ο Θεός ήταν αληθινός και δημιούργησε το μυαλό μας για να μας παρέχει “ορθές αντιλήψεις για τον κόσμο”… τότε δε θα κάναμε καν αυτή την κουβέντα. Δε θα τον αντιλαμβανόμασταν όλοι με τον ίδιο ακριβώς τρόπο; Για ποιο λόγο θα διαφωνούσε ο οποιοσδήποτε για θρησκευτικά ζητήματα; Για την ακρίβεια, κανείς δε θα διαφωνούσε για τίποτα. Είτε ο Θεός να έφτιαξε με τέλειο μυαλό -το οποίο είναι προφανώς αναληθές- είτε ο Θεός μας εξαπατά… το οποίο διαλύει όλο το επιχείρημά σου.

Και αν οι νοητικές μας λειτουργίες έχουν εξελικτικά ελαττώματα… τότε τι σε κάνει να πιστεύεις ότι η πίστη στο Θεό δεν είναι ένα από αυτά τα εξελικτικά ελαττώματα; Εν πάσει περιπτώσει, η επιστήμη και ο υλισμός δεν προϋποθέτουν ότι η αντίληψή μας και οι νοητικές μας λειτουργίες είναι πάντα σωστές.

Για την ακρίβεια, ξέρουμε ότι δεν είναι. Ξέρουμε, για παράδειγμα, ότι το μυαλό μας τείνει να βλέπει σχέδια και προθέσεις εκεί που δεν υπάρχουν, να ενισχύει τα στοιχεία που υποστηρίζουν αυτό που πιστεύουμε και υποβαθμίζει εκείνα που το υποσκάπτουν, εκλογικεύει ειλημμένες αποφάσεις, ακόμα κι όταν είναι προφανώς λανθασμένες ή επιζήμιες (σημεία που όλοι οι άθεοι θεωρούν ισχυρά επιχειρήματα κατά της θρησκείας και όχι υπέρ της. Βλ.και παραπάνω, ότι η θρησκεία είναι ένα από τα μεγαλύτερα αντιληπτικά μας σφάλματα).

Ναι, οι νοητικές μας λειτουργίες είναι ελαττωματικές. Γι’αυτό και όταν προσπαθούμε να κατανοήσουμε το σύμπαν, δε βασιζόμαστε στην προσωπική ιδεοληψία και στη σκέψη του καθενός. Γι’αυτό χρησιμοιούμε την επιστημονική μέθοδο. Το κάνουμε για να φιλτράρουμε σφάλματα και προκαταλήψεις την αντίληψής μας και της κρίσης μας, όσο το δυνατόν περισσότερο. Είναι ατελής, σίγουρα, αλλά με τον καιρό έχει αποδειχθεί απίστευτα ισχυρή.

Σε μια φυσική κοσμοθεώρηση γνωρίζουμε ότι η αντίληψη και οι νοητικές μας λειτουργίες είναι ατελείς, αλλά έχουμε λόγους να υποθέτουμε ότι έχουνε τουλάχιστον κάποια επαφή με την πραγματικότητα. Δε θα είχαμε επιβιώσει ως είδος αν κυνηγάγαμε ανύπαρκτους λαγούς ή να ξεφύγουμε από τίγρεις που υπήρχαν, αλλά δεν μπορούσαμε να δούμε. Και δε θα μπορούσαμε να προβλέψουμε και να πλάσουμε το περιβάλλον μας στον τρομερό βαθμό που μας έχει επιτρέψει η επιστημονική μέθοδος, αν οι αισθήσεις μας και οι νοητικές μας λειτουργίες δεν αντανακλούσαν καθόλου την πραγματικότητα.

Ο ιστορικός Mike Licona:

Ασχέτως κοσμοθεωρίας, πολλοί βιώνουν περιόδους αμφιβολίας. Αμφιβάλετε ποτέ για την αθεΐα σας, κι αν ναι, τι είναι αυτό στο θεϊσμό ή το Χριστιανισμό που σας κάνει να αμφιβάλλετε περισσότερο;

Ναι. Μερικές φορές. Όποτε βλέπω έναν ένθεο να επιχειρηματολογεί υπέρ του Θεού, πάντα υπάρχει μια στιγμή που αναρρωτιέμαι “Θα είναι αυτό το καλό επιχείρημα; Η καλή απόδειξη; Θα είναι αυτό τελικά αυτό που θα πείσει;”

Αλλά αυτό συμβαίνει πολύ σπανιότερα από παλιά. Τέτοιου είδους στιγμές γίνονται όλο και πιο σύντομες. Και ειλικρινά (θα ακουστεί υπεροπτικό, συγγνώμη) αυτό συμβαίνει όλο και σπανιότερα, αφού βλέπω ξανά και ξανά τα ίδια ατυχή επιχειρήματα.

Συμπεριελαμβανομένων και των παρόντων.

Όλα αυτά τα επιχειρήματα τα έχω ξαναδεί. Αποδείξεις από τη Βίβλο. Η υποτιθέμενη πεποίθηση των αποστόλων και ο άδειος τάφος. Το επιχείρημα του πρώτου κινούντος. Η ρύθμιση του σύμπαντος για την υποστήριξη ζωής. Ο Θεός των κενών. Περί πραγματικότητας και εμπιστοσύνης στην αντίληψη. Τα έχω δει όλα. Δεκάδες φορές. Μπορώ να τα καταρρίψω και στον ύπνο μου. (Κανείς από αυτούς τους απολογητές δεν ανέφερε την προσωπική διαίσθηση και εμπειρία, και καλύτερα γι’αυτούς, αλλά… είμαι πρόθυμη να στοιχηματίσω λεφτά ότι αν η κουβέντα συνεχιζόταν, θα τα λέγανε κι αυτά. Πάντα το κάνουν.)

Και ειλικρινά, όταν έχω αμφιβολίες, δεν είναι για το αν η θρησκεία είναι η σωστή επιλογή. Το ότι έχω δει τόσα πολλά λανθασμένα επιχειρήματα ενθέων να επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά, αυτό είναι που έχει ενισχύσει την άποψή μου ότι η θρησκεία είναι λανθασμένη, περισσότερο από ό,τι έχει πει ο οποιοσδήποτε άθεος.

Οι αμφιβολίες μου δεν αφορούν το αν η θρησκεία είναι αληθινή, αλλά αν θα ήταν ευχάριστη. Υπάρχουν φορές που νιώθω μικρή και ασήμαντη σε κοσμικό επίπεδο ή φοβάμαι το θάνατο ή εκνευρίζομαι με την αδικία (με ενοχλεί που ο Ken Lay πέθανε από καρδιά πρωτού μπορέσουμε να τον χώσουμε στη φυλακή) και εύχομαι να υπάρχει μια αιώνια ζωή μετά θάνατον όπου θα μπορώ να ζω με τους αγαπημένους μου για πάντα και όπου τα πλούσια καθάρματα θα υποφέρουν. (Όχι στην Κόλαση. Η Κόλαση είναι μια από τις σατανικές έννοιες που έχει δημιουργήσει η ανθρωπότητα. Κάτι σαν το Καθαρτήριο… δε θα με χάλαγε.)

Τον περισσότερο καιρό, πάντως, δεν εύχομαι να υπήρχε Θεός. Τον περισσότερο καιρό είμαι ικανοποιημένη με τον κόσμο ως έχει, φυσικό και υλικό, και δεν έχω πρόβλημα να τον αποδεχτώ έτσι. Η υπόθεση ενός Θεού σίγουρα παρέχει κάποια παρηγοριά… αλλά και τρόμο. (Μεταξύ άλλων: Ναι, πρέπει να ζήσω σ’ένα χωρίς ένα πατέρα-δημιουργό να τον νοιάζει αν ζω ή αν πεθαίνω… αλλά ταυτόχρονα δε χρειάζεται να αναρρωτιέμαι γιατί αυτός ο πατέρας που μας αγαπάει βασανίζει παιδιά.) Και η φυσική κοσμοθεώρηση παρέχει πολλές ανέσεις και ελπίδες που η θρησκεία αδυνατεί να προσφέρει.

Και ακόμα και πραγματικά να επιθυμούσα να υπήρχε Θεός… τα ευχολόγια δεν είναι επιχειρήματα. Επίσης εύχομαι να είχα και ένα συμβόλαιο με τον εκδότη μου ύψους ενός εκατομμυρίου δολλαρίων. Και ένα πόνυ. Αλλά δε θα ζήσω και τη ζωή μου λες κι όλα αυτά είναι αλήθεια.

Λυπάμαι, θεολόγοι. Παραμένω δύσπιστη. Είμαι αρκετά σοκαρισμένη με το πόσο λίγα ξέρουν όλοι αυτοί οι απολογητές για βασικές εξελίξεις στην επιστήμη. Και, ειλικρινά, είμαι απογοητευμένη με το πόσο αδύναμα και κοινότυπα είναι αυτά τα επιχειρήματα. Περίμενα μεγαλύτερη πρόκληση.

Επιτρέπουμε να περνάει ως “γνώση” ότι κάποτε κάποιος έκανε μια προσευχή και η γη σταμάτησε να γυρίζει προκειμένου να διατηρηθεί η ημέρα όσο οι δικοί του έσφαζαν τους εχθρούς τους και ότι ο άγιος Γεώργιος σκότωσε τον δράκο και έσωσε την βασιλοπούλα.. και αμέτρητες άλλες ηλιθιότητες που μόνο χυδαία και διεστραμμένα μυαλά θα μπορούσαν να επινοήσουν.

Δεν υπάρχει ένα σημείο που θα πρέπει επιτέλους να νοιώσουμε μεγάλη ντροπή ;
Δεν αισθανόμαστε αισχροί και ασυγχώρητοι προδότες απέναντι στην παιδική τους αίσθηση είμαστε ότι πιο έμπιστο και σπουδαίο έχουν;
Πως τα προδίδουμε έτσι αφήνοντας κάθε “πνευματικό” τσαρλατάνο να τα μετατρέπει σε ένα αποχαυνωμένο θρησκευτικό ποίμνιο;

Η εμμονή στις θρησκευτικές πεποιθήσεις και αιτιολογήσεις δεν απαιτεί καμία διανοητική προσπάθεια.
Οι αμόρφωτες και απολίτιστες φυλές του Αμαζονίου και της Αφρικής είναι βέβαιοι για τα πνεύματα του δάσους και για τους θεούς που αστράφτουν και βροντούν.
ΟΧΙ βέβαια λόγω ευφυΐας, αλλά λόγω άγνοιας και αμορφωσιάς.
Και οι “μάγοι” των φυλών αυτών, ασκούν επιρροή στους τρομερούς αυτούς θεούς αποκτώντας έτσι κοινωνική θέση, συχνά ισχυρότερη ακόμα κι από αυτήν των φυλάρχων.
Και εμείς οι “ ευφυείς ” σεβόμαστε τους εδώ ρασοφόρους συνάδελφους τους διότι ασκούν επιρροή σε υπερφυσικές δυνάμεις για χάρη μας κι αν δεν το κάνουν, θα καταλήξουμε στα τάρταρα της κόλασης.
Αντίστοιχα με τους πρωτόγονους , η εδώ θρησκευτική εξουσία υπήρξε για χιλιετηρίδες ισχυρότερη των αυτοκρατόρων όπως και εξακολουθεί να είναι σαφώς ισχυρότερη των κυβερνήσεων.
Πως όμως μπορεί ακόμα και σήμερα να το κατορθώνει αυτό;

ΜΟΝΟ ΜΕ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ.

Πριν προλάβουν τα παιδιά να αναπτύξουν λογική και κρίση.

Αν αυτό μοιάζει υπερβολικό σε κάποιους, ας δοκιμάσουν να εξηγήσουν πως τόσοι ισλαμιστές (κάποιοι με αρκετή μόρφωση), ανατινάζονται για να σκοτωθούν μαζί τους κάποιοι άπιστοι γιατί ο Αλλάχ είναι μεγάλος και τους περιμένει με ανοιχτές αγκάλες στον παράδεισο.
Μπορεί στ’ αλήθεια κάποιος να πιστεύει, ότι αυτό δεν έχει να κάνει με τον έλεγχο της δικής τους παιδείας και της “θρησκευτικής τους συνείδησης”;
Το θέμα να είναι ένα εξαιρετικά σοβαρό θέμα και ως τέτοιο θα πρέπει να αντιμετωπιστεί από όλους μας, όχι πια με λόγια αλλά με ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ που θα μπορούν να εγγυηθούν την πραγματική πνευματική υγεία των παιδιών μας, μέσα από την αγάπη τους στην λογική και την ελευθερία της σκέψης.

Κατ’ αρχάς το «Πίστευε και μη ερεύνα» -όταν δεν μνημονεύεται με επικριτική διάθεση- σε καμία περίπτωση δεν προέρχεται μόνο από ανθρώπους αγράμματους και άσχετους με τη Χριστιανική πίστη όπως θέλουν να μας κάνουν να πιστέψουμε οι απολογητές. Προσωπικά το έχω ακούσει ουκ ολίγες φορές να χρησιμοποιείται ως επιχείρημα απελπισίας ακόμα κι από ιερείς! Ας μην υπεραπλουστεύουμε λοιπόν τα πράγματα. Τα τελευταία χρόνια ωστόσο παρατηρείται μια φανερή αλλαγή πλεύσης με στόχο να καταδειχθεί ότι σε καμία περίπτωση ο χριστιανισμός δεν καταδικάζει την έρευνα. Έτσι λοιπόν στα επικριτκά σχόλια περί σκοταδισμού πολλοί χριστιανοί απαντούν με το Κατά Ιωάννην, Ε´ 39: «Ο Χριστός είπε: “Ερευνάτε τας γραφάς”», αντιλέγουν! Πέραν όμως τού ότι ακόμα κι αν έλεγε ακριβώς αυτό, και πάλι δεν νομίζω πως θα μπορούσαμε να μιλάμε για απόδειξη, αλλά μάλλον για αντίφαση, η φράση «ερευνάτε τας γραφάς» στο επίμαχο χωρίο όπως εύκολα διαπιστώνει κανείς διαβάζοντας την αποσιωπούμενη συνέχεια, ΔΕΝ είναι προστακτική: «ερευνάτε τας γραφάς, ότι υμείς δοκείτε εν αυταίς ζωήν αιώνιον έχειν». Αυτό δηλαδή που έχουμε εδώ δεν είναι κάποια ειδική προτροπή τού Ιησού να ερευνάμε την Αγία Γραφή, αλλά την απλή καταγραφή τού γεγονότος, τη διαπίστωση ότι οι Ιουδαίοι ερευνούσαν τις γραφές επειδή πίστευαν ότι έτσι θα έβρισκαν την αιώνια ζωή [1].

Ένα άλλο -επιεικώς αστείο- επιχείρημα που τελευταία χρησιμοποιείται όλο και πιο συχνά (το έχω ακούσει ακόμα και από γνωστό κληρικό σε τηλεοπτικό πάνελ), είναι η φημολογούμενη μετάθεση τού κόμματος κατά το πρότυπο τού γνωστού δελφικού χρησμού «ήξεις, αφίξεις (,) ου (,) θνήξεις εν πολέμω»: «Δε λέει: “Πίστευε, και μη ερεύνα”», αντιλέγουν, «αλλά: “Πίστευε και μη, ερεύνα”, δηλαδή είτε πιστεύεις, είτε όχι, να ερευνάς!». Πιάσ’ τ’ αβγό και κούρευ’ το, δηλαδή! [2]

Τα ανέκδοτα όμως δεν σταματούν εδώ! Τελευταία, βλέπετε, κυκλοφορεί και το εξής «ψαγμένο»: δεν είναι, λέει, ούτε: «Πίστευε, και μη ερεύνα» ούτε: «Πίστευε και μη, ερεύνα», αλλά: «Πίστευε, και ΜΟΙ ερεύνα», δηλαδή «πίστευε και ΕΜΕΝΑ (δηλ. τον Κύριο) ερεύνα». Μόλις λοιπόν η γραμματική τής αρχαίας Ελληνικής αλλάξει ερήμην εκείνων που την εφάρμοζαν από πρώτο χέρι και το ρήμα ερευνάω αποφασισθεί εκ των υστέρων ότι δεν θέλει αιτιατική, αλλά δοτική (εμοί), ε τότε να ξανασυζητήσουμε και την περίπτωση αυτή. Μέχρι τότε όμως,… έλεος!

Ωστόσο, αν δεν ισχύει ούτε το ένα, ούτε τ’ άλλο, ούτε το… παράλλο, τότε τι ισχύει τελικά; Ποια είναι η προέλευση τού λογισμού αυτού; Ποιος νους τον συνέλαβε και ποιο στόμα τον άρθρωσε; Κατ’ αρχάς, όπως μας διαβεβαιώνουν πολλοί χριστιανοί, το «Πίστευε και μη ερεύνα» έτσι όπως έχει περάσει στη λαϊκή συνείδηση, ουδεμία σχέση έχει με τη γνήσια ορθόδοξη πίστη, αφού πέραν του γεγονότος ότι δεν αναφέρεται σε κανένα βιβλικό ή πατερικό κείμενο, πλήθος παραδειγμάτων αποδεικνύουν ότι χριστιανισμός και έρευνα συνυπάρχουν αρμονικά! Από τη στιγμή, φερ’ ειπείν, που ακόμα και το κεντρικό Χριστιανικό δόγμα, η ίδια δηλαδή η Ανάσταση, όχι μόνο επιτρέπεται αλλά μάλιστα προτείνεται κιόλας να ερευνηθεί (αλήθεια, πώς ακριβώς θα μπορούσε να γίνει αυτό;), τότε τα πράγματα είναι ξεκάθαρα: «η Ορθοδοξία ΠΡΟΤΡΕΠΕΙ να ερευνήσουμε»! Διότι, λέει, ο Χριστός όχι μόνο «δεν είπε στον (“άπιστο”) Θωμά “πίστευε και μη ερεύνα”, αλλά τον προέτρεψε να ελέγξει με τα ίδια του τα χέρια τις τρύπες από τα καρφιά Του!». Οι ίδιοι οι Πατέρες άλλωστε «λένε ότι ο Θωμάς απουσίασε “οικονομικώς” στην πρώτη εμφάνιση του Κυρίου (δηλαδή κατ’ οικονομίαν!) έτσι ώστε να αποδειχθεί η Ανάσταση και με έρευνα». Σωστά. Όντως εδώ μπορούμε, νομίζω, να μιλάμε για αδιάσειστη απόδειξη. Κάτι ανάλογο δηλαδή και με τη μαρτυρία τού Φειδιπίδη για τη συνάντηση που είχε με τον Πάνα πριν από τη μάχη τού Μαραθώνα, όπου ο τραγοπόδαρος θεός τού υποσχέθηκε πως δεν θα άφηνε τους Αθηναίους αβοήθητους. Χωρίς τη σημαντική αυτή μαρτυρία, ούτε η πεποίθηση ότι η επέμβαση τού Πάνα έπαιξε καθοριστικότατο ρόλο στη νίκη, ούτε οι αναφορές περί εμφάνισης του στη μάχη, αλλά ούτε και το ιερό που ιδρύθηκε μετά προς τιμήν του θα είχε κάποια ιδιαίτερη αποδεικτική αξία. Αφού όμως ήδη πριν από τη μάχη ο Φειδιπίδης είχε «οικονομικώς» τη συνάντηση αυτή με τον θεό, αφού τον είδε και μίλησε μαζί του μεταφέροντας ένα μήνυμα που αργότερα επαληθεύτηκε (οι Αθηναίοι όντως νίκησαν, και ο Παν σύμφωνα με πολυάριθμες μαρτυρίες εθεάθη να συμπολεμά στη μάχη) μπορούμε, νομίζω, όντως να μιλάμε για απόδειξη.

Για να σοβαρευτούμε όμως τώρα λιγάκι, όλα αυτά τα περί «προτροπής σε έρευνα» στην περίπτωση τού Θωμά, ασφαλώς ακούγονται πολύ όμορφα και φιλελεύθερα, είναι ωστόσο αδύνατον να μη σχολιαστούν και κάποιες λεπτομέρειες στην όλη ιστορία που χαλάνε τη μανέστρα! Η προτροπή τού Ιησού στον Θωμά να βάλει τον δάκτυλό του επί τον τύπον των ήλων, απομονώνεται, βλέπετε, πλήρως από τα συμφραζόμενα με συνέπεια το γενικό μήνυμα να αλλοιώνεται σημαντικά! Διότι ο Ιησούς αμέσως μετά την επίμαχη προτροπή Του, πρόσθεσε άλλη μία: «και μη γίνου άπιστος, αλλά πιστός», ενώ την επακολουθείσα ομολογία τού Θωμά την αντιμετώπισε με το μάλλον πικρόχολο σχόλιο ότι στην ουσία πίστεψε επειδή Τον είδε˙ όμως «μακάριοι οι μη ιδόντες και πιστεύσαντες» [3]! Σας φαίνονται εσας όλα αυτά «προτροπή για έρευνα»; Εμένα περισσότερο για ρητορικά διατυπωμένη αποτροπή μου κάνουν! Κι αν τώρα αντιτάξει κανείς κάποιο άλλο εδάφιο που φαίνεται να ενθαρρύνει την έρευνα, τότε θ’ αντιτάξω κι εγώ άλλα -έτοιμα τα ’χω- που φαίνονται να την αποθαρρύνουν, και μετά άντε να βγάλουμε άκρη!

Για να μπούμε όμως στην τελική ευθεία, η προτροπή να πιστεύουμε χωρίς να ερευνούμε, όπως φαίνεται εν τέλει όντως υπάρχει καταγεγραμμένη στη χριστιανική ιστορία! Συγκεκριμένα στη Γ´ Οικουμενικη Σύνοδο τής Εφέσου το 431 ο Επισκόπος Αγκύρας Θεόδοτος παραδίδεται ότι είπε: «Πίστευε τω θαύματι και μη ερεύνα λογισμοίς το γενόμενον», δηλαδή: «Να πιστεύεις το θαύμα χωρίς να το ψάχνεις με τη λογική»! Η ομοιότητα εδώ λοιπόν δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί τυχαία. Η εν λόγω φράση τού Θεοδότου ωστόσο δυστυχώς έχει τραβήξει τα πάνδεινα, κυρίως από βιαστικούς κριτές που την επικολλούν σε διάφορα φόρουμ και μπλογκ χωρίς να την έχουν πολυκαταλάβει! Όποιος, βλέπετε, κάνει τον κόπο να διαβάσει τα συμφραζόμενα, διαπιστώνει ότι ο Θεόδοτος εδώ δεν αναφέρεται συλλήβδην σε όλα τα θαύματα, αλλά μόνο στη διττή φύση τού Ιησού˙ αυτό είναι που καλεί τους πιστούς να μην επιχειρούν να προσεγγίσουν με την ανθρώπινη λογική, και όχι γενικά κι αόριστα όλα τα θαύματα:

«[…]Ομολογώ τοιγαρούν τόν αυτόν θεόν καί άνθρωπον, θεόν μέν πρό αιώνων, άνθρωπον δέ γενόμενον εκ τού τόκου αρξάμενον, ου δύο, αλλ’ ένα, ου φραζόμενον ως ένα, διττόν δέ επινοούμενον: […] ένα λέγεις Χριστόν, τόν αυτόν θεόν καί άνθρωπον; […] ει δέ τέμνεις ταίς εννοίαις, τήν ένωσιν ήρνησαι. μή ούν πρός φύσεις διισταμένας καταγάγηις τόν λογισμόν, θεού τήν άκραν θαυματουργήσαντος ένωσιν. πίστευε τώ θαύματι καί μή ερεύνα λογισμοίς τό γενόμενον. […]»[4]

Το γεγονός δε αυτό βρίσκεται σε απόλυτη αρμονία και με την επίσημη θέση τής Ορθόδοξης πίστης σύμφωνα με την οποία το «Πίστευε, και μη ερεύνα» ισχύει αποκλειστικά και μόνο για το μυστήριο τής τριαδικής θεότητας αφού είναι φύσει αδύνατον να το κατανοήσει κανείς με μοναδικό εφόδιο την πεπερασμένη ανθρώπινη λογική. Σωστά, θα συμπληρώσω εγώ. Ενώ η Ανάσταση, η Ανάληψη ή ξέρω ’γώ, η μετατροπή των Τιμίων Δώρων σε… μυοκάρδιο και αίμα ανθρώπου είναι απολύτως κατανοητά, ε;

Όπως και να ’χει, ενδιαφέρον παρουσιάζει η λεξικογραφική αναφορά τού -γνωστού για τη φιλοχριστιανική του θεώρηση των πραγμάτων- γλωσσολόγου Γ. Μπαμπινιώτη σύμφωνα με τη οποία η επίμαχη φράση αποτελεί «συντομευμένη μορφή τού Πίστευε και μη ερεύνα τα της πίστεως φρ. τής πατερικής παράδοσης που δηλώνει ότι τα ζητήματα τής πίστεως δεν ερμηνεύονται με τον ορθό λόγο˙ η φρ. παρανοήθηκε και στη συντομευμένη της μορφή χρησιμοποιήθηκε ως δογματική απαγόρευση τής έρευνας γενικότερα». Μια τέτοια φράση ωστόσο, με τη συγκεκριμένη διατύπωση, δεν έχω δει να μνημονεύεται πουθενά αλλού. Αν αντιλαμβάνομαι δε τα γραφόμενα τού καθηγητή σωστά, σε αντίθεση με την ορθόδοξη διδασκαλία δεν ανάγει την απαγόρευση αποκλειστικά και μόνο στο ζήτημα τής τριαδικής υπόστασης, αλλά την προεκτείνει σε όλα τα ζητήματα τής πίστης γενικότερα! Η αποκατάσταση τής παρερμηνείας δηλαδή εστιάζεται σαφώς στο ερώτημα αν ο χριστιανισμός επιτρέπει ή όχι την έρευνα που ΔΕΝ συνδέεται με θέματα πίστης π.χ. την ιατρική έρευνα. Για τα υπόλοιπα όμως, οι διευκρινίσεις τού λεξικού ουδόλως δείχνουν να ανασκευάζουν το, υποτίθεται, παρερμηνευμένο «πίστευε και μη ερεύνα»!

Ολοκληρώνοντας τη μικρή μας… έρευνα για το αν πρέπει να… ερευνούμε και τι, αξίζει, νομίζω, να αναφερθεί ότι όταν επρόκειτο για θέματα πίστης, ακόμα κι ο Πλάτων καλούσε τους Αθηναίους να αποδεχόνται και να πιστεύουν τις θρησκευτικές παραδόσεις που διέσωσαν οι πρόγονοί τους, ακόμα κι αν δεν υπήρχαν οι αναγκαίες αποδείξεις για το αληθές των παραδόσεων αυτών:

«Περί δε των άλλων δαιμόνων επείν και γνώναι την γένεσιν μείζον η καθ’ ημάς, πειστέον δε τοις ειρηκόσιν έμπροσθεν, εκγόνοις μεν θεών ούσιν, ως έφασαν, σαφώς δε που τους γε αυτών προγόνους ειδόσιν˙ αδύνατον ουν θεών παισίν απιστείν, καίπερ άνευ τε εικότων και αναγκαίων αποδείξεων λέγουσιν, αλλ’ ως οικεία φασκόντων απαγγέλειν επομένους τω νόμω πιστευτέον. Ούτως ουν κατ’ εκείνους ημίν η γένεσις περί τούτων των θεών εχέτω και λεγέσθω».

«Πίστευε και μη ερεύνα» λοιπόν; Μμμ, λυπάμαι, αλλά θα πάρω καλύτερα το «Νήφε και μέμνησο απιστείν»…

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1	Ωστόσο ούτε αποθάρρυνε τη μελέτη των Γραφών˙απλώς επισήμανε ότι αυτό από μόνο του δεν είναι αρκετό.
2	Πουθενά δεν μαρτυρείται η ύπαρξη τής εκδοχής αυτής.
3	Την προσπάθεια -ας μου επιτραπεί ο αδόκιμος όρος- «αποσκανδαλισμού» τής δυσπιστίας τού Θωμά θα τη χαρακτηρίσω -το λιγότερο- ατυχή. Αυτά τα περί επιθυμίας για μετάβαση «από την πίστη εξ ακοής σε εμπειρική πίστη», δεν πείθουν ούτε παιδιά τής προσχολικής ηλικίας! Ο Θωμάς ήταν σαφέστατος: «Αν δεν δω, δεν πιστεύω»! Αν -όπως είπαν οι Πατέρες- δεν αμφέβαλλε για την Ανάσταση, αλλά απλώς ήθελε να αποκτήσει «προσωπική εμπειρία του θαυμαστού αυτού γεγονότος», τότε... πρώτον: τι νοήμα είχε η προτροπή που του απεύθυνε ο Ιησούς να μην απιστεί, αλλά να πιστεύει; δεύτερον: προς τι το σχόλιο τού Ιησού ότι ο Θωμάς πίστεψε επειδή τον είδε, όμως «μακάριοι οι μη ιδόντες και πιστεύσαντες»; και τρίτον: εάν ο Θωμάς απλώς «ήθελε να έχη προσωπική συνάντηση με τον Αναστάντα Χριστό, να απολαύση την ευλογία της παρουσίας Του και να φθάση από την πίστη εξ ακοής στην πίστη εκ θεωρίας», τότε γιατί το περιστατικό χαρακτηρίζεται από τους απολογητές απόδειξη περί του φιλερεύνου της χριστιανικής πίστης; Ερώτηση κρίσεως δηλαδή…
4	Τόσο η μεμονωμένη φράση όσο και το εκτενέστερο κείμενο δυστυχώς πουθενά δεν συνοδεύονται από τις αντίστοιχες παραπομπές στην πρωτογενή πηγή. Το θεωρώ πάντως απίθανο να πρόκειται περί ευφευρήματος αφού πέραν της γλώσσας στην οποία είναι συνταγμένο, το κεντρικό του νόημα στην πραγματικότητα δεν είναι αυτό που νομίζουν εκείνοι που το επικαλούνται ως τεκμήριο δογματικά κατοχυρωμένου σκοταδισμού! Οποιοσδήποτε πάντως γνωρίζει κάτι παραπάνω, θα χαιρόμουν αν το έθετε υπ’ όψιν τού μπλογκ!

Το πρώτο πρόβλημα βέβαια είναι ο σύνδεσμος «και». Διότι εάν κάποιος ήθελε να πει «πιστεύεις ή όχι, ερεύνα», το λογικό (και σωστό) είναι να χρησιμοποιήσει το διαζευκτικό σύνδεσμο «ή» ή «είτε». Γι’ αυτό και μερικοί από καλοπροαίρετη αφέλεια το παρουσιάζουν ως «πίστευε ή μη, ερεύνα». Βέβαια κι αυτό είναι λάθος, διότι το επόμενο αγκάθι είναι το ρήμα «πίστευε». Ο τύπος αυτός είναι κοινός σε δύο μονάχα περιπτώσεις: είτε στο β’ ενικό προστακτικής Ενεστώτα, είτε στο γ’ ενικό (οριστικής) Παρατατικού.

Αποκλείεται να ισχύει ο τύπος του Παρατατικού, διότι έτσι δε βγάζει νόημα. Βάζοντας μέσα στην πρόταση το πρόσωπο και το χρόνο που ο τύπος υποδηλώνει, θα είχαμε τη μορφή: «(Κάποιος κάποτε) πίστευε ή μη, (εσύ τώρα) ερεύνα». Άγνωσται αι (συμ)βουλαί του Κυρίου! Επομένως το «πίστευε» δεν μπορεί παρά να είναι προστακτική Ενεστώτα. Κι εφόσον είναι προστακτική, είναι αδύνατον να σημαίνει «είτε πιστεύεις…» κλπ.

Και το τρίτο αγκάθι είναι το «μη», το οποίο συνοδεύει υποτακτικές εγκλήσεις, και ταιριάζει μούρλια με την προστακτική «ερεύνα». Εάν πήγαινε η άρνηση στην (ανύπαρκτη) οριστική «πιστεύεις», θα έπρεπε λογικά να εμφανίζεται με το «ου(κ)». Επομένως η φράση αυτή σημαίνει αυτό που αμέσως καταλαβαίνει ο οποιοσδήποτε: να πιστεύεις και να μην ερευνάς. Ανήκει όμως πράγματι στη χριστιανική διδασκαλία;

Τι λέει για όλα αυτά η ΟΟΔΕ; Το σχετικό της άρθρο είναι αυτό εδώ [σε μορφή εικόνας]. (Πηγη: http://www.oodegr.com/oode/dogma/erevna1.htm)

Όπως θα διαβάσετε, η θέση της πάνω κάτω είναι πως ο χριστιανισμός είναι γενικά υπέρ της έρευνας της πίστης, και φέρνει μερικά αποσπάσματα που το βεβαιώνουν. Βέβαια, τα παραδείγματα αυτά που δίνει, αφορούν αποκλειστικά την «έρευνα» του (άπιστου) Θωμά πάνω στο σώμα του αναστημένου Ιησού. Τώρα, για ποιο λόγο εμένα από μικρό με κατηχούσαν στα σχολεία ότι η φράση «άπιστος Θωμάς» έχει αρνητική σημασία, είναι άλλου παπά ευαγγέλιο.

Και δυστυχώς γι’ αυτούς, λάθος παράδειγμα βρήκαν για να «αποδείξουν» την κατάφαση του χριστιανισμού για την έρευνα, μιας και δεν τους διαψεύδει άλλος από … τον ίδιο τον Ιησού:

«Και απεκρίθη Θωμάς και είπεν αυτώ· ο Κύριός μου και ο Θεός μου. Λέγει αυτώ ο Ιησούς· ότι εώρακας με και πεπίστευκας· μακάριοι οι μη ιδόντες και πιστεύσαντες» (Ιω. 20, 19-29).

Ο ίδιος ο Ιησούς λοιπόν υποτιμά την έρευνα του Θωμά, τουλάχιστον μπροστά σε όσους πιστέψουν χωρίς να γνωρίσουν.

Στη συνέχεια, η ΟΟΔΕ δίνει ένα απόσπασμα του Αθανασίου που αποδεικνύει ότι το «πίστευε και μη ερεύνα» είναι πράγματι χριστιανική ρήση:

“…ΑΛΛΑ ΠΙΣΤΕΥΕ ΕΙΣ ΠΑΤΕΡΑ, ΜΗ ΕΡΕΥΝΗΣΕΙΣ ΔΕ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑ. ΠΡΟΣΚΥΝΕΙ ΤΟΝ ΥΙΟΝ, ΜΗ ΠΟΛΥΠΡΑΓΜΟΝΩΝ ΤΗΝ ΑΥΤΟΥ ΓΕΝΝΗΣΙΝ. ΑΝΥΜΝΕΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟ ΑΓΙΟΝ, ΜΗ ΕΚΖΗΤΩΝ ΤΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ MΥΣΤΗΡΙΟΝ…” (Αθανάσιος Θεολόγος, Quaestiones ad Antiochum Vol 28 page 600 line 27 – 31.)

Και, με βάση το απόσπασμα αυτό, καταλήγει η ΟΟΔΕ στο εξής συμπέρασμα:

Το “πίστευε και μη ερεύνα” λοιπόν, δεν είναι έτσι σκέτο στη Χριστιανική του μορφή. Έχει συγκεκριμένη εφαρμογή. Το Χριστιανικό “πίστευε και μη ερεύνα”, ισχύει ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΚΤΙΣΤΟΥ. Δηλαδή ισχύει μόνο για το: “ΠΩΣ” της Αγίας Τριάδος. Για τίποτα άλλο! […] Μόνο λοιπόν ΣΤΟ “ΠΩΣ” ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ έχει εφαρμογή η “μη έρευνα”. Να καταλαβαίνουμε τι λέμε. Το “τι” και το “ποιος”, ακόμα και στην Αγία Τριάδα είναι ερευνήσιμο, και μάλιστα καλούμαστε να το ερευνάμε.

Πρόκειται για εντελώς αυθαίρετο συμπέρασμα. Τι διάολο έρευνα είναι αυτή που απορρίπτει το «πώς» προκειμένου να μάθουμε το «τι» και το «ποιος»; Ένας θεός ξέρει!

Βέβαια οι απολογητές της ΟΟΔΕ δε μας λένε ολόκληρη την αλήθεια. Έχουμε στη διάθεσή μας κι άλλα χριστιανικά αποσπάσματα που δεν περιορίζουν το «πίστευε και μη ερεύνα» μόνο στο «πώς» της Αγίας Τριάδας.

Ο «Λυκόφρωνας» παραθέτει απόσπασμα από την Γ’ Οικουμενική Σύνοδο, στο οποίο μεταξύ άλλων διαβάζουμε:

«πίστευε τώι θαύματι καί μή ερεύνα λογισμοίς τό γενόμενον. μή καταλύσηις τό θαύμα, ευρείν τόν λόγον φιλονεικών: ου γάρ μένει τό θαύμα ού ο λόγος γνωρίζεται. ει τού γενομένου γνώριμος ο λόγος, ουκέτι σημείον ουδέ θαύμα τό γεγονός: ει δέ σημείον καί θαύμα, καταλιπών λογισμούς τήν πίστιν ανάλαβε, ομολογών ένα κύριον ‘Ιησούν Χριστόν καί θεόν καί άνθρωπον τόν αυτόν ουδέ επινοίαις ουδέ λογισμοίς διιστάμενον» (ολόκληρο το απόσπασμα εδώ)

Ανάλογες προτροπές βρίσκουμε επίσης και στο λόγο του Ιωάννη του Χρισοστόμου:

Μέγα γαρ όντως της παρθένου το θαύμα· τι γαρ μείζον των όντως ευρεθήσεται ποτέ; Της γαρ γης και του ουρανού πλατυτέρα αύτη μόνη εφάνη· τις γαρ ταύτης αγιοτέρα γέγονεν; Ου προπατόρες, ου προφήται, ουκ απόστολοι, ου μάρτυρες, ου πατριάρχαι, ου πατέρες, ουκ άγγελοι, ου θρόνοι, ου κυριότητες, ου τα Σεραφίμ, ου τα χερουβίμ, ουκ άλλο τι των τε ορατών και αοράτων εν ποιήμασιν ου μείζον ταύτης ευρίσεται. Δούλη τυγχάνει και θεοτόκος, παρθένος εστί και μήτηρ. Και μηδείς αμφιβάλλη λέγων· πώς δούλη και θεοτόκος; Ή πώς παρθένος και μήτηρ; Πίστει δέξαι, άνθρωπε, και μη αμφέβαλλε τοις λογιζομένοις, μὴ ἀμφίβαλλε τοῖς παρὰ τῶν πατέρων δεδοκιμασμένοις, ἀλλὰ φοβοῦ, καὶ ἀνεξετάστως πίστευσον. Μᾶλλον μὲν οὖν πίστευε, καὶ μὴ πολυπραγμόνει. (Oratio de hypapante 74, 13-19) (δείτε και το σχετικό άρθρο του «Πανικού»)

Πίστευε και μη ερεύνα λοιπόν για την Αγία Τριάδα. Πίστευε και μη ερεύνα το χριστιανικό θαύμα. Πίστευε και μη ερεύνα για τις αντιφατικές ιδιότητες της Παναγίας. Γιατί αν ερευνήσεις, μπορεί να μας κλείσεις το μαγαζί. Βέβαια, αν σε λένε Θωμά, ερεύνα τις πληγές του Κυρίου σου, αλλά κι εκεί αν θες να’σαι μακάριος καλό είναι να το αποφύγεις.

Το τι σημαίνει βέβαια για την ΟΟΔΕ «έρευνα» (και δη Δογματική Έρευνα), θα το δούμε αμέσως τώρα.

Αντιγράφω αυτούσια τη σχετική παράγραφο, μιας κι είναι η επιτομή της κακοήθους (κατά την προσωπική μου εκτίμηση) παραχάραξης:

Η προέλευση του “πίστευε και μη ερεύνα”.

Η ιδεολογία αυτή, της “πίστης χωρίς έρευνα”, με άλλα λόγια φυσικά, ανάγεται στην αρχαιότητα. Ανιχνεύσαμε τις καταβολές της, από τη φιλοσοφία του Πλάτωνα. Ίσως είναι και αρχαιότερη, και απλώς ο Πλάτωνας την επανέλαβε.

Ο Πλάτωνας μέσα στο θεολογικό του πνεύμα ουδέποτε χρησιμοποίησε αλληγορική ερμηνεία των μύθων ή την κριτική τους, αλλά ανάφερε πάντοτε με σεβασμό τους “θεούς” (Φίληβ. 12, c) «το δ΄ εμόν δέος αεί προς τα των θεών ονόματα ουκ έστι κατ΄ άνθρωπον αλλά πέρα του μεγίστου φόβου». Αυτά ήταν επιδράσεις της ευσεβούς του καταγωγής την οποία παρέλαβε κατά τα παιδικά του χρόνια. Η καρδιά του είχε νικήσει και σ’ αυτόν τις αμφιβολίες του πνεύματος, και στον Τίμαιο (40, d) αναγνωρίζει την παραδιδόμενη Ομηρική και Ησιόδεια γένεση και την σειρά τους:
«καίπερ άνευ τε εικότων και αναγκαίων αποδείξεων»

Αυτή η φράση, είναι: “πίστευε και μη ερεύνα”, με άλλα λόγια. Δεν χρειάζονται αποδείξεις δηλαδή για να δεχθεί την πίστη αυτή.

Λάθη βέβαια στην ερμηνεία των αρχαίων κειμένων πάντα γίνονται και δεν είναι αυτό καθαυτό μεμπτό, θα τολμούσα μάλιστα να πω ότι είναι αναπόφευκτα όσον αφορά τα δύο συγκεκριμένα έργα (Φίληβος, Τίμαιος), μιας και είναι δύο από τα «δύσκολα» έργα της όψιμης πλατωνικής περιόδου.

Εδώ όμως δεν έχουμε να κάνουμε με επιπόλαιο λάθος, αλλά με σκόπιμη παραχάραξη, που στόχο έχει να πετάξει το μπαλάκι της τυφλής πίστης στους αρχαίους, και μάλιστα σε έναν από τους επιφανέστερους εκπροσώπους των (αυτό θα γίνει κατανοητό αν λάβουμε υπόψη και την κόντρα της ΟΟΔΕ με δωδεκαθεϊστές και λοιπούς αρχαιόπληκτους).

Η μέθοδος που χρησιμοποιούν ακολουθεί σε γενικές γραμμές τη «φιλοσοφία» του Πλεύρη και του Άδωνη. Αποκόπτουν ορισμένα χωρία από το πλαίσιό τους και τους αλλάζουν τα φώτα. Ας δούμε τώρα τι κάναν στον έρμο τον Πλάτωνα.

Λένε:

«Ο Πλάτωνας μέσα στο θεολογικό του πνεύμα ουδέποτε χρησιμοποίησε αλληγορική ερμηνεία των μύθων ή την κριτική τους, αλλά ανάφερε πάντοτε με σεβασμό τους “θεούς” (Φίληβ. 12, c) «το δ΄ εμόν δέος αεί προς τα των θεών ονόματα ουκ έστι κατ΄ άνθρωπον αλλά πέρα του μεγίστου φόβου».»

Το συγκεκριμένο χωρίο δεν έχει καμία σχέση με την ερμηνεία που δίνουν. Ο Σωκράτης (δηλ. ο Πλάτωνας) εξετάζει την υπόθεση αν πρέπει η έννοια της «ηδονής» να ταυτιστεί με τη θεά Αφροδίτη, κι εκεί είναι που διστάζει, αν και αμέσως μετά δεν έχει κανένα πρόβλημα να την υιοθετήσει,έστω και σαν υπόθεση. Η θεοσέβεια του Πλάτωνα δεν έβαλε ποτέ φρένο στη λογική του.

Τα όσα λέει η ΟΟΔΕ ότι τάχα ο Πλάτωνας δεν κάνει αλληγορική ερμηνεία των μύθων ή κριτική, είναι απλά ψέμα. Ως προς την αλληγορία, αρκεί να θυμηθούμε τον περίφημο μύθο του Πρωταγόρα, ή την παρομοίωση του δαίμονα Γλαύκου με την ψυχή στο 10ο βιβλίο της Πολιτείας, ή το μύθο του Φαέθωνα στον Τίμαιο, ή την αλληγορία της βασιλείας του Κρόνου και του Δία με την τροχιά του ήλιου στον Πολιτικό.

Όσον αφορά την τάχα απουσία κριτικής στους θεούς και την αναγνώριση της ομηρικής παράδοσης, αυτή όχι μόνο υπάρχει, αλλά είναι και εξοντωτική για τον Όμηρο (αλλά και για τον Αισχύλο και για άλλους), μιας και ο Πλάτωνας αναθεωρεί ριζικά τα παραδεδομένα για τους θεούς, ειδικά όσες ιστορίες κρίνει ότι έρχονται σε αντίφαση με την έννοια της θεότητας (μια επίσκεψη στο τέλος του Β και τις αρχές του Γ βιβλίου της Πολιτείας θα σας πείσει).

Αλλά γιατί να σας τα λέω εγώ; Αφού τα γράφουν αλλού κι οι ίδιοι:

Ο Πλάτων (428-347 π.Χ.) φυγάδευσε κυριολεκτικά τον Όμηρο από την «Πολιτεία» του, διότι θεώρησε ότι οι ανήθικοί μύθοι για τους θεούς αποτελούν επιζήμια πρότυπα για τους νέους. Τόνισε εμφατικά ότι ο Όμηρος και ο Ησίοδος έπλασαν ψευδείς και ανάξιους μύθους για τους θεούς (Πολιτ. 368Α-383C). Αρνήθηκε ουσιαστικά την πατρώα ειδωλολατρική θρησκεία και προσηλώθηκε στην δική του ιδεατή θεότητα, το «Όντως Όν». Χαρακτηριστικά είναι τα εξής αποφθέγματα του μεγάλου φιλοσόφου, τα οποία προδίδουν τις μονοθεϊστικές αντιλήψεις του: «Ο δή Θεός ημίν πάντων χρημάτων μέτρον άν είη μάλιστα» (Νομ. IV 716e), «Ομοιούσθαι Θεώ» (Πολ. 613Β), «Ο Θεός έχει ταίς χερσίν αυτού τήν αρχήν, το μέσον και το πέρας πάντων των όντων» (Νομ. Δ 713e).

(πηγή με χαρακτηριστικό τον υπότιτλο: Οι μεγάλοι σοφοί της αρχαιότητας απέρριψαν επιδεικτικά την αρχαιοελληνική θρησκεία, την οποία χαρακτήρισαν απαράδεκτη, παράλογη και εν πολλοίς επικίνδυνη για την ανθρώπινη κοινωνία!)

Κι εδώ ένα άλλο δικό τους άρθρο με το χαρακτηριστικό τίτλο: Ο Πλάτωνας κατά του Ομήρου και του Αισχύλου.

Δογματική έρευνα: όπως με συμφέρει κάθε φορά, έτσι τα διαβάζω.

Η ΟΟΔΕ όμως το παρακάνει, όταν αποδίδει σαν δόγμα του Πλάτωνα τη φράση «καίπερ άνευ τε εικότων και αναγκαίων αποδείξεων» για να τον βαφτίσει πρόδρομο του «πίστευε και μη ερεύνα».

Θα μπορούσαν, στα πλαίσια της προπαγάνδας τους, να αντιγράψουν μεγαλύτερο απόσπασμα από τον Τίμαιο. Διαβάζουμε το πλατωνικό απόσπασμα:

«Όσο για τις άλλες θεότητες, η γνώση και η εξιστόρηση της γέννησής τους ξεπερνά τις δυνάμεις μας. Πρέπει να εμπιστευτούμε όσους μίλησαν γι’ αυτά τα πράγματα στο παρελθόν, αφού, ως απόγονοι οι ίδιοι των θεών όπως ισχυρίστηκαν ότι είναι, γνώριζαν καλά τους προγόνους τους. Είναι αδύνατον να αμφισβητήσει κανείς τα λεγόμενα των παιδιών των θεών, ακόμα κι όταν μιλούν χωρίς εύλογες και αναγκαίες αποδείξεις» (40d, μτφ. Β. Κάλφας).

Δε νομίζω ότι χρειάζεται να διαβάσει κάποιος όλο το έργο για να διαπιστώσει την ειρωνεία του χωρίου. Όπως σχολιάζει ο καθηγητής Β. Κάλφας:

«Είναι περισσότερο από έκδηλος ο ειρωνικός τόνος του Πλάτωνα όταν αναφέρεται στις καθιερωμένες θεογονίες που αντλούν την εγκυρότητά τους από την υποτιθέμενη θεϊκή καταγωγή των εισηγητών τους, όπως λ.χ. ο Ορφέας. Είναι ακόμη μια ευκαιρία να αντιπαραθέσει τη δική του εκδοχή στην αφελή εκδοχή των ποιητών, οι οποίοι στηρίζονται στον ανθρωπομορφισμό των θεών της παραδοσιακής λατρείας. Η ειρωνεία ωστόσο δεν στρέφεται κατά της ευσέβειας των απλών ανθρώπων, αλλά κατά των ισχυρισμών όσων διατείνονται ότι γνωρίζουν το ακριβές γενεαλογικό δέντρο των ανθρωπομορφικών θεών» (Κάλφας, Πλάτων Τίμαιος, εκδ. Πόλις, σελ. 399).

Ο Πλάτωνας γενικά δεν αντιπαραθετόταν με τα παραδοσιακά τελετουργικά, έδειχνε δηλαδή σεβασμό στις παραδόσεις του τόπου του. Σε θεολογικό όμως επίπεδο τέτοια χατίρια δεν έκανε, κι όπως ο ίδιος έλεγε ήταν διατεθειμένος να πάει όπου τον φυσήξει ο λόγος.

Κι είναι πραγματικά απίστευτο να του αποδίδουν την παραπάνω φράση, όταν όλο του το έργο στηρίζεται κυρίως στις “αναγκαίες αποδείξεις” για τον νοητό/αιώνιο κόσμο, και στις “εύλογες εξηγήσεις” για τον φυσικό/μεταβαλλόμενο κόσμο.

Ολόκληρος ο Τίμαιος είναι μία συναρπαστική προσπάθεια να θεμελιωθεί λογικά η έννοια του θεού-Δημιουργού (ο οποίος δεν ταυτίζεται με κανέναν από τους παραδοσιακούς θεούς), και να δοθεί μια εξήγηση για το τι, το ποιος, αλλά και –κυρίως- το πώς του φυσικού μας κόσμου. Κι αν δεν είναι δυνατό να δώσει απολύτως λογικά θεμελιωμένη εξήγηση, θα προτιμήσει την πιο εύλογη. Φανταστικές και αναπόδεικτες ιδέες δεν λείπουν. Η κοσμοθεωρία του όμως στηρίζεται κατά κανόνα στους «εικότες λόγους» και τις «αναγκαίες αποδείξεις», και σε καμία περίπτωση δεν τα απορρίπτει (όπως ψευδώς του προσάπτει η ΟΟΔΕ), ούτε καν για τους θεούς.

Τα παραπάνω είναι τόσο εύκολο να γίνουν κατανοητά για κάποιον που έρχεται έστω και σε μια πρώτη επαφή με τα κείμενα, που δύσκολα θα γίνει πιστευτό ότι ο συγκεκριμένος αρθογράφος της ΟΟΔΕ έκανε ένα καλοπροαίρετο λάθος. Το βρίσκω επίσης απίθανο να γνωρίζει κάποιος τον Τίμαιο και το Φίληβο, αλλά να αγνοεί την Πολιτεία. Το γεγονός λοιπόν ότι ανέτρεξε σε έργα λιγότερο γνωστά για το ευρύ κοινό, και με θεματολογία εν πολλοίς άσχετη με το θέμα, προδίδει ότι πρέπει να έψαξε αρκετά μέχρι να βρει στον Πλάτωνα κάτι που να μοιάζει με «πίστευε και μη ερεύνα», ώστε να του κολλήσει τη ρετσινιά και να το παρουσιάσει με στυλάκι «μην κατηγορείτε τους χριστιανούς, κι οι αρχαίοι φιλόσοφοι τα ίδια και χειρότερα έλεγαν, από κει κατάγεται η φράση».

Αναρωτιέμαι τώρα βέβαια, αν αμάρτησα και δεν έπρεπε να ερευνήσω τις ανακρίβειές τους, αλλά να τους πιστέψω.

Princeton, 03/01/1954

Αγαπητέ κύριε Gutkind

Έχοντας εμπνευστεί από τις συνεχείς υποδείξεις του Brouwer, διάβασα πολλά στο βιβλίο σας και σας ευχαριστώ που μου το δανείσατε… Όσον αφορά την αντικειμενική στάση προς την ζωή και το ανθρώπινο κοινωνικό σύνολο έχουμε αρκετά κοινά σημεία. Το προσωπικό σας ιδεώδη με την προσπαθειά σας για την ελευθερία από εγωκεντρικούς πόθους, για να γίνει η ζωή όμορφη και ευγενής, με έμφαση καθαρά στον ανθρώπινο παράγοντα … μας ενώνει ως “Αμερικάνικη Στάση”.

Παρ’ολα αυτά, χωρίς την προτροπή του Brouwer, δεν θα είχα ασχοληθεί τόσο έντονα με το βιβλίο σας επειδή είναι γραμμένο σε μία γλώσσα απρόσιτη για μένα. Η λέξη Θεός δεν είναι τίποτε άλλο για μένα παρά η έκφραση και το προϊόν της ανθρώπινης αδυναμίας, η Αγία Γραφή μία συλλογή από αξιοπρεπείς, αλλά ακόμα αρκετά πρωτόγονους, μύθους που είναι χωρίς άλλο πολύ παιδαριώδεις. Καμμία ερμηνεία όσο διακριτική και να είναι δεν μπορεί να μου αλλάξει την γνώμη πάνω σε αυτό… Για μένα, η Εβραϊκή θρησκεία όπως και όλες οι υπόλοιπες θρησκείες, είναι η ενσάρκωση των πιο παιδιάστικων δεισιδαιμονιών. Και ο Εβραϊκός λαός στον οποίο είναι χαρά μου να ανήκω… κατά την γνώμη μου δεν έχει κάποια ιδιαιτερότητα σε σχέση με τους υπόλοιπους λαούς. Όσον αφορά την εμπειρία μου, [ο Εβραϊκός λαός] δεν είναι καλύτερος από άλλους λαούς, αν και προστατεύεται από τις χειρότερες κακοήθειες λόγω έλλειψης δυνάμεως. Κατά τα άλλα δεν μπορώ να δώ τίποτα το “εκλεκτό” σε αυτούς.

Κατά γενικό κανόνα, βρίσκω επώδυνο τον ισχυρισμό σας ότι [ο Εβραϊκός λαός] έχει μία προνομιακή θέση και προσπαθείτε να την υπερασπιστείτε μέσω δύο τοιχών υπερηφάνειας, έναν από την πλευρά ενός αντικειμενικού ανθρώπου και τον άλλο από την πλευρά ενός Εβραίου. Ως απλός άνθρωπος, αξιώνετε μία απαλλαγή από την αιτιότητα, που αλλού αποδέχεστε ως μονοθεϊστής Εβραίος. Αλλά μία περιορισμένη αιτιότητα δεν είναι καθόλου αιτιότητα, όπως μας έδειξε ο αγαπημένος Spinoza με μεγάλη οξύνεια…

Τώρα που σας εξέφρασα ανοιχτά τις διαφορές μας στις πνευματικές μας πεποιθήσεις, μου είναι φανερό ότι βρισκόμαστε αρκετά κοντά ο ένας στον άλλο όσον αφορά βασικά θέματα, π.χ. στην αξιολόγηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς… Νομίζω ότι θα καταλαβαινόμασταν εαν συζητούσαμε από κοντά για συγκεκριμένα θέματα.

Φιλικά και σας ευχαριστώ πολύ,

Μετά τιμής,

Albert Einstein

Χμ άρα σε θέματα που η επιστήμη δεν έχει απαντήσει ακόμα (ή έχει απαντήσει αλλά δεν το ξέρουμε) ξεχνάμε εντελώς τη λογική. Σωστά; Δε θα το έλεγα. Αν αφήσουμε τελείως τη λογική σκέψη ποιο εργαλείο έχουμε για να επιλέξουμε άποψη και κοσμοθεωρία; Αν ήταν έτσι θα έπρεπε οι πιστοί να πιστεύουν εξίσου στο χριστιανισμό, βουδισμό, ζωροαστρισμό, ιπτάμενο μακαρονοτέρας κλπ καθώς και σε οποιαδήποτε άλλη θρησκεία τους κατέβει καθώς δεν υπάρχει τρόπος να διαλέξουμε (είπαμε έχουμε αφήσει τη λογική). Φυσικά δεν νομίζω να υπάρχει κανείς που να σκέφτεται έτσι. Ακούω ήδη τους πιστούς να ετοιμάζουν τον αντίλογο τους: μα ο Χριστιανισμός-Μουσουλμανισμός-Ινδουισμός κλπ έχει να δείξει τόσα θαύματα! Τι έγινε; Ξαναγυρνάμε στη λογική; Ψάχνουμε ενδείξεις και αποδείξεις για την πίστη μας; Όχι ακριβώς γιατί μόλις πέσουν οι αμφιβολίες και οι αντιρρήσεις για τα θαύματα πέφτει η πληρωμένη απάντηση “δε με νοιάζουν οι αποδείξεις γιατί εγώ πιστεύω ότι έτσι έγινε”. Hello? Εσύ δεν ήσουν που επικαλέστηκες το θαύμα για να στηρίξεις την πίστη σου; Μήπως τελικά αφήνουμε τη λογική όπου μας συμφέρει;

Εκτός από τους πιστούς που επικαλούνται τα θαύματα υπάρχουν και οι άλλοι που θεωρώ ότι είναι και το πιο δύσκολο να τους απαντήσω. Αυτοί δεν επικαλούνται υλικές αποδείξεις αλλά μια “αίσθηση”. Δηλαδή ότι αισθάνονται τη παρουσία του Θεού, δεν μπορούν να την αποδείξουν αλλά είναι σίγουροι για αυτή. Εδώ όμως έρχεται το θέμα της ψυχολογίας. Γιατί άλλοι οι οποίοι αισθάνονται παρουσίες, βλέπουν οράματα και άλλα που δε γίνονται αντιληπτά από τους υπόλοιπους παίρνουν ψυχοφάρμακα; Φυσικά δε λέω ότι όλοι οι πιστοί είναι για το δαφνί. Οι περισσότεροι δεν είναι επικίνδυνοι ούτε για τον εαυτό τους ούτε για τους άλλους και ούτε έχουν κάποια διαταραχή. Απλώς ερμηνεύουν συγκεκριμένα γεγονότα και συναισθήματα με διαφορετικό τρόπο σύμφωνα με τις ψυχολογικές τους ανάγκες και το πολιτισμικό πλαίσιο. Αυτή είναι μια λογική σκέψη που κάνουν όλοι σχεδόν οι πιστοί σε ότι δε τους αφορά. Αν πω σε κάποιον πιστό ότι ένοιωσα χτες το βράδυ την παρουσία ενός βρικόλακα θα μου πει, λογικότατα, ότι είναι ιδέα μου και μάλλον είναι ψυχολογικό. Όμως όταν ο ίδιος αισθάνεται την παρουσία του Θεού σε μια εκκλησία αυτό συνιστά για τον ίδιο, λόγο να πιστέψει. Δηλαδή έχουμε και πάλι μια απολύτως επιλεκτική επίκληση της λογικής. Τελικά πως να διαλέξουμε που να χρησιμοποιούμε τη λογική και πού όχι;

Τέλος αφήνω άλλο ένα επιχείρημα που ακούω συχνά. Ότι εμείς οι άθεοι-σκεπτικιστές-επιστημονιστές κλπ προφανώς δε χρησιμοποιούμε τη λογική παντού στη ζωή μας αφού έχουμε συναισθήματα. Συμφωνώ και επαυξάνω. Στις σχέσεις μου κινούμαι σχεδόν πάντα με το συναίσθημα αφού το θεωρώ πολύ σημαντικότερο από οτιδήποτε άλλο στην ανθρώπινη επαφή. Μήπως είναι έτσι και το θρησκευτικό συναίσθημα; Χμ υπάρχει μια ειδοποιός διαφορά. Τα άτομα για τα οποία έχω συναισθήματα, υπάρχουν! Τα έχω δει, αγγίξει, ακούσει και το επιβεβαιώνουν και άλλα άτομα καθώς και επιστημονικά όργανα. Τα άτομα με συναισθήματα για ανύπαρκτα πρόσωπα βρίσκονται και αυτά συνήθως υπό ιατρική παρακολούθηση. Δεν έχω όμως και συναισθήματα για ιδέες; Φυσικά. Μου αρέσει η φυσική, αγαπώ την ελευθερία, σιχαίνομαι το φασισμό. Όμως ο Θεός σύμφωνα με τους πιστούς του δεν είναι μια ιδέα αλλά κάτι υπαρκτό. Επομένως ξαναγυρίζουμε στο φαύλο κύκλο της επιλεκτικής επίκλησης της λογικής.

Τι θέλω να πω με όλα αυτά; Μια πρόταση είναι προς τους πιστούς κάθε είδους να σκεφτούν γιατί επιτρέπουν στον εαυτό τους να αφήνει τη λογική μόνο σε εκείνο το κομμάτι της σκέψης. Ένα καλό τεστ είναι να σκεφτούν με τον ίδιο τρόπο που σκέφτονται για τη θρησκεία τους για κάποια άλλη θρησκεία ή δοξασία. Ίσως δουν μία εντυπωσιακή ομοιότητα…

Η δασκάλα της ανηψιά μου είχε βάλει εργασίες στα παιδιά πριν από 3 μήνες, και στην ανηψιά μου της είχε δώσει τους Μύθους της Ιταλίας. Μαζί με την αδελφή μου, βρήκανε τους μύθους, και σήμερα ήταν η παρουσίαση της εργασίας. Αλλά η ιδιοκτήτρια δεν άφησε τα παιδιά να παρουσιάσουν τις εργασίες τους, και θέλει πρώτα να τις διαβάσει. Πήρε την αδελφή μου τηλέφωνο επειδή στην εργασία της ανηψιάς μου αναφέρονται οι μάγισσες, τα φαντάσματα, και ο διάβολος και δεν θέλει να παρουσιαστεί! Πάλι λόγω θρησκείας!

Τι να πεί κανείς; Αφού δεν ξέρω τι να γράψω για την συγκεκριμένη ιδιοκτήτρια που προσπαθεί να επιβάλλει τα δικά της πιστεύω στα παιδιά, που προσπαθεί να απαγορέψει κάθε έκφραση φαντασίας και εφευρετικότητας, που προσπαθεί να τα κάνει δογματικά ρομποτάκια!

Δεν με ενδιαφέρει τι πιστεύει. Ας πιστεύει και στο Ιπτάμενο Μακαρονοτέρας. Αλλά δεν έχει κανένα δικαίωμα να επιβάλλει τα δικά της πιστεύω, την δική της ιδεολογία, την δική της φαντασίωση σε οποιονδήποτε.

Δεν έχει το δικαίωμα να πληγώνει με αυτόν τον τρόπο όχι μόνο την ανηψιά μου αλλά και οποιοδήποτε παιδί, δεν έχει το δικαίωμα να τρομοκρατεί με αυτόν τον τρόπο τα παιδιά, δεν έχει το δικαίωμα να τους δημιουργεί ψυχολογικά τραύματα με αυτόν τον τρόπο, δεν έχει το δικαίωμα να φέρεται στα παιδιά σαν να είναι ένα τίποτα. Διότι όλα τα παραπάνω κάνει, και πάλι λόγω χριστιανικού δογματισμού.

Δεν ξέρω τι άλλο να πώ για την συγκεκριμένη δογματισμένη και λοβοτομημένη από την θρησκεία ιδιοκτήτρια.

Εκείνο που ξέρω είναι ότι δεν μπορεί ένα εννιάχρονο κοριτσάκι να καταλάβει το γιατί. Πως να εξηγήσεις σε ένα παιδί ότι υπάρχουν άνθρωποι που λόγω δογματισμού προσπαθούν να επιβάλλουν την δική τους ιδεολογία στους άλλους; Πως να εξηγήσεις σε ένα παιδί ότι η συγκεκριμένη ζεί σε έναν δικό της κόσμο που δεν έχει ανταπόκριση με την πραγματικότητα;

Δεν μπορώ να καταλάβω, και δεν μπόρεσα ποτέ να το καταλάβω αυτό, γιατί, ιδίως στις Αβραμικές θρησκείες, πρέπει να επιβάλλεσαι σε όλους τους άλλους. Δεν θέλω την δική σας ιδεολογία’ θέλω να ψάξω μόνος μου, να βρώ τον δικό μου δρόμο, δεν θέλω να μου επιβάλλεις την δική σου θρησκευτική φαντασίωση, δεν θέλω να είμαι ένα ακόμα στρατιωτάκι οποιασδήποτε θρησκείας. Δεν θέλω κηρύγματα’ θέλω συζήτηση.

Από την ερχόμενη εβδομάδα, διάφοροι παρτάκηδες θα απαιτήσουν να μην πληρώσουν τα σπασμένα του διεφθαρμένου Κράτους, ενώ το Κράτος θα απαιτήσει περισσότερη βοήθεια από τους παρτάκηδες. Κανείς όμως δεν θα ζητήσει τη συμβολή της εκκλησίας, όπως και κανείς δεν ζήτησε επισήμως εξηγήσεις για τα φασιστικά παραληρήματα διαφόρων Μητροπολιτών τον τελευταίο καιρό. Όλες οι απεργίες θα βλάψουν τα οικονομικά του Κράτους, και οι πορείες θα κατευθυνθούν στα Υπουργεία και τη Βουλή. Όμως, καμία εκκλησία δεν θα αποκλειστεί, ενώ η Μονή Πετράκη θα συνεχίσει τις δουλειές της στο ήσυχο και αδιατάραχτο περιβάλλον του Κολωνακίου.

Η εκκλησία της Ελλάδος Α.Ε. χρήζει μίας ιδιαίτερης ασυλίας, που αποκτά ακόμα και οικονομικό χαρακτήρα στη χειρότερη οικονομική κρίση της μεταπολίτευσης.

Αμέτρητα ακίνητα, δωρεές εκατομμυρίων, ΜΚΟ μαϊμούδες, αφορολόγητες κερδοφόρες Μονές και επιχειρήσεις, που κάθε χρόνο δημιουργούν τεράστιες μαύρες τρύπες στο επίσημο ΑΕΠ της χώρας, «με ευλάβεια και κατάνυξη». Συντάξεις φοβισμένων γιαγιάδων, τεράστιες περιουσίες και κτήματα-φιλέτα αποθανόντων, χρηματικές δωρεές απελπισμένων «αμνών» και ορδές χαμηλόμισθων απελπισμένων, συνεχίζουν να τροφοδοτούν το μεγαλύτερο αδηφάγο τέρας εκτός φορολογικού πλαισίου. Και όσο οι ρασοφόροι μένουν στο απυρόβλητο, τόσο ο κόσμος συνεχίζει να χώνει πενηντάρικα και κατοστάρικα στα ράσα για να βαφτίσει το παιδί του, να ανάψει ένα κερί, να πενθήσει το νεκρό του και να φιγουράρει στο γάμο του.

Η περιουσία της εκκλησίας είναι τόσο μεγάλη που ουδέποτε έχει καταμετρηθεί ολόκληρη στο σύνολό της. Τα στοιχεία για την ακίνητη περιουσία της είναι από τα πιο προσεγγιστικά, αλλά και πάλι είναι χαμηλότερα από τα πραγματικά. Μία καλύτερη εικόνα ισχύει μόνο για τις επίσημες οικονομικές δραστηριότητες της εκκλησίας (όπως εισπράξεις ενοικίων, χαρτοφυλάκιο, κλπ), και φυσικά πουθενά δεν εκτιμώνται τα «χαρτζιλίκια» των παπάδων, και οι δωρεές που καθημερινά φουσκώνουν το εκκλησιαστικό αποθεματικό.

Μέσα σε όλη αυτή την απάτη, και εν μέσω της παράλογης ανταλλαγής κατηγοριών μεταξύ εργαζομένων και Κράτους, τα ρασοφόρα golden boys συνεχίζουν και τρίβουν «ευλαβικά» τις χοντρές κοιλιές τους. Είναι καιρός, τα βλέμματα να στραφούν όχι μόνον στους ύπερ-έχοντες, αλλά κυρίως σε αυτούς που ανέκαθεν την έβγαζαν καθαρή και πάντα ελίσσονταν μακριά από τις οικονομικές υποχρεώσεις του κοινωνικού μας συνόλου, ενώ εκείνοι συνέχιζαν να θησαυρίζουν. Είναι καιρός, το αίτημα της ουσιαστικής φορολόγησης της εκκλησίας, να γίνει δυνατό και επιτακτικό από όσο περισσότερο κόσμο γίνεται.

Τις τελευταίες μέρες έχει ξεκινήσει μία επίσημη διαδικτυακή συλλογή υπογραφών για τη φορολόγηση της εκκλησίας. Υπογράψτε όσοι συμφωνείτε και γνωστοποιείστε το petition με όποιον τρόπο μπορείτε.