Και ύστερα από μερικά χρόνια…
- Περικλή, τι δώρο σου πήραμε για τα γενέθλια σου τώρα που έγινες 10;
- Τι;
- Αυτό που ζητούσες τόσον καιρό. Τρία πανέμορφα μικρά χαμστεράκια, τα οποία θα είναι δικά σου και θα τα έχεις στο δωμάτιο σου και θα τα φροντίζεις! Έχεις σκεφτεί τι παιχνίδια θα βάλεις μέσα στη γυάλα τους;
- Μαμά, αυτό είναι φοβερό δώρο. Θα τους βάλω μέσα μια ρόδα για να γυρνάνε και να παίζουν. Θα τους έχω και τρία δοχεία με νερό. Στο ένα θα έχω μπροστά κόλλα, και άμα πάνε να πιούνε από αυτό, θα κολλάνε τα πόδια τους και θα μένουν για πάντα εκεί. Στο δεύτερο θα μπορούνε να πίνουν κανονικά και στο τρίτο θα έχω μια γκιλοτίνα και μόλις πάνε να πιούνε, θα αποκεφαλίζονται. Επίσης, θα τους έχω μέσα 15 μπαλάκια πολύχρωμα. Εκεί που θα τρώνε το φαΐ τους, θα τους το έχω πάντα γεμάτο! Αλλά άμα το τρώνε όλο και χοντραίνουν, θα ανοίγω τη γυάλα και θα τα χτυπάω με τη ρακέτα του πιγκ-πογκ! Θα έχω και μια μακριά σωλήνα που θα είναι πολύ στενή στη μέση και δεν θα περνάνε εύκολα. Αλλά άμα τα καταφέρνουν, στην άκρη της θα έχω ποντικοφάρμακο…

Ερώτηση: Ποια από τις παρακάτω απαντήσεις της μαμάς είναι πιθανή;
- Ο γιος μου σχεδίασε το σπίτι τους ευφυέστατα!
- Ο γιος μου είναι πανάγαθος!
- Ο γιος μου είναι ψυχασθενής!

Το Θεϊκό Ανάλογο

Η παρούσα ανάρτηση (ευελπιστώ ότι) θα παίξει διπλό ρόλο. Όσοι επέλεξαν την απάντηση της ψυχασθένειας μπορούν να συνεχίσουν στα επόμενα, τα οποία θα στηρίξουν τον βασικό προβληματισμό σχετικά με το αν και κατά πόσο μπορεί να οφείλεται ο κόσμος μας σε κάποιο ευφυές και υπέρτατο ον. Από την άλλη, όσοι σταθούν στις επιλογές είτε του ευφυούς είτε του πανάγαθου γιου, τους παρακαλώ να εκδηλωθούν στα σχόλια, μήπως και μπορέσουμε να εντοπίσουμε έγκαιρα τον επόμενο Anders Behring Breivik.

Φροντίδα λοιπόν, φαγητό και αγάπη! Αυτά είναι τα ζητούμενα για τα χαμστεράκια του Περικλή. Με την προϋπόθεση ότι κάποιος αγαπάει τα συμπαθή αυτά ζωάκια και τα θέλει στη ζωή του για παρέα, η διαδικασία που πρέπει να ακολουθήσει είναι μια διαδικασία δύο βημάτων. Πρέπει αρχικά να αναγνωρίσει τις ανάγκες τους και στη συνέχεια να δαπανήσει χρόνο και διάθεση ώστε να ικανοποιήσει αυτές τις ανάγκες. Τι ανάγκες λοιπόν έχουν τα χαμστεράκια; Θα μπορούσαμε να τις συνοψίσουμε στις: ζέστη, φαΐ, νερό, διασκέδαση και ιατρική φροντίδα! Η ικανοποίηση των ανωτέρω; Εξαιρετικά εύκολη και φυσικά απέχει σημαντικά από την πολύπλοκη και παρανοϊκή σκέψη του μικρού Περικλή. Η ευκολία έγκειται στο γεγονός ότι τα γλυκά άσπρα ποντικάκια έχουν ιδιαίτερα περιορισμένες ανάγκες. Και αν οι ανάγκες τους ήταν ακόμη πιο λίγες, τα πράγματα θα ήταν ακόμη πιο εύκολα. Φανταστείτε να θέλατε στο δωμάτιο σας απλώς μία πανέμορφη πέτρα! Τι ανάγκες έχει μια πέτρα; Καμία. Απλώς την παρκάρετε στη θέση που θέλετε!!!

Και ερχόμαστε στον υπέρτατο δημιουργό! Τα πάντα εν σοφία εποίησε λοιπόν, σύμφωνα με τις απόψεις των θεϊστών. Και με δεδομένο ότι μας αγαπάει, καθότι πανάγαθος, θα έπρεπε να φροντίσει κατά τέτοιον τρόπο ώστε να ικανοποιήσει τις ανάγκες μας. Προφανώς θα ήταν ιδιαίτερα παράτολμο να προσπαθήσω να συνοψίσω μέσα σε ένα άρθρο τις ανάγκες των ανθρώπων, αλλά δεν πιστεύω να διαφωνήσουν πολλοί αν πούμε ότι στη βάση των αναγκών του ανθρώπου βρίσκονται η ανάγκη για ζωή, η αναπαραγωγή, η τροφή και το νερό και το ευνοϊκό περιβάλλον.

Χρειάζεται ιδιαίτερη ευφυΐα για να μπορέσεις να ικανοποιήσεις τις ανωτέρω ανάγκες; Λαμβάνοντας φυσικά υπ’ όψιν και την παντοδυναμία του δημιουργού; Μάλλον καμία ευφυΐα. Απλή κοινή λογική, την οποία θα διέθετε σύμφωνα με τις προσδοκίες μας ακόμη και ο δεκάχρονος Περικλής. Θάνατος; Γιατί να υπάρχει; Αναπαραγωγή; Το μόνο εύκολο! Πεινάς; Τι λαχταράει η ψυχή σου για σήμερα; Τσουρέκι με σοκολάτα, γαλακτομπούρεκο απ’ τον Γαλυφιανάκη, χοιρινό με σέλερυ, πίτσα σπέσιαλ ή κοκορέτσι; Διψάς; Σκύψε και πιες όπου κι αν βρίσκεσαι, από δροσερό νερό μέχρι πανάκριβο πόρτο και παγωμένη βαρελίσια μπύρα! Ευνοϊκό περιβάλλον; Ορίστε μια αιώνια ελληνική άνοιξη, μέσα σε πράσινα λιβάδια, καταγάλανα νερά και χρυσές ακρογιαλιές για όλους.

Τι κατάφερε τελικά ο ευφυέστατος δημιουργός των θεϊστών; Ας ρίξουμε μια συνοπτική ματιά:

• Ζωή; Ο θάνατος ζει και βασιλεύει! Από την παιδική θνησιμότητα μέχρι τα ατυχήματα, τις αρρώστιες και τα γεράματα.

• Αναπαραγωγή; Ας σταθούμε και πάλι στην παιδική θνησιμότητα αλλά ας μην παραβλέψουμε και τις όχι σπάνιες περιπτώσεις ανικανότητας, τη γονιμότητα των γυναικών για μόλις 60 μέρες το χρόνο και τις τερατογενέσεις!

• Τροφή και νερό; Τα παιδάκια στην Αφρική μάλλον διέφυγαν της προσοχής του ευφυούς σχεδιαστή! Και όχι μόνο αυτά φυσικά, αφού σε όλες τις φτωχές περιοχές του πλανήτη η πείνα θερίζει. Χμμ, αν το καλοσκεφτούμε βέβαια, και εκεί όπου δεν υπάρχει πείνα, λίγοι βρίσκουν το λαυράκι τους μαγειρεμένο και τη σαμπάνια τους σερβιρισμένη. Οι υπόλοιποι πρέπει να αγοράσουν, να μαγειρέψουν και να τσακιστούν μέχρι τη βρύση τους για να πιουν νερό. Αν η βρύση τους έχει πόσιμο νερό!

• Ευνοϊκό περιβάλλον; Εδώ γελάμε! Σε μια Γη που υποτίθεται πως κατασκευάστηκε για να μας φιλοξενήσει, το 70% καλύπτεται από αλμυρό θαλασσινό νερό! Και το παζλ ολοκληρώνεται ιδεατά από τα ηφαίστεια, τους σεισμούς, τα τσουνάμι, τις πλημμύρες, τους κεραυνούς, τους τυφώνες, τα tornado, τη ραδιενέργεια, τα μικρόβια, τις αρνητικές θερμοκρασίες των πόλων και τις ερήμους του πλανήτη. Νομίζετε ότι το κακό σταματάει εδώ; Αυτό το αφιλόξενο μέρος για τη ζωή που μόλις περιγράψαμε ονομάζεται Γη και είναι το ευνοϊκότερο μέρος μέσα στο Σύμπαν, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα γνώσεις μας, για την ανάπτυξη ζωής! Το διάστημα, οι αστέρες και οι μαύρες τρύπες του διαστήματος απαγορεύουν τη ζωή! Τι ποσοστό του σύμπαντος ευνοεί τελικά τη ζωή; Δύσκολος στη σύλληψή του ο αριθμός, αφού μιλάμε για ένα ποσοστό 10-54%! Για τους μη εξοικειωμένους με τις μαθηματικές έννοιες, δεν μιλάμε για το πολύ μικρό ποσοστό 0,01% αλλά για ένα ποσοστό 0,000000000000000000000000000000000000000000000000000001%!!! Σε αυτήν ακριβώς τη λογική απολαύστε στο παρακάτω βίντεο τον Neil Degrasse Tyson στο Stupid Design.

Άλλες απορίες περί του ευφυούς σχεδιασμού! Γιατί χρειάζονται κάποια λεπτά για να διαβαστεί αυτό το άρθρο; Ή πιο απλά, μιας και η μάθηση είναι σημαντική, γιατί μαθαίνουμε τόσο δύσκολα και αδυνατούμε να διαβάσουμε όλους τους τόμους μιας εγκυκλοπαίδειας μέσα σε ένα δευτερόλεπτο; Γιατί τα γλυκά, οι πίτσες και τα κοψίδια παχαίνουν; Γιατί η όρασή μας εξασθενίζει με την πάροδο των χρόνων; Γιατί ερωτευόμαστε χωρίς ανταπόκριση;

Διάλειμμα για διαφημίσεις. “Πολυτεχνίτης κι Ερημοσπίτης”, και στο φαρμακείο του αξέχαστου Βέγγου εισέρχεται αλαφιασμένη μια κυρία:
Μεταξά: Γρήγορα, γρήγορα θα το χάσουμε το παλικάρι.
Βέγγος: Γιατί κυρά μου; Τι συμβαίνει;
Μεταξά: Έχει πέσει μπρούμυτα και δεν μπορεί να σαλέψει ούτε χέρια ούτε πόδια ούτε να ανοίξει τα μάτια του…
Βέγγος: Και παλικάρι το λες εσύ αυτό; Άμα ήταν έτσι τα παλικάρια… Άιντε, άιντε….

Στην ίδια ακριβώς λογική: Άμα ήταν έτσι η ευφυΐα… Άιντε άιντε…

Ναι, αλλά δεν είναι απλός ψυχασθενής, είναι στυγνός σαδιστής!

Είναι τελικά εύκολα αποδείξιμο ότι ο θεός το μόνο που δεν κάνει είναι να προσπαθεί να ευνοήσει τη ζωή και τις ανάγκες της σε αυτό το σύμπαν! Επειδή όμως δεν μιλάμε για ανάγκες τις οποίες πρέπει να αναγνωρίσει ο θεός, αλλά ανάγκες τις οποίες ο ίδιος δημιούργησε (μιας και μιλάμε για τον δημιουργό), γεννιέται εύλογα το ερώτημα: Αφού μας αγαπάει και δεν σκόπευε να ικανοποιήσει έναν τόσο μεγάλο αριθμό αναγκών μας, γιατί μας έπλασε με τέτοιες ανάγκες; Όπως είχαμε αναφέρει και στην αρχή, όσο πιο περιορισμένες οι ανάγκες, τόσο πιο εύκολο να ικανοποιηθούν. Θυμάστε την πέτρα; Γιατί δεν έπλασε τα δημιουργήματά του με τις ανάγκες μιας πέτρας;

Μάλλον μιλάμε για έναν θεό σαδιστή, ο οποίος περιγράφεται εξαιρετικά από τον Αλ Πατσίνο ως Τζον Μίλτον, στον εκπληκτικό του μονόλογο στην ταινία “Ο Δικηγόρος του Διαβόλου”:

Παράθεση:
Για ποιον κουβαλάς λοιπόν τις τύψεις σου, αυτόν το σάκο με τα τούβλα; Για τον θεό;;; Επίτρεψέ μου να σου δώσω μερικές εμπιστευτικές πληροφορίες σχετικά με τον θεό. Ο θεός αρέσκεται να παρακολουθεί. Και είναι ένας μεγάλος φαρσέρ. Σκέψου το. Δίνει στον άνθρωπο ένστικτα. Του δίνει αυτό το εξαιρετικό δώρο, και στη συνέχεια τι κάνει; Σου το ορκίζομαι, για τη δική του διασκέδαση, για το ιδιωτικό του κοσμικό καλαμπούρι, ο ίδιος ορίζει τους κανόνες εν αντιθέσει. Μιλάμε για την γκάφα όλων των εποχών. Κοίτα, αλλά μην αγγίζεις. Άγγιξε, αλλά μην δοκιμάσεις. Δοκίμασε, μην καταπιείς όμως! ΧΑ! Και ενώ εσύ χοροπηδάς από το ένα πόδι στο άλλο, τι κάνει αυτός; Ξεσκίζεται μέχρι αηδίας στα γέλια!!! Είναι ένας σφιχτόκωλος! Είναι ένας σαδιστής! Είναι ένας απών σπιτονοικοκύρης!!! Να λατρέψεις αυτόν; ΠΟΤΕ!

Αν λοιπόν δεν μιλάμε για έναν τέτοιο θεό, τι άλλο μπορεί να συμβαίνει; Απλώς πρέπει να αποδεχτούμε ότι ο κόσμος που γνωρίζουμε κάθε άλλο παρά φιλικός είναι για τη ζωή. Είναι ένας στίβος μάχης στον οποίο επικρατεί αυτός που προσαρμόζεται και αυτός που εξελίσσεται. Ούτε ευφυΐα απαιτείται για κάτι τέτοιο, ούτε απέραντη αγάπη και παντογνωσία και παντοδυναμία από κάποιον δημιουργό. Η απλή ωριμότητα των “δημιουργημάτων” είναι υπέρ αρκετή!

Πιθανές Ενστάσεις

Επειδή τα βλέπω να έρχονται τα έτοιμα απολογητικά ρετσέτα, ας τα απαντήσω προκαταβολικά!

Απάντηση: Άγνωσται αι βουλαί του Κυρίου!
Ανταπάντηση: Και τότε εσείς πώς τις γνωρίζετε και αποφαίνεστε ότι τα πάντα εν σοφία εποίησε;

Απάντηση: Όντως τα πάντα εν σοφία εποίησε, αλλά το σχέδιό του είναι τόσο μεγαλοφυές ώστε είναι αδύνατο να το καταλάβεις!
Ανταπάντηση: Η αέναη αντιπαράθεση του όλου ως μερικό είναι η βάση της μη παραδοχής των ενδόμυχων σκέψεών μας! Αυτό το τελευταίο έγινε κατανοητό; Σίγουρα όχι! Χαρακτηρίστε με λοιπόν κι εμένα ευφυή για να τελειώνουμε…

Αν λοιπόν δεν θέλετε να βγάλετε όλους τους αλλόθρησκους εκ γενετής χαζούς, πρέπει να δεχτείτε ότι είναι θέμα πίστης. Αλλά αν είναι μόνο θέμα πίστης, τότε πού υπερέχει η δική σας θρησκεία από οποιαδήποτε άλλη; Όσο αυθαίρετα πιστεύω εγώ στον ένα και μοναδικό θεό, πιστεύει και ο γείτονάς μου στον Δία.

Άντε όμως και καταλήξαμε στον συγκεκριμένο θεό. Από εκεί και πέρα πώς προχωράμε; Πώς επιλέγουμε ανάμεσα σε ιουδαϊσμό, χριστιανισμό ή ισλάμ; Αν επιλέξουμε χριστιανισμό, ποιο είναι το ασφαλές κριτήριο για να επιλέξουμε ανάμεσα σε ορθόδοξη και καθολική πίστη; Ανάμεσα στο παλιό και το νέο ημερολόγιο; Ανάμεσα στα διδάγματα του Άνθιμου ή του Ιερώνυμου;

Μπορείτε να βρείτε όποιο (αυθαίρετο προφανώς) κριτήριο θέλετε. Και πριν μου πείτε ότι δεν είναι αυθαίρετο, αναλογιστείτε ξανά. Αν λόγου χάρη είστε καθολικοί, τόσα εκατομμύρια ορθόδοξοι είναι ανόητοι και εσείς είστε οι έξυπνοι; Δηλαδή αυτοί είναι βλάκες που δεν πιστεύουν ότι το Άγιο Πνεύμα είναι “και εκ του υιού εκπορευόμενο”; Και πώς ακριβώς μπορούμε να επιβεβαιώσουμε ή να διαψεύσουμε ότι συμβαίνει το ένα ή το άλλο; Δεν μπορούμε φυσικά. Αφού δεν μπορούμε λοιπόν, τι δηλώνει για τη διανοητική μας κατάσταση ότι επιλέγουμε τη μία εκδοχή ή την άλλη;

Έχετε αναρωτηθεί ποτέ, αν ο θεός υπάρχει και είναι ένας και έχει συγκεκριμένες απαιτήσεις από εμάς, γιατί υπάρχουν τόσο πολλές θρησκείες και αιρέσεις; Γιατί ο καθένας λέει το μακρύ του και το κοντό του για τον θεό και δίνει τη δική του ερμηνεία για τη φύση και τη θέλησή του; Αν υπήρχε πράγματι θεός, δεν θα έλυνε αυτόματα όλα αυτά τα ζητήματα με κάποιον, απλό για εκείνον, τρόπο; Λόγου χάρη να στείλει από έναν άγγελο στον επικεφαλής κάθε θρησκείας για να του εξηγήσει ότι το θέλημά του εκφράζεται σωστά μόνο από τους Χριστιανούς Ορθοδόξους Νεοημερολογίτες και ότι πρέπει όλοι οι υπόλοιποι να ακολουθήσουν τα διδάγματα των τελευταίων.

Το ότι δεν μπαίνει ο θεός σε μια τόσο απλή και εύκολη διαδικασία, αφήνοντας το μεγαλύτερο κομμάτι της ανθρωπότητας στην άγνοια και την αμαρτία, δεν εξηγείται πολύ εύκολα αν σκεφτούμε ότι ο θεός, όπως τον κατανοείτε τουλάχιστον, δεν υπάρχει;

Αν είστε χριστιανοί, σκεφτείτε το εξής: αν υπήρχε ο θεός, όπως τον περιγράφει η θρησκεία σας και όπως τον κατανοείτε, θα επέτρεπε ποτέ να δημιουργηθεί το σχίσμα; Θα επέτρεπε ποτέ στο ισλάμ να γίνει μια τόσο μεγάλη θρησκεία;

Αν είστε μουσουλμάνοι, αναρωτηθείτε: αν υπήρχε ο παντοδύναμος θεός, όπως τον περιγράφει η θρησκεία σας και όπως τον κατανοείτε, δεν θα έβρισκε κάποιον καλύτερο τρόπο για να κάνει γνωστό το θέλημά του από έναν αγράμματο καμηλιέρη; Θα χρειαζόταν άραγε να βάλει τους πιστούς του να κάνουν ιερούς πολέμους για να προσηλυτίσουν τους αλλόδοξους λαούς; Δεν θα είχε πετύχει μέχρι σήμερα τον συνολικό προσηλυτισμό κάθε ανθρώπου και κάθε κοινωνίας στον ορθό δρόμο; Θα επέτρεπε ποτέ τη διάσπαση του ισλάμ σε σουνίτες και σιίτες;

Μα καλά, θα μου αντιπροτείνετε: αν δεν υπάρχει θεός, πώς γίνονται τόσα θαύματα;

Δεν γίνονται. Ακριβώς επειδή δεν υπάρχει θεός.

Κατ’ αρχάς δεν έχουμε ακριβή στατιστικά στοιχεία για το πόσοι “θεραπεύονται” κάθε χρόνο από τις κατά τόπους Παναγίες. Επιπλέον δεν έχουμε ακριβή στοιχεία για το τι ακριβώς είχαν και αν η ασθένεια επανήλθε. Π.χ. μπορεί κάποιος να έχει διαγνωστεί με μια ασθένεια και να κάνει τάμα στη Μεγαλόχαρη προκειμένου να γίνει καλά. Και πράγματι, μετά από κάποιο διάστημα, οι εξετάσεις να δείξουν ότι θεραπεύτηκε. Αυτό όμως δεν είναι κριτήριο για την αποτελεσματικότητα της Μεγαλόχαρης.

-Πρώτον, δεν ξέρουμε αν είχε γίνει λάθος διάγνωση.
-Δεύτερον, δεν ξέρουμε αν πρόκειται για κάποια περίπτωση αυτοΐασης. Όπως ίσως να γνωρίζετε, κάποιοι άνθρωποι θεραπεύονται, ακόμη και από πολύ σοβαρές ασθένειες, μόνοι τους.
-Τρίτον, μπορεί η ασθένεια μετά από κάποιο διάστημα να επανήλθε.
-Τέταρτον, μπορεί, αν ο συγκεκριμένος άνθρωπος είχε ξεκινήσει θεραπεία, να ήταν η θεραπεία που τον θεράπευσε και όχι το τάμα. Ούτε που σας είχε περάσει από το μυαλό, ε;

Έχετε σκεφτεί ποτέ ότι ούτε η Μεγαλόχαρη ούτε κανένας άλλος άγιος δεν κατάφεραν ποτέ να κάνουν ένα ακρωτηριασμένο χέρι να ξαναφυτρώσει; Και ότι θαύματα γίνονται μόνο εκεί που θα μπορούσε η θεραπεία να οφείλεται σε άλλους, μη θεϊκούς, παράγοντες;

Έχετε σκεφτεί ποτέ ότι αν υπήρχε ο πανάγαθος και παντοδύναμος θεός, δεν θα υπήρχε τόσος πόνος, τόσο κακό και τόση οδύνη στον κόσμο; Φυσικά οι θεολόγοι κάνουν πολύπλοκα νοητικά κατασκευάσματα του τύπου “ναι, αλλά θα ανταμειφθούν στην επόμενη ζωή”, “το κάνει για να μας δοκιμάσει”, ”άγνωστες οι βουλές του Κυρίου”, και άλλα παρόμοια.

Αντί να χρησιμοποιείτε τέτοια νοητικά τερτίπια, για σκεφτείτε το λίγο. Θα επέτρεπε πράγματι ένας πανάγαθος και παντοδύναμος θεός να πραγματοποιούνται όλες αυτές οι φρικαλεότητες που ακούμε να συμβαίνουν σε πολέμους, εγκλήματα, ασθένειες, λιμούς και τόσα άλλα;

Αντί να πούμε “άγνωστες οι βουλές του Κυρίου”, δεν είναι πιο λογικό να υποθέσουμε ότι ο Κύριος δεν υπάρχει; Και ότι μυθολογίες 2.000 ετών και βάλε δεν είναι καλοί λόγοι για να διαμορφώνουμε την καθημερινότητά μας;

Γιατί δεν είναι απλά θέμα πίστης, όπως αντιλαμβάνεστε. Αν εγώ θέλω να είμαι σωστός χριστιανός, πρέπει να νηστεύω, να μην παίζω το πουλί μου, να μην κάνω σεξ πριν το γάμο ή με άτομα του ίδιου φύλου με εμένα και ένα σωρό άλλα πράγματα. Γενικώς να έχω ένα εκατομμύριο περιορισμούς στην καθημερινότητά μου. Αν πράγματι υπάρχει θεός και μπορώ να εξασφαλίσω οικόπεδο στον παράδεισο, άντε να στερηθώ τις παρτούζες και τα λουκάνικα τη Μεγάλη Παρασκευή.

Αν όμως δεν υπάρχει θεός, δεν θα ήμουν λίγο αφελής να χάσω τόσες απολαύσεις χωρίς τελικά να υπάρχει λόγος; Και όταν λέω αφελής, να καταλαβαινόμαστε, έτσι;

Έχετε σκεφτεί ποτέ ότι οι περισσότερες θρησκευτικές απαγορεύσεις αφορούν φυσικές και εγγενείς τάσεις του ανθρώπου; Έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί υπάρχει απαγόρευση για τη μοιχεία, αλλά όχι για την κατανάλωση περιττωμάτων; Επειδή το να ξενοπηδάμε το έχουμε στη φύση μας αλλά το να τρώμε σκατά δεν το έχουμε. Άρα δεν χρειαζόταν να δημιουργηθεί απαγόρευση για το συγκεκριμένο θέμα.

Αν ο θεός ήθελε να μην κάνουμε κάποια πράγματα, δεν θα ήταν πιο απλό να μας “προγραμματίσει” ώστε να μη μας αρέσουν; Και μη μου πείτε τώρα για ελευθερίες βούλησης και άλλες τέτοιες χαζομάρες. Γιατί και σκατά είμαστε ελεύθεροι να φάμε αν το επιθυμούμε. Απλώς ΔΕΝ το επιθυμούμε. Και όχι απλώς δεν το επιθυμούμε, μας αηδιάζει. Δεν θα ήταν πιο απλό για τον θεό να κάνει κάτι αντίστοιχο για τη μοιχεία ή το σεξ πριν το γάμο αντί να μας λέει “ου μοιχεύσεις”;

Έχετε σκεφτεί ποτέ ότι η πλειονότητα των θρησκευτικών απαγορεύσεων έχουν κοινωνικές προεκτάσεις; Λόγου χάρη, επειδή η κλοπή ως φαινόμενο δημιουργεί προβλήματα στο κοινωνικό σύνολο, δεν αρκεί να την απαγορεύσω νομικά. Είναι πολύ πιο αποτελεσματικό να την συμπεριλάβω στις αμαρτίες που οδηγούν στην κόλαση.

Αν θέλω να ντύνονται οι γυναίκες πιο σεμνά, αντί να τις κυνηγάω, αρκεί να πω ότι είναι θέλημα θεού. Ξέρετε, οι μουσουλμάνες που φοράνε τις μαντίλες, δεν το κάνουν απαραίτητα επειδή τους το επιβάλλουν οι σύζυγοι τους. Συνήθως ντύνονται έτσι θεωρώντας ότι αυτό επιθυμεί ο θεός τους.

Αν και τα πιο πάνω νομίζω ότι καλύπτουν το θέμα, θα ήθελα να μείνω σε κάποια επιμέρους ζητήματα, όπως είναι τα θαύματα.

Πριν μου πείτε για τις εικόνες που δακρύζουν, θα σας ρωτήσω: και πού το ξέρω εγώ ότι δεν υπάρχει κάποιος πίσω από την εικόνα που της καθαρίζει κρεμμύδια; Ή, για να σοβαρευτούμε λίγο: Μια καλή ερμηνεία για τα “άγια” δάκρυα είναι η υγρασία. Επίσης αν μια εκκλησία έχει αφραγκιές, μπορεί με μια σύριγγα να ρίξει σταγονίτσες υγρού μέσα από το τζάμι της εικόνας και να την κάνει αυτόματα να δακρύσει.

Αντιλαμβάνεστε φυσικά πόσα χρήματα θα εισπράξει η εκκλησία από τα κεριά που θα αγοράσουν οι χιλιάδες πιστοί που θα συρρεύσουν να δουν το “θαύμα”. Και για να βάλουμε και λίγο το μυαλό μας να δουλέψει: το γεγονός ότι για κάτι δεν έχουμε λογική εξήγηση, δεν σημαίνει ότι είναι θαύμα. Σημαίνει ότι δεν έχουμε, αυτήν τη στιγμή, λογική εξήγηση. Αν δεν μπορούμε να ερμηνεύσουμε τους κεραυνούς, αυτό δεν σημαίνει ότι τους ρίχνει ο Δίας. Αν δεν έχουμε ερμηνεία για τους σεισμούς, αυτό δεν σημαίνει ότι τους προκαλεί ο Εγκέλαδος.

Πριν καταφύγετε στην εκδοχή του “θαύματος”, σκεφτείτε αν το γεγονός στο οποίο αναφέρεστε είναι ΑΔΥΝΑΤΟ να ερμηνευθεί με τον νόμο των πιθανοτήτων ή με οποιονδήποτε άλλον τρόπο. Αλλά ακόμη και αυτό να συμβαίνει, πάλι δεν σημαίνει τίποτε. Σημαίνει απλώς ότι, αυτήν τη στιγμή, δεν μπορούμε να δώσουμε μια ικανοποιητική ερμηνεία.

Αν πράγματι υπάρχει θεός, αντί να κάνει εικόνες να δακρύζουν, ας στείλει πέντε αγγέλους στην πλατεία Συντάγματος και ας κάνει μερικά χέρια ή πόδια να ξαναφυτρώσουν. Ή, ακόμη καλύτερα, ας κάνει μια κατάθεση μερικών εκατομμυρίων ευρώ στον τραπεζικό μου λογαριασμό.

Σε αυτό το πνεύμα, της λογικής ερμηνείας, συμπεριλαμβάνεται και η απάντηση για το θέμα της δημιουργίας του σύμπαντος. Δεν ξέρω πώς ακριβώς δημιουργήθηκε το σύμπαν. Το ότι δεν ξέρω όμως και πιθανόν να μην το κατανοήσω ποτέ, δεν σημαίνει ότι το δημιούργησε κάποιος.

Γιατί τότε τίθεται το ερώτημα, ποιος δημιούργησε αυτό τον κάποιο. Αν μπορώ να δεχτώ αυθαίρετα ότι ο θεός υπήρχε πάντα, μπορώ να δεχτώ, εξίσου αυθαίρετα, και ότι το σύμπαν υπήρχε πάντα. Γιατί δηλαδή η μία αυθαίρετη σκέψη είναι καλύτερη από την άλλη;

Ακόμη όμως και αν δεχτώ ότι κάποια δύναμη δημιούργησε τον κόσμο, αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι αυτή η δύναμη ακούει τις προσευχές μου, ενδιαφέρεται για μένα, τι κάνω, πώς ζω τη ζωή μου και ότι μου έχει εξασφαλίσει οικόπεδο στον παράδεισο αν νηστέψω τη Μεγάλη Παρασκευή. Το ένα δεν συνεπάγεται το άλλο.

Ας πάρουμε τώρα και το επιχείρημα “μα καλά, αν δεν πιστεύεις, σε ποιον θα έχεις να στραφείς όταν αισθάνεσαι αδύναμος;”. Αντιλαμβάνεστε, ελπίζω, ότι η ανάγκη μου να στραφώ σε κάποιον, δεν συνεπάγεται και την ύπαρξή του. Η ανάγκη μου για δώρο την Πρωτοχρονιά, δεν συνεπάγεται την ύπαρξη του Άγιου Βασίλη.

Ένα ακόμη επιχείρημα που μπορεί κανείς να ακούσει είναι “αν δεν υπάρχει Θεός, τότε επιτρέπονται τα πάντα”. Τη “λογική” αυτού του επιχειρήματος δεν χρειάζεται καν να την σχολιάσω. Το ότι δεν σας αρέσει ένα συμπέρασμα, δεν σημαίνει ότι οι προκείμενες που οδηγούν σε αυτό είναι εσφαλμένες. Σε κάθε περίπτωση, ο λόγος για τον οποίο δεν σκοτώνετε, κλέβετε, ψεύδεστε είναι μόνο ότι απαγορεύονται από τη θρησκεία σας; Αν ναι, σκεφτείτε τι γνώμη θα σχηματίσουν για εσάς εκείνοι που δεν τα κάνουν όλα αυτά παρ’ όλο που δεν πιστεύουν ότι θα τιμωρηθούν στην επόμενη ζωή.

Τι γίνεται όμως με όσους είχαν μια “βιωματική” εμπειρία του θεού; Κατ’ αρχάς θα πρέπει να τους υπενθυμίσουμε ότι, ανά τους αιώνες και ανά τις θρησκείες, πάντα υπήρχαν άνθρωποι που είχαν βιωματική εμπειρία του θείου. Ποιος έχει δίκιο λοιπόν; Αυτός που έχει βιωματική εμπειρία του Απόλλωνα, της θεάς Κάλι, του θεού των χριστιανών ή των εξωγήινων που τον απήγαγαν;

Και πώς συμβαίνει οι χριστιανοί, οι ινδουϊστές και οι λοιποί θρήσκοι να έχουν ο καθένας βιωματική εμπειρία του δικού τους θεού και ποτέ το αντίστροφο; Γιατί δεν εμφανίζεται η
θεά Κάλι σε έναν χριστιανό καλόγερο ή ο Ιησούς σε έναν ινδουιστή ιερέα;

Το μυαλό μάς παίζει περίεργα παιχνίδια. Μια εμπειρία την οποία βιώνουμε ως αληθινή, δεν είναι απαραίτητα και αληθινή. Νευρολόγοι και ψυχίατροι έχουν μελετήσει και εξηγήσει αυτές τις “βιωματικές” εμπειρίες εδώ και πολλά χρόνια. Αλλά είναι σχεδόν αδύνατο να πείσεις έναν πιστό, ο οποίος νοιώθει ξεχωριστός επειδή ο θεός του τον “επέλεξε”, ότι αυτό που βίωσε ήταν κάτι που θα μπορούσε να να συμπεριληφθεί στην ευρύτερη κατηγορία των παραισθήσεων. Εξάλλου, εκείνος το ένιωσε σαν να ήταν πραγματικό.

Θεός μάλλον δεν υπάρχει. Ζήστε λοιπόν τη ζωή σας ελεύθεροι από ψεύτικους περιορισμούς και παραμυθάκια!

Δηλαδή όλοι αυτοί που πιστεύουν στο θεό είναι χαζοί;

Όχι, δεν είναι χαζοί. Όχι περισσότερο από εμένα και από εσένα.

Κοιτάξτε τι γίνεται όμως.

Η πίστη στον θεό συνεπάγεται πολλά πράγματα.

Συνεπάγεται ότι δεν χανόμαστε στο τίποτε όταν φεύγουμε από τη ζωή. Ότι συνεχίζουμε να υπάρχουμε κάπου αλλού.

Συνεπάγεται ότι οι αγαπημένοι μας βρίσκονται κάπου ψηλά και μας κοιτάζουν και ότι θα τους ξανασυναντήσουμε κάποια στιγμή.

Συνεπάγεται ότι οι καλές μας πράξεις θα ανταμειφθούν, ενώ όλοι αυτοί οι κακοί άνθρωποι θα εισπράξουν τη δίκαιη τιμωρία τους –αν όχι σε αυτήν– τουλάχιστον στην επόμενη ζωή.

Συνεπάγεται ότι υπάρχει μια οντότητα η οποία, σαν στοργικός πατέρας, μας ακούει όταν του απευθυνόμαστε, μας προσέχει και μπορεί να μας στηρίξει στις δυσκολίες που περνάμε.

Συνεπάγεται ότι σε πολλά ηθικά θέματα υπάρχουν έτοιμες και εύκολες απαντήσεις.

Αν κάποιος αρνηθεί την πίστη στον θεό, τα χάνει όλα αυτά. Στερείται ένα πολύ ισχυρό ψυχικό δεκανίκι. Η καθημερινότητά μας δεν είναι μια παιδική χαρά. Αντιθέτως. Είναι γεμάτη πόνο, αποτυχίες, δυσκολίες και απογοητεύσεις. Η πίστη στον θεό σε βοηθάει να τα αντιμετωπίσεις όλα αυτά. Σου δίνει δύναμη και ελπίδα.

Εξάλλου, εκείνος που αρνείται την πίστη του, πρέπει επίσης να δεχτεί ότι όλα όσα άκουγε τόσα χρόνια από σχολείο, γονείς και εκκλησία είναι ψέμματα. Πρέπει να αναθεωρήσει την ταυτότητά του. Το πώς αντιλαμβάνεται τον εαυτό του εντός του σύμπαντος, αλλά και εντός της κοινωνίας και της οικογένειάς του.

Είναι πολύ δύσκολο για έναν άνθρωπο να σηκώσει αυτό το βάρος. Και το δεκανίκι του να στερηθεί και να πρέπει να αντιληφθεί τον εαυτό του σε έναν διαφορετικό κόσμο. Δεν είναι χαζομάρα λοιπόν, ούτε αφέλεια. Είναι απλώς αδυναμία χαρακτήρα. Και η αδυναμία χαρακτήρα είναι κάτι ανθρώπινο. Πολύ ανθρώπινο.

Με αυτό το δίλημμα έχουν ασχοληθεί ήδη οι φιλόσοφοι της ελληνικής Αρχαιότητας (σκεπτικιστές), και ανάλογοι προβληματισμοί αναφέρονται και στο βιβλίο Ιώβ της Π.Δ. Στη νεότερη φιλοσοφική Ιστορία ασχολήθηκαν –ανεπιτυχώς– με το πρόβλημα σημαντικοί φιλόσοφοι, ανάμεσά τους ο Gottfried Leibniz (Λάιμπνιτς, 1646-1716), ο οποίος μάλιστα, μια και δεν μπορούσε να δώσει επαρκείς εξηγήσεις, προσπάθησε να θεωρήσει το πρόβλημα ανύπαρκτο: ο υπάρχων κόσμος είναι ο καλύτερος δυνατός, οπότε δεν παρουσιάζονται αδικίες, στερήσεις και καημοί. Αυτοί που ισχυρίζονται το αντίθετο, κακώς διαπιστώνουν σύγκρουση με τις επιθυμίες και τις δυνατότητες του θεού.

Εννοείται ότι ο Λάιμπνιτς δεν γνώρισε τις χιτλερικές θηριωδίες με τα εκατομμύρια δολοφονημένους Εβραίους, ομοφυλόφιλους, τσιγγάνους, αριστερούς κ.λπ., ούτε τα έργα του Στάλιν στα γκουλάγκ ή τις δολοφονίες του Πινοσέτ στη Χιλή και του Βιντέλα στην Αργεντινή εναντίον πολιτών αυτών των χωρών, ούτε γνώριζε τους βομβαρδισμούς αμάχων από τους Αμερικάνους στο Βιετνάμ με ναπάλμ, στη Γιουγκοσλαβία και το Ιράκ με απεμπλουτισμένο ουράνιο και όλα τα άλλα που γνωρίζουμε εμείς σήμερα επαρκώς. Γνώριζε όμως πολύ καλά ο Λάιμπνιτς τις δολοφονίες «μαγισσών» και «αιρετικών» από τα θεοκρατικά φεουδαρχικά καθεστώτα του Μεσαίωνα, οι οποίες δολοφονίες γίνονταν μάλιστα στο όνομα ακριβώς του θεού που θα έπρεπε να έχει παρέμβει.

Ο συγκεκριμένος προβληματισμός διατυπώνεται απλουστευτικά με τα εξής λόγια:

Είτε ο θεός θέλει να αποτρέψει την αδικία, αλλά δεν μπορεί, οπότε είναι αδύναμος, πράγμα που αντιβαίνει στην παντοδυναμία του.
Είτε μπορεί να την αποτρέψει, αλλά δεν θέλει, επειδή δεν έχει αισθήματα συμπόνιας, οπότε δεν είναι πανάγαθος.
Είτε θέλει και μπορεί, αλλά δεν γνωρίζει πού και πότε υπάρχει αδικία, άρα δεν γνωρίζει παρελθόντα, παρόντα και μέλλοντα, οπότε δεν είναι πάνσοφος.
Είτε, τέλος, δεν ξέρει, δεν θέλει και δεν μπορεί, οπότε δεν είναι θεός.
Σε αντίθετη περίπτωση, από πού προέρχεται η αδικία;

Λέγεται ότι ο Επίκουρος (341-271 π.Χ.) είχε ήδη απαντήσει σ’ αυτό τον προβληματισμό, σύμφωνα με τον εκκλησιαστικό ιστορικό Λακτάντιο, πράγμα που αμφισβητείται όμως σήμερα και θεωρείται ότι η συγκεκριμένη απάντηση οφείλεται σε κάποιον άγνωστο σκεπτικιστή φιλόσοφο:

«Αν ο θεός δεν θέλει να αποτρέψει το κακό, τότε δεν είναι πανάγαθος.
Αν δεν μπορεί να το αποτρέψει, δεν είναι παντοδύναμος.
Άρα, η παναγαθότητα και η παντοδυναμία ενός θεού
δεν συμβιβάζονται με τον πραγματικό κόσμο.
Είτε λοιπόν δεν υπάρχει κακό, είτε δεν υπάρχει θεός!»

Με αυτόν το συλλογισμό καταδεικνύεται η ασυμβατότητα ενός θεού με τις συγκεκριμένες ιδιότητες που τον φορτώνουν οι θεολόγοι. Σίγουρα από τον Επίκουρο κατάγεται η άποψη ότι «ακόμα κι αν υπάρχουν θεοί, αυτοί δεν ανακατεύονται στα ανθρώπινα», οπότε παρέλκει το πρόβλημα της θεοδικίας, αφού κάθε μικρή ή μεγάλη αδικία δεν έχει σχέση με τους θεούς.

Προσπάθειες επίλυσης

Διάφοροι θεοκράτες διανοούμενοι προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα, είτε σχετικοποιώντας την έννοια της αδικίας (περίπου όπως ο Λάιμπνιτς), οπότε δεν υπήρχε λόγος αμφισβήτησης των ιδιοτήτων του θεού, είτε δίνοντας άλλη σημασία στις θεϊκές ιδιότητες, άρα μόνο οι άνθρωποι έβλεπαν την αντίφαση και δεν υπήρχε πρόβλημα προς επίλυση.

Όλες αυτές οι προσπάθειες εμπεριέχουν το κεντρικό μειονέκτημα της μεσαιωνικής «σχολαστικής» μεθοδολογίας, στην οποία είναι γνωστός ο στόχος (όσα αναφέρονται στα «ιερά βιβλία») και αναζητείται τρόπος να επιβεβαιωθούν. Αντίθετα, στην κλασική και στη σύγχρονη φιλοσοφία, γνωστή είναι η μέθοδος και αναζητείται το αποτέλεσμα.

Στο πλαίσιο των θεοκρατικών αντιλήψεων, ο χριστιανός πατέρας Ιερώνυμος (Sophronius Eusebius Hieronymus, 342-420 μ.Χ.) εκπλήσσεται που δεν επεμβαίνει ο θεός να τιμωρήσει τους «αιρετικούς» και προτείνει την εξόντωσή τους για να λήξει το πρόβλημα! Λέει ο «άγιος»: «Μπορούμε να ρωτήσουμε, πώς γίνεται ο Θεός να είναι αγαθός, ο οποίος έδωσε τον νόμο και τους προφήτες, όταν βλέπει τη ζωή των διεφθαρμένων να ευδοκιμεί, και αυτοί να μην υφίστανται τίποτα απ’ αυτόν, σύμφωνα με την τιμωρία που τους αρμόζει. [...] Έχουν γεννήσει γιους, και έχουν προσφέρει καρπούς. Τί καρπούς έχει προσφέρει ο Μαρκίων, με το να δημιουργήσει υιούς της απιστίας; [...]».

Επικαλείται λοιπόν ο δάσκαλος της αγάπης ένα χωρίο της Π.Δ. από το βιβλίο του Ιερεμία (12: 1-3) και συνεχίζει επεξηγώντας αυτό το χωρίο, λέγοντας ότι τα βασανιστήριά τους είναι «αγιασμός». Συνεχίζει το μισάνθρωπο εγκληματικό παραλήρημά του με τα λόγια: «Αγίασε αυτούς, όταν φθάσει η ημέρα της σφαγής αυτών”. Δηλαδή, «φονεύοντάς τους τούς αγιάζεις!» (Εργασίες του Ιερωνύμου, Τόμος V, 818).

Σε μια παράλληλη θεολογική γραμμή, ο «άγιος» Αυγουστίνος (Aurelius Augustinus, 354-430) και ο Θωμάς Ακινάτης (Tommaso d’ Aquino, 1225-1274) –σημειωτέον αμφότεροι χριστιανοί πατέρες, στων οποίων τα λόγια και γραπτά στηριζόταν η Ιερά Εξέταση για να εγκληματεί– θεωρούσαν ότι δεν υπάρχει αυτοτελώς το κακό, αλλά αυτό αποτελεί απουσία καλού. Άρα, όσοι παραπονιούνται για στερήσεις, αδικίες κ.λπ., στην ουσία επιζητούν αυτά που τους λείπουν και, απλώς, ακόμα δεν τα πέτυχαν. Αυτή η αντιμετώπιση επιβλήθηκε σε όλο τον εκκλησιαστικό μηχανισμό, και κανείς δεν τολμούσε να ισχυριστεί κάτι διαφορετικό: θα κηρυσσόταν πάραυτα «μάγος» και «αιρετικός», σε Δύση και Ανατολή. Εννοείται ότι η συγκεκριμένη αντίληψη εγκαταλείφθηκε, όπως τόσες άλλες αντιλήψεις, από την Αναγέννηση και μετά, οπότε θεωρήθηκε ότι το καλό και το κακό μπορούν να αποτελούν αυτοτελείς αξιολογήσεις του ίδιου φυσικού ή κοινωνικού γεγονότος. Σημαντικός είναι επίσης ο συλλογισμός ότι καλό και κακό ως αξιολογικοί χαρακτηρισμοί είναι υποκειμενικά χαρακτηριστικά και δεν επιδέχονται αντικειμενική αντιμετώπιση.

Μια άλλη αντίληψη, ιουδαϊκής μυστικιστικής προελεύσεως, που γινόταν για αιώνες αποδεκτή και από χριστιανούς (ίσως γίνεται ακόμα), είναι αυτή περί την ατέλεια του κόσμου και τη δοκιμαστική δημιουργία (καμπάλα): Ο θεός έφτιαξε δοκιμαστικά έναν κόσμο για να μελετήσει τα προβλήματα που θα προκύψουν, στη συνέχεια όμως θα τον καταστρέψει για να φτιάξει έναν τέλειο! Ο θεός ως μελετητής μοντέλων…

Αυτή η αντίληψη αντιβαίνει, βέβαια, σε όλες τις ιδιότητες του θεού, έλλειψη πανσοφίας που δεν ήξερε από την αρχή την κατάληξη της δημιουργίας του, έλλειψη παντοδυναμίας που δεν μπόρεσε και μπορεί να διορθώσει τα λάθη που έγιναν, και έλλειψη παναγαθότητας που κάποιοι ανυποψίαστοι άνθρωποι δυστυχούν, χωρίς να ευθύνονται για οτιδήποτε. Για να αποφύγουν οι καμπαλιστές αυτές τις αντιφάσεις, έχουν εισαγάγει πρόσθετες ιδιότητες του θεού, οι οποίες σκοπό έχουν να αποτρέψουν ή αμβλύνουν τα προβλήματα που απορρέουν από την αρχική επιχειρηματολογία τους.

Στον κύκλο σκέψεων του Λάιμπνιτς που προαναφέρθηκε, κινήθηκαν κι άλλοι διανοητές, οι οποίοι θεώρησαν ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξει απόλυτη δικαιοσύνη και παντελής απουσία δυστυχίας, γιατί ο κόσμος αυτός θα ήταν ο Παράδεισος, από τον οποίο όμως έχουν αποβληθεί οι άνθρωποι και «δεν δικαιούνται δια να ομιλούν». Εννοείται ότι αυτές οι απόψεις διατυπώνονταν κυρίως από μέλη και υποτακτικούς της φεουδαρχικής και εκκλησιαστικής εξουσίας, όταν έπρεπε να βρουν παρηγορητικές εξηγήσεις για τα πεινασμένα θύματα του εκμεταλλευτικού καθεστώτος που οι ίδιοι στήριζαν. Και δεν είναι τυχαίο ότι, σε όλες αυτές τις επιχειρηματολογίες, στο τέλος βρίσκεται μια δογματική απόφανση ή ένα φανταστικό γεγονός, οπότε παύει οποιαδήποτε προοπτική διαλόγου. Η μια πλευρά «πιστεύει» και η άλλη «ερευνά»!

Στο ίδιο περίπου πλαίσιο κινήθηκε ο Χέγκελ (Έγελος, Hegel, 1770-1831), ο οποίος πολύ συχνά διατύπωνε φιλοσοφικές απόψεις που βόλευαν την εξουσία του κράτους και της εκκλησίας, όπως τον κατηγόρησε αργότερα ο Πόπερ. Συγκεκριμένα ο Χέγκελ θεωρούσε ότι βρισκόμαστε σε ένα μεταβατικό στάδιο της Ιστορίας και, κάποια εποχή, θα αποκατασταθεί η δικαιοσύνη και ό,τι άλλο ποθούν οι άνθρωποι. Και σ’ αυτή την περίπτωση ο Χέγκελ ήταν μέσα στο σύστημα και το υπηρετούσε, ενώ οι παραπονούμενοι βρίσκονταν εκτός και έπρεπε να παρηγορηθούν και να πεισθούν να κάνουν υπομονή, για μερικές χιλιάδες χρόνια ακόμα, με ταυτόχρονη μακροημέρευση της εξουσίας.

Οι αυστηρά προσηλωμένοι στις θεολογικές σκέψεις έχουν διατυπώσει την άποψη ότι το «κακό» είναι θέλημα θεού, για να μάθουν οι άνθρωποι να διακρίνουν μεταξύ καλού και κακού, κάτι που δεν κατέχουν εκ γενετής. Για να μπορέσει να μάθει, όμως, ο άνθρωπος αυτήν τη διάκριση, πρέπει ο ίδιος να ζήσει καταστάσεις καλού και κακού και να αποκτήσει τη σχετική εμπειρία. Αυτά που θεωρούν οι άνθρωποι άδικα, ο θεός τα αντιλαμβάνεται αλλιώς, και εντάσσονται στο «σχέδιό» του με τρόπο που δεν γίνεται κατανοητός από τους γηγενείς.

Κι αυτή η άποψη είναι παρηγορητική, δεν λαμβάνει δηλαδή υπόψη ότι μερικοί άνθρωποι βιώνουν μόνο αδικίες στη ζωή τους, πείνα, σκλαβιά, βασανιστήρια, ασθένειες, ενώ κάποιοι ευνοημένοι βιώνουν «αδικίες», επειδή τους ψόφησε ο σκύλος ή έχασαν την πτήση του αεροπλάνου κ.ο.κ. Πέρα απ’ αυτά, το μικρό παιδί που καίγεται από βόμβες ναπάλμ, ή γεννιέται ως τέρας στο Ιράκ λόγω του ουρανίου, ποιες εμπειρίες μπόρεσε να συλλέξει, και πώς εντάσσεται στο όποιο θεϊκό σχέδιο; Να σημειώσουμε με την ευκαιρία, επίσης, ότι στα «ιερά βιβλία» του χριστιανισμού αναφέρονται συγκεκριμένα επεισόδια βαρβαρότητας, όπου γυναικόπαιδα κατασφάχτηκαν με θεϊκή εντολή που έδωσε σε στρατιώτες του «περιούσιου λαού», άρα κάτι δεν στέκει καλά με την παναγαθότητα του θεού.

Υπάρχουν ακόμα πολλά εδάφια της Βίβλου, όπου αναφέρεται ότι ο θεός ο ίδιος δημιούργησε το «κακό», χωρίς περαιτέρω εξηγήσεις, π.χ. Ησαΐας 45:7, ή ότι θα εκδικηθεί με θηρία και δαίμονες, όπως περιγράφεται στην «Αποκάλυψη», ή ότι ο θεός δεν αντιμετωπίζει όλους τους ανθρώπους ίδια αλλά κατά περίπτωση (Παύλος, Ρωμ. 9:14-18 με αναφορά πάλι στην Π.Δ.) κ.ο.κ. Κι αυτά τα επιχειρήματα, που δείχνουν κατά κανόνα τη μισανθρωπία και το φθόνο αναχωρητών που τα διατύπωσαν, δεν συμβιβάζονται με την παναγαθότητα του θεού και επιτείνουν τη διάχυτη εντύπωση της αδικίας.

Αλλαγή πλεύσης

Αφού με όλα αυτά τα επιχειρήματα (και άλλα όμοια) δεν απαντήθηκε το αρχικό δίλημμα και δεν ξεπεράστηκε η επιχειρηματολογία που αποδίδεται στον Επίκουρο, επινοήθηκαν άλλες μέθοδοι, όπως η σχετικοποίηση των θεϊκών ιδιοτήτων. Ο «πανάγαθος» θεός είναι, λένε μερικοί θεολόγοι, μια συντομογραφία για το βιβλικό θεό. Ο πραγματικός θεός είναι πολυσύνθετος και πολύπλευρος, κάτι που οι άνθρωποι, έχοντας μια απλοϊκή αντίληψη για την καλοσύνη, δεν μπορούν να αντιληφθούν και περιμένουν από το θεό αυτά που ελπίζουν οι ίδιοι. Το ίδιο ισχύει και με τις υπόλοιπες απόλυτες ιδιότητες του θεού, με κάποιες φραστικές προσαρμογές.

Αυτός ο κύκλος επιχειρημάτων δείχνει πάλι μια υποχώρηση, και μάλιστα υποχώρηση από λογικής αλλά και ιστορικής σκοπιάς. Η λογική υποχώρηση έγκειται στο γεγονός ότι η θεϊκή καλοσύνη ανάγεται σε μια ανώτερη ιδιότητα, ας την ονομάσουμε Χ, την οποία οι άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται και προσβλέπουν μόνο σε ένα υποσύνολό της που είναι η ανθρωπίνως κατανοητή καλοσύνη. Αν δεχθούμε αυτό, τότε πρέπει να αποδεσμεύσουμε τον θεό από τις ιδιότητες που τον φορτώνουν οι θεολόγοι, και μάλιστα από αυτές τις ιδιότητες που καταλαβαίνουν οι άνθρωποι με συγκεκριμένο τρόπο, και να διατυπώσουμε από την αρχή ότι «υπάρχει θεός με τις ιδιότητες Χ, Υ, Ζ, τις οποίες κανείς δεν είναι σε θέση να καταλάβει». Το ερώτημα που τίθεται αφορά πλέον το είδος της θεολογίας που μπορεί να συγκροτηθεί με αυτά τα αρχικά αξιώματα και πόσοι «πιστοί» είναι διατεθειμένοι να την ακολουθήσουν.

Η ιστορική υποχώρηση στο προηγούμενο επιχείρημα σχετίζεται με το γεγονός ότι οι ινδουιστικοί, οι αιγυπτιακοί και οι ελληνικοί θεοί διέθεταν ακριβώς αυτό το μίγμα καλού και κακού, δύναμης και αδυναμίας, καλοσύνης και κακίας και, κατά περίπτωση, εκδηλώνονταν για συγκεκριμένους ανθρώπους ή ομάδες ανθρώπων, με τη μια ή την άλλη ιδιότητά τους. Συχνά ο ένας θεός υπερίσχυε του άλλου, και όλο και κάποιοι ήταν ευχαριστημένοι, αλλά και οι δυσαρεστημένοι θα είχαν την ευκαιρία να ευχαριστηθούν κάποτε — περίπου όπως γίνεται στα αθλήματα σήμερα, όπου όλοι προσεύχονται να κερδίσει η ομάδα τους, και όταν συμβεί αυτό το αποδίδουν στο θεό, αν όμως χάσουν φταίει ο διαιτητής. Αν λοιπόν έγινε όλη αυτή η βαβούρα με την επιβολή της «αληθινής» θρησκείας (και της επόμενης «αληθινής» του μωαμεθανισμού), για να καταλήξουμε πάλι στον πολυθεϊσμό, τότε έγινε τσάμπα η φασαρία.

Άλλες αντιλήψεις που επίσης δεν απαντούν οριστικά στο πρόβλημα σχετίζονται, άλλοτε με ιδιοτροπίες του θεού, επειδή απέσυρε το ενδιαφέρον του από τους ανθρώπους, οι οποίοι δεν τον σέβονται, άλλοτε με τη σχετικότητα του χρόνου, ότι δηλαδή δεν έχει τελειώσει ακόμα η εποχή της δημιουργίας και γι’ αυτό ορισμένα φυσικά και κοινωνικά φαινόμενα δημιουργούν ακόμα προβλήματα κ.τ.λ. κ.τ.λ. Κάθε μία από αυτές τις απόψεις, και άλλες πολλές που δεν αναφέρονται εδώ, εκτίθεται συνήθως σε δεκάδες συγγράμματα που μόνο ως τίτλοι μπορούν να αναφερθούν.

Κάποιοι, τέλος, αμφισβητούν δογματικά το δικαίωμα των ανθρώπων να θέτουν τέτοια ερωτήματα, και λένε ότι κακώς διατυπώνεται το δίλημμα της θεοδικίας! Κινδυνεύουμε δηλαδή να φάμε χαστούκι, άμα μας συναντήσουν στο δρόμο. Πρόκειται εμφανώς για μια λογική η οποία έχει ξεπεραστεί, τόσο από τους Ίωνες φιλοσόφους της Αρχαιότητας όσο και από τους φιλοσόφους της ελληνιστικής εποχής, αλλά και από όλους σχεδόν τους φιλοσόφους και φυσιοδίφες, από τον Κοπέρνικο, τον Κέπλερ και τον Γαλιλαίο, μέχρι τους σύγχρονους ερευνητές.

Στο τέλος, η μόνη σωστή απάντηση σ’ αυτό τον κυκεώνα των απόψεων που δεν έχουν δώσει και δεν φαίνεται να μπορούν να δώσουν απάντηση στο αρχικό ερώτημα, είναι η φυσιοκρατική απάντηση που βρίσκεται από αιώνων στο μυαλό όλων των σκεπτόμενων ανθρώπων και στα χείλη των πιο θαρραλέων εξ αυτών: Δεν υπάρχει ο νομιζόμενος θεός! Και μόνο με αυτό το απλό κτύπημα λύνεται οριστικά ο συγκεκριμένος γόρδιος δεσμός!

1. Ο θεός της Βίβλου προβάλλεται ως δίκαιος και πανάγαθος (φιλεύσπλαχνος κατά το Ισλάμ) ταυτόχρονα.

   Δεν μπορεί να έχει και τις δύο ιδιότητες. Εφόσον είναι δίκαιος οφείλει να τιμωρήσει αυτόν που παραβαίνει το νόμο του. Αν όμως τον τιμωρήσει δεν είναι πανάγαθος. Αντιθέτως, αν είναι πανάγαθος δεν πρέπει να τιμωρήσει αυτόν που παραβαίνει το νόμο του, οφείλει να τον συγχωρήσει.

2. Ο θεός, όμως, ως θεός παντοδύναμος (Γεν. 17.1, 35.11· Β΄Κορ. 6.18· Αποκ. 16.7) , δεν οφείλει να είναι ή να πράξει οτιδήποτε, δεν είναι δυνατό να έχει ανθρώπινες ιδιότητες διότι σ’ αυτή την περίπτωση υποβιβάζεται σε άνθρωπο. Δεν οφείλει να είναι δίκαιος, δεν οφείλει να είναι φιλεύσπλαχνος, εφόσον είναι θεός είναι και πράττει ό,τι θέλει, δεν περιορίζεται από κανόνες, μπορεί, κατά τα ανθρώπινα μέτρα, να είναι και άδικος, μπορεί να είναι και δίκαιος, μπορεί να είναι και κακεντρεχής, μπορεί… μπορεί… μπορεί… Εφόσον είναι παντοδύναμος δεν μπαίνει σε καλούπια. Δεν οφείλει να στείλει τον πιστό οπαδό του στον παράδεισο επειδή τήρησε το θεϊκό νόμο στη Γη. Αν όμως δώσει στον πιστό ένα νόμο για να τον τηρήσει και δεν τον τηρεί ο ίδιος (δηλ. δεν στέλνει στον παράδεισο τον πιστό επειδή είναι παντοδύναμος και δε δεσμεύεται), τότε έρχεται σε αντίφαση με την υποτιθέμενη μεγαλειώδη ουσία του και την απόλυτη ελευθερία του να μη τηρήσει τη δέσμευσή του. Αντιθέτως, αν υποχρεώνεται να τηρήσει τη δέσμευσή του δεν είναι θεός. Αν δεν υποχρεώνεται να την τηρήσει, δεν έχει νόημα ο νόμος που έδωσε, επομένως δεν υπάρχει ως θεός με τις ιδιότητες που του αποδίδονται στη Βίβλο.

3. Ο θεός εφόσον είναι πανάγαθος, δεν μπορεί να πράξει το “κακό”, επομένως δεν είναι παντοδύναμος (πατέρας παντοκράτορας) ούτε και ελεύθερος. Βεβαια αυτή η θέση είναι αντιφατική στην ουσία της διότι κατωτέρω αποδεικνύεται ότι ο θεός της βίβλου όχι μόνο ασκούσε την ελευθερία του να κάνει το κακό, αλλά το κακό ήταν η κύρια δραστηριότητά του, αναιρώντας έτσι την ιδιότητά του ως παναγάθου.

4. Ο θεός προβάλλεται ως αγάπη: ο θεός αγάπη εστί (Ιω. 4.8.,16) ).

   α. Κι αυτή η ιδιότητα επίσης έρχεται σε αντίφαση με τις πράξεις του, ως πράξεις μίσους και αναλγησίας. Ο θεός της Παλιάς Διαθήκης έχει υποπέσει σε σωρεία δολοφονιών όχι μόνο των αντιπάλων του αλλά και ανθρώπων που υπέπεσαν σε γελοία ή και καθόλου παραπτώματα, σαν τα 42 παιδάκια που κορόιδεψαν τον προφήτη Ελισαίο για τη φαλάκρα του και τα σκότωσε με τις αρκούδες (Βασ.Δ΄2.23). Ως σπουδαιότερη εγκληματική πράξη του θεού μπορεί να θεωρηθεί ο κατακλυσμός, κατά τον οποίο αφάνισε όλη την ανθρωπότητα εκτός από 8 άτομα, το σόι του Νώε. Μπορούμε βέβαια να δούμε κι άλλες μαζικές δολοφονίες που διέπραξε, όπως ο αφανισμός σε Σόδομα και Γόμορρα, οι 10 πληγές του Φαραώ και ο πνιγμός του στρατού του μέσα στην Ερυθρά Θάλασσα, οι δολοφονίες των ειδωλολατρών Εβραίων κατά την περιπλάνηση στο Σινά, η νίκη των Ισραηλιτών εναντίον των ντόπιων λαών της Παλαιστίνης και ο σφετερισμός της γης τους (τι μου θυμίζει;) κλπ. Όλες αυτές οι ενέργειες δείχνουν πως ο θεός μόνο αγάπη δεν είναι.

   β. Παρόμοιο μένος, αν και σε μικρότερο βαθμό, βλέπουμε και στην Καινή Διαθήκη. Ο Ιησούς ομιλεί για τη γέενα του πυρός στην οποία θα ριχτούν όσοι δεν συντάσσονται με το θεό. Η γέενα του πυρός αποτελούσε και το θεολογικό έρεισμα για το κάψιμο των αιρετικών σε Ανατολή και Δύση. Ο Ιησούς στέλνει ένα κοπάδι χοίρους να πνιγεί στη λίμνη και καταστρέφει οικονομικά τον ιδιοκτήτη του, επειδή οι Εβραίοι δεν έτρωγαν χοιρινό, ασχέτως που ο χοιροτρόφος δεν ήταν Εβραίος αλλά Γαδαρηνός. Είναι αγάπη αυτή; Στο ακροτελεύτιο του «Συμβόλου της Πίστεως» αναφέρεται ότι θα κριθούμε κατά τη Δευτέρα Παρουσία και συνάγεται ότι εφόσον δεν είχαμε τηρήσει το νόμο του θεού σ’ αυτή τη μικρή ζωή μας θα τυραννιόμαστε για πάντα στην κόλαση (αυτό το “για πάντα” αν το κρίνουμε με τα μέτρα της Φυσικής του Διαστήματος, δεν μπορεί να μικρότερο από 20 δις χρόνια, εκτιμώμενο χρονικό διάστημα της εναπομένουσας ζωής του Σύμπαντος). Αυτή η συμπεριφορά όμως δεν δείχνει αγάπη αλλά μένος και εμπάθεια για όσους δεν πίστεψαν στο θεό και δεν τήρησαν τις εντολές του. Αν ο θεός αγαπούσε πραγματικά τα δημιουργήματά του δεν θα τα τιμωρούσε αιώνια. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα άδικη και ασύμμετρη τιμωρία που αναιρεί πλήρως την ιδιότητα του “παναγάθου”, αν σκεφτεί κανείς ότι το κλάσμα των ετών της ανθρώπινης ζωής που διαπράχτηκαν οι αμαρτίες προς την υπολειπόμενη ζωή του σύμπαντος, χρονικό διάστημα στο οποίο τουλάχιστον θα διαρκέσει η κόλαση, πρακτικά ανέρχεται σε μηδέν, δημιουργώντας έτσι την εξίσωση μηδέν = άπειρο.

   γ. Επίσης, η έλλειψη αγάπης εκ μέρους του θεού προκύπτει αβίαστα από την ύπαρξη ασθενειών. Η σκοταδιστική αντίληψη της ερμηνείας της φύσης θεωρούσε ότι η αιτία του θανάτου ήταν η ύπαρξη αμαρτίας (Ρωμ. 6.23) και η επέλευση ασθενειών ως δείγμα της δυσαρέσκειας του “παναγάθου” θεού (Αριθ. 11.20).  Πολύ αργότερα η επιστήμη απέδειξε ότι οι ασθένειες οφείλονται σε ιούς, μικρόβια, μύκητες και βακτήρια. Αν ο θεός αγαπούσε πραγματικά τα δημιουργήματά του δεν θα δημιουργούσε τους νοσογόνους μικροοργανισμούς  για να τα σκοτώνει. Η ύπαρξη ακριβώς αυτών των αόρατων μικροοργανισμών αποτελούν και την απόδειξη ότι ο θεός δεν είναι αγάπη, επομένως μια απόδειξη (από τις απειράριθμες) ότι τα ιερά κείμενα των βιβλικών θρησκειών είναι γεμάτα ψέματα.

   δ. Αν ο θεός αγαπούσε πραγματικά τα δημιουργήματά του δεν θα τα ωθούσε στην αδικία, τον πόλεμο και την αλληλοεξόντωση. Οι θεολόγοι προβάλλουν ως δικαιολογία ότι η αλληλοεξόντωση μεταξύ των ανθρώπων είναι αποτέλεσμα της ελευθερίας βούλησης που τους έδωσε ο θεός. Το επιχείρημα αυτό είναι αλυσιτελές για δύο τουλάχιστον λόγους:

   • Αν η ελευθερία βούλησης οδηγεί σε τόση δυστυχία γιατί ο θεός, που ως παντογνώστης (Σουσ. 42.2· Πράξ. 15.8) βεβαίως την έχει προβλέψει, επέτρεψε να δυστυχήσουν τόσα δισεκατομμύρια δημιουργήματά του (χωρίς να συνυπολογίζονται τα ζώα που φαγώθηκαν από άλλα) και μάλιστα από ενέργειες της ελεύθερης βούλησης τρίτων; Γιατί δηλαδή η ελεύθερη βούληση του αρχηγού να κηρύξει έναν πόλεμο θα πρέπει να παραβιάζει την ελεύθερη βούληση αυτών που θα πεθάνουν εξαιτίας του πολέμου και δεν επιθυμούν την κήρυξή του; Επομένως ποιο είναι το ζητούμενο για τις βιβλικές θρησκείες; Ελευθερία βούλησης με δυστυχία ή έλλειψη ελευθερίας βούλησης με ευτυχία;
   • Στο παραπάνω ερώτημα απαντά ο ίδιος ο θεός με την ύπαρξη του παραδείσου, καταρρίπτοντας το επιχείρημα περί ελεύθερης βούλησης: Στον παράδεισο θα πάνε οι “καλοί”, κι όσοι πάνε εκεί δεν θα έχουν το δικαίωμα να γίνουν κακοί, γιατί τότε θα πάψει να είναι παράδεισος, δεν θα έχουν την ελευθερία βούλησης να πράξουν το κακό, έστω να κάνουν σεξ βρε αδερφέ (Μαρκ.12.25)! Το σεξ, βέβαια, κατά το χριστιανισμό αλλά και την Παλιά Διαθήκη (δηλ. ιουδαϊσμό και ισλάμ, ναι και ισλάμ παρά τα περί του αντιθέτου διαδιδόμενα περί πολυγαμίας κλπ.) είναι κακό, αλλά τι σόι παράδεισος θα είναι αυτός χωρίς σεξ; Αφού τελικά ο θεός δημιουργεί έναν ιδανικό κόσμο, τον παράδεισο, στον οποίο ελλείπει η ελευθερία της βούλησης, γιατί δεν τον έκανε από την αρχή για να τελειώνουμε με την ταλαιπωρία, τις δολοφονίες, τις γενοκτονίες, τις αρρώστιες, τους πολέμους, τη φτώχια, το θάνατο; Ή μάλλον, κατά τη μυθολογία της Παλιάς Διαθήκης τον έκανε αλλά ο άνθρωπος εξέπεσε. Εξέπεσε, όμως, διότι είχε ελευθερία βούλησης, επομένως δεν επρόκειτο για τον ίδιο παράδεισο με αυτόν της Τελικής Κρίσης. Γιατί, όμως, τιμώρησε τόσο σκληρά τον Αδάμ και όλο το ανθρώπινο γένος για μια απλή παιδιακίσια ανυπακοή και δεν τον συγχώρησε ως θεός της αγάπης; Δεν ξέρει ότι όταν απαγορεύεται κάτι σ’ ένα παιδάκι, αυτό θέλει ντε και καλά να το κάνει; Και δεν γνώριζε ως παντογνώστης ότι τελικά θα το έκανε; Αφού ο τελικός σκοπός των βιβλικών θρησκειών είναι να παύσει ο αναστημένος άνθρωπος να έχει ελευθερία βούλησης πηγαίνοντας στον παράδεισο, καθώς δεν θα ‘ναι ελεύθερος να πράττει το κακό, γιατί υπάρχει αυτό το μεσοδιάστημα με τον κόσμο ως “κοιλάδα κλαυθμώνος”; γιατί δεν έφτιαξε από την αρχή έναν παράδεισο χωρίς ελευθερία βούλησης; Ήθελε να παίξει με τα δημιουργήματά του; Κι αν στον παράδεισο μετά την “κρίση” υπάρχει ελευθερία βούλησης, όπως υπήρχε και στον “αδαμικό”, τότε δεν υπάρχει και πάλι ο κίνδυνος να εκπέσουν ορισμένοι “άγιοι”, δηλαδή να δημιουργηθεί ένα νέος κόσμος πτώσης; Συνεπώς τι νόημα έχει για κάποιον να πάει στον παράδεισο εφόσον, λόγω της ελεύθερης βούλησής του, κινδυνεύει να ξαναπέσει στην “κοιλάδα κλαυθμώνος” ή να μετατραπεί σε άγγελο Σατάν;

   Επομένως η αγάπη είναι μια έννοια που έρχεται σε πλήρη αντίθεση προς τον βιβλικό θεό.

5. Κατά την βιβλική αντίληψη, επομένως, είναι μεν δυνατό να υπάρχει Θεός — Δημιουργός του Σύμπαντος, αυτός όμως δεν μπορεί να έχει ταυτόχρονα και τις θετικές, κατά την ανθρώπινη οπτική γωνία, ιδιότητες που του αποδίδει η ίδια η Βίβλος, καθώς η ίδια του αποδίδει και έντονα αρνητικές. Εφόσον, λοιπόν, υπάρχει ο βιβλικός θεός αυτός είναι εγωιστής, εμπαθής, μνησίκακος, εκδικητικός, απάνθρωπος, δολοφόνος, γενοκτόνος, ναρκισσιστής, ανέραστος, άτεχνος, μισογύνης, ομοφοβικός, κακόδικος, άδικος, αγνώμων, σαδιστής, μεροληπτικός και άλλες αρνητικές ιδιότητες ων ουκ έστιν αριθμός. Μπορεί, όμως, να έχει όλες τις παραπάνω ιδιότητες επειδή είναι ελεύθερος να είναι ό,τι θέλει και λογαριασμό δεν δίνει στους ανθρώπους για το πώς θ’ ασκήσει την ελευθερία του. Σ’ αυτή την περίπτωση, όμως, αποκτά ανθρώπινα χαρακτηριστικά και για την ακρίβεια τα κατώτερα ανθρώπινα ένστικτα, υποβιβάζεται δηλαδή σε θέση κατώτερη κι από το ίδιο το δημιούργημά του, επομένως και πάλι δεν μπορεί να υπάρξει ως θεός.

   Αλήθεια, ένας τέτοιος θεός με τόσο μικροπρεπή ένστικτα πώς έχει το θράσος να αποζητεί και τη λατρεία αυτών τους οποίους έριξε στη δυστυχία και τον πόνο και τελικά συμπεριφέρεται ως ηθικά κατώτερος απ’ αυτούς; Έχει! Γιατί ακριβώς έχει την ίδια αξίωση κι ο βασιλιάς, όπως έχει την ίδια αξίωση ο πολιτικός αρχηγός της εκμεταλλευτικής κοινωνίας. Ο θεός με τα κατώτερα ένστικτα δεν είναι παρά η φιλοσοφική αντανάκλαση της ταξικής εκμεταλλευτικής κοινωνίας.

   Όπως αβίαστα προκύπτει, ο θεός της Βίβλου, μάλλον τις ιδιότητες του βιβλικού σατανά φέρει και ίσως να έχουν δίκιο οι σατανιστές που ισχυρίζονται ότι λατρεύουν το «σωστό» θεό. Το θέμα είναι αν οι οπαδοί των βιβλικών θρησκειών ξέρουν ποιο θεό λατρεύουν.

   Γι’ αυτό ο θεός ως δημιουργός του Σύμπαντος, μπορεί να υπάρξει μόνο ως κακεντρεχής και σαδιστής αν τον κρίνουμε όχι μόνο με βάση την περιγραφή της Βίβλου αλλά και με τα όσα συμβαίνουν στον κόσμο μας. Υπάρχει ως τέτοιος; Η απάντηση, που έχει βέβαια δοθεί, θα ξαναδοθεί σε άλλο κυριακάτικο κήρυγμα.

(άλλη μια απόδειξη ότι θεός υπάρχει αφού ο διάβολος μ’ έβαλε να γράψω όλα τα παραπάνω κυριακάτικα)

Κι όμως στην Χριστιανική θρησκεία τα κύρια επίθετα του Θεού είναι πανάγαθος, ελεήμων και φιλάνθρωπος και στην Μουσουλμανική «Αλ Ραχμάν» (ο οικτίρμων) και Αλ Ραχίμ (ο συμπονετικός).

Αντίθετα με τον Θεό που σιωπά, οι προπαγανδιστές και απολογητές του υπήρξαν ανέκαθεν λαλίστατοι. Ιδρυτές θρησκειών, απόστολοι, προφήτες, ιερείς και αρχιερείς, μοναχοί και θεολόγοι, μας έχουν φιλοδωρήσει με χιλιάδες – ίσως και εκατομμύρια σελίδες κειμένων.

Κοινό στοιχείο όλων αυτών των λόγων είναι η προσπάθεια «να δικαιολογήσουν τους τρόπους του Θεού στους ανθρώπους» για να χρησιμοποιήσω τον περίφημο στίχο του Μίλτωνα: «to justify the ways of God to Men».

Ισχυρίζονται μερικοί ότι η τέχνη (και τεχνική) της προπαγάνδας, δημιουργήθηκε και άκμασε στον εικοστό αιώνα. Ξεχνώντας ότι η καταγωγή της λέξης είναι από τα εκκλησιαστικά λατινικά, και ότι επιτροπή «για την προπαγάνδα (διάδοση) της πίστης» (de propaganda fide) υπήρχε στην Καθολική Εκκλησία εδώ και πολλούς αιώνες.

Πραγματικά οι πρώτοι, πιο συστηματικοί –αλλά και πιο αποτελεσματικοί– προπαγανδιστές ήταν, από καταβολής κόσμου, οι ιδρυτές, ιερείς και απολογητές των θρησκειών. Η δουλειά τους ήταν δυσχερής και πολυσύνθετη. Απαιτούσε ευρηματικότητα, ευστροφία σχεδόν σοφιστική, φαντασία και ατέλειωτη πειθώ. Διότι είναι πολύ πιο εύκολο να διαδώσεις και να εξαπλώσεις μία ιδεολογία, παρά μία, αρκετά περίπλοκη, και σε πολλά σημεία απάνθρωπα σκληρή, θρησκευτική πίστη. Είναι πιο απλό να προβάλλεις μία ευνοϊκή εικόνα για έναν ηγεμόνα ή πολιτικό αρχηγό, παρά να πείσεις δισεκατομμύρια ανθρώπους για την ύπαρξη ενός αόρατου (αλλά παντοδύναμου και πανάγαθου) Πατέρα. Είναι πολύ πιο ευχερές να δικαιολογήσεις ή να συγκαλύψεις τις ατέλειες και τα εγκλήματα μίας διακυβέρνησης (ακόμα κι αν είναι του Χίτλερ ή του Στάλιν), παρά να καταφέρεις το γένος των ανθρώπων να ξεχάσει τον πόνο, την αρρώστια, την φθορά, τον θάνατο και όλα τα βάσανα που περιέχει η ύπαρξή του – και επιπλέον να δοξολογεί τον Ύψιστο επειδή «τα πάντα εν σοφία εποίησεν».

Τα πάντα εν σοφία… αλλά ποια σοφία; Κάποιος μπορεί να ισχυριστεί πως πρόκειται για την ατέρμονη σοφία του Θεού. Μόνο μέσα από αυτή, την επουράνια οπτική γωνία, φαίνονται στον κόσμο όλα τέλεια. Αυτή όμως δεν την διαθέτει κανένας άνθρωπος – ούτε φυσικά κι εγώ. Έτσι θα αναλύσω αυτή την πρόταση (και τα παρεπόμενά της) με βάση την μόνη σοφία που μου βρίσκεται, την ανθρώπινη.

Ας ξεκαθαρίσω από την αρχή, πως το κείμενο αυτό δεν πραγματεύεται το πρόβλημα της ύπαρξης του Θεού. Όπως έδειξε ο Καντ, (και πολλοί μετά από αυτόν) δεν υφίσταται λογική δυνατότητα για απόδειξη. Έτσι που έχει διαμορφωθεί η έννοια του Θεού βρίσκεται έξω από απόδειξη ή διάψευση. Και όπως τόσο σωστά είπε ο Πρωταγόρας: «Περί μεν θεών ουκ έχω ειδέναι, ουθ’ ως εισίν, ουθ’ ως ουκ εισίν ουθ οποίοι τίνες ιδέαν• πολλά γαρ τα κωλύοντα ειδέναι η τ’ αδηλότης και βραχύς ων ο βίος του ανθρώπου».

Άλλωστε η ύπαρξη –η μη– του Θεού, δεν επηρεάζει καθόλου την ανάλυση αυτή. Εξετάζω την θρησκεία ως ανθρώπινο δημιούργημα, ως ένα στοιχείο του ανθρώπινου πολιτισμού. Θέμα μου είναι δεν είναι ο Θεός, αλλά ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι προσλαμβάνουν τον Θεό και η σχέση τους με αυτόν – όπως διαμορφώθηκε από τους ιδιοφυείς προπαγανδιστές και απολογητές όλων των θρησκειών. Φυσικό είναι βέβαια τα περισσότερα παραδείγματά μου να προέρχονται από τον χώρο της χριστιανικής θρησκείας, απλά και μόνο επειδή μας είναι πιο οικεία.

Ο Θεός σιωπά. Ο Albert Camus το είπε με άλλα λόγια: «Ο άνθρωπος ρωτάει, ο κόσμος δεν απαντάει». Από την δυσαρμονία αυτή, εκλύεται το absurde – που εμείς, λανθασμένα, μεταφράζουμε με την λέξη παράλογο. Δεν πρόκειται τόσο για την έλλειψη λογικής όσο για την έλλειψη νοήματος. Η κοσμική σιωπή στερεί τον κόσμο από νόημα.

Τόσους αιώνες οι άνθρωποι προσπαθούσαν μέσα από τη θρησκεία να δώσουν νόημα στην ζωή τους και στον κόσμο τους. Ώσπου, πριν εκατόν είκοσι χρόνια ο Ζαρατούστρας του Nietzsche αφού μίλησε με έναν ασκητή, αναρωτήθηκε: «Είναι δυνατόν! Αυτός ο γέροντας άγιος στο δάσος του, δεν άκουσε ακόμα τίποτα για το ότι ο Θεός είναι νεκρός!».

Φυσικά δεν είχε πεθάνει ο Θεός (γιατί ένας Θεός εξ ορισμού δεν πεθαίνει – μπορεί να μην υπάρχει αλλά δεν μπορεί να πεθάνει). Είχε πεθάνει το νόημα που έδινε στον κόσμο η πίστη στο Θεό.

Αυτό βέβαια δεν είναι κάτι που θα το δέχονταν οι απανταχού εκπρόσωποι, απολογητές και προπαγανδιστές του. Τελευταία συνάντησα δύο εντυπωσιακές εκδηλώσεις της ευρηματικότητας τους. Διαπρεπής Γάλλος θεολόγος, ο καθηγητής Bernard Sesboüé, σε μελέτη του για την σιωπή του Θεού [1] , αφού αναλύσει διεξοδικά όλες της περιπτώσεις όπου ο Θεός παρέμεινε απών, καταλήγει στο εξής: είναι πλάνη να θεωρούμε ότι ο Θεός σιωπά – διότι ο Θεός μίλησε, άπαξ και δια παντός, όταν έστειλε το γιο του να σταυρωθεί και να υποφέρει για μας. Μέσα από την Σταύρωση συμμετέχει στα πάθη μας – και άρα είναι παρών.

Δεν ξέρω αν, το γεγονός ότι πριν δύο χιλιάδες χρόνια σταυρώθηκε κάποιος (που μετά όμως αναστήθηκε), κάνει κατανοητό και υποφερτό το σημερινό συλλογικό (ή και ατομικό) μαρτύριο των ανθρώπων. Δεν γνωρίζω πόσο το δικαιολογεί. Τα υπόλοιπα ποιητικά που αναφέρει ο καθηγητής Sesboüé ότι, π. χ. η σιωπή του Θεού βοηθάει τους ανθρώπους να τον νιώσουν μέσα στην δική τους σιωπή, δεν τα σχολιάζω γιατί δεν τα θεωρώ σοβαρά.

Ούτε το δεύτερό μου πρόσφατο παράδειγμα προπαγάνδας με βοηθάει να κατανοήσω την λογική της. Γνωστός Έλληνας κληρικός, με υψηλή εξω-θεολογική πανεπιστημιακή παιδεία, μίλησε πριν από καιρό σε καρκινοπαθή παιδιά και τους γονείς τους. Θέμα: «Θεέ μου, γιατί σε μένα;». Φυσικά η ομιλία δεν απαντούσε στο ερώτημα – ίσα-ίσα που κατέληγε στην αδυναμία όλων μας να κατανοήσουμε τους τρόπους του Θεού. Ωστόσο, το γεγονός ότι ο ιερωμένος είχε την δύναμη να αντιμετωπίσει το ερώτημα, θαυμάστηκε από πολλούς ως ένδειξη θάρρους και φωτισμένης σκέψης. Θα με συγχωρήσετε, αλλά εμένα δεν μου φαίνεται ένδειξη τόσο θάρρους όσο θράσους. Μπορεί να μοιάζει με εκδήλωση συμπαράστασης, αλλά μπορείτε να το δείτε και αλλιώς: εκπρόσωπος του Παντοδύναμου μιλάει στα καταδικασμένα σε μαρτύριο και πρόωρο θάνατο παιδιά – όπως ένας εκπρόσωπος των Ναζί θα μιλούσε στους έγκλειστους του Άουσβιτς, προσπαθώντας να δικαιολογήσει την εξόντωσή τους.

Η Θεοδικία (δικαιολόγηση του Θεού) είναι βασικός κλάδος της Θεολογίας. Πρόκειται για μία από τις πρώτες και πιο σύνθετες νοητικές ασκήσεις που συνέλαβε ο άνθρωπος. Κάθε Θεοδικία απαιτεί απέραντη στρεψοδικία. Για να καλύψεις π. χ. τον καθημερινό θάνατο χιλιάδων αθώων παιδιών, πρέπει να εφεύρεις μέλλουσα ζωή, δεύτερη παρουσία, το επιχείρημα της «δοκιμασίας», το Προπατορικό Αμάρτημα – για να οδηγηθείς, κάποτε στο τέλος, στην παράθεση δύο εντελώς αντιφατικών φράσεων: «Τα πάντα εν σοφία εποίησεν» και «Ανεξερεύνητοι αι βουλαί του Υψίστου».

Ότι «σοφία» ενυπάρχει μέσα στην οργάνωση και την δομή των όντων – από το απλό λουλούδι μέχρι τον περίπλοκο ανθρώπινο εγκέφαλο – είναι αναμφισβήτητο. Δεν γνωρίζουμε αν είναι η συνειδητή σοφία ενός Δημιουργού, Σχεδιαστή (οι Τέκτονες τον ονομάζουν Μέγα Αρχιτέκτονα του Σύμπαντος) ή η αυτόματη (με την μέθοδο της δοκιμής και του λάθους) εξελικτική μηχανική ευφυΐα των Δαρβινιστών. Σίγουρα όμως αυτή η σοφία δεν φαίνεται να είναι διαποτισμένη με παναγαθότητα. Τίποτα μέσα στην Φύση δεν δείχνει καλοσύνη ή ηθική βούληση. Αντίθετα κυριαρχεί ο πόλεμος πάντων εναντίον πάντων.

Η ύπαρξη του πόνου και του κακού στον κόσμο δεν συμβιβάζεται με την παρουσία ενός πανάγαθου και παντοδύναμου Θεού. Η αρχαία διάζευξη (αν δεν μπορεί να εκριζώσει το Κακό δεν είναι παντοδύναμος – αν δεν το θέλει, δεν είναι πανάγαθος) ισχύει πάντα. Οι διάφορες (εκατοντάδες) προσπάθειες των απολογητών δεν λύνουν το πρόβλημα. Οι αφελείς θεωρίες ότι ο Θεός έδωσε στον άνθρωπο την ελευθερία να πράττει και άρα δεν είναι υπεύθυνος γι αυτόν (είμαι άραγε ελεύθερος να μην πονώ και να μην πεθάνω;) ή ότι άφησε το κακό στον κόσμο για να μας δοκιμάσει (τι – και τα βρέφη; Θεός βασανιστής;) δεν πείθουν κανένα – παρά μόνον όσους παραιτούνται από την λογική. Η τελευταία καταφυγή: το Credo quia absurdum (πιστεύω διότι είναι παράλογο) του Τερτυλιανού. Αλλά, αν ανοίξω την πόρτα στο παράλογο, κανείς δεν θα με εμποδίσει πια να πιστεύω και στον Εκατόγχειρα και στον Άργο με τα χίλια μάτια.

Κι όμως, αυτό που δεν λύνεται λογικά και δεν αντέχεται βιωματικά, συσκοτίζεται και μεταμορφώνεται προπαγανδιστικά. Μπροστά στην δεξιοτεχνία των απολογητών θεολόγων, ακόμα και ένας Γκαίμπελς φαντάζει αφελής και πρωτόγονος. Ένας απόλυτα παρθένος παρατηρητής (εξωγήινος;) που θα μελετούσε τον κόσμο μας, θα έβλεπε μία γιγάντια συσσώρευση οδύνης η οποία ξεκινάει από τα κατώτερα ζωικά είδη (που αλληλοσπαράσσονται για να επιβιώσουν) και φτάνει μέχρι τον άνθρωπο – το αποκορύφωμα μίας εντελώς σαδιστικής δημιουργίας. Ο άνθρωπος πλάστηκε (από τον Θεό ή την τύχη – αδιάφορο) με δύναμη ζωής, ένστικτο αυτοσυντήρησης, αίσθηση ανεπανάληπτης ατομικότητας, ανάγκη διάρκειας – ενώ η μοίρα του είναι να φθαρεί, να γεράσει και να πεθάνει. Η ατομικότητά του, η γνώση και η εμπειρία που συσσωρεύει όλη του τη ζωή – όλα αυτά είναι αναλώσιμα και αδιάφορα. Αρκεί να αναπαράγεται για να συντηρείται το είδος – σαν να ήταν αμοιβάδα.

Αν ο δημιουργός μιας τέτοιας εκρηκτικής αντίφασης δεν είναι η τυφλή εξέλιξη – τότε πρέπει να είναι ένας ιδιοφυής σαδιστής.

Από την αρχή της ιστορίας, οι απολογητές των θρησκειών πάσχιζαν – όπως ο Γκαίμπελς και οι ομότεχνοί του – να οδηγήσουν τον κόσμο στην αποδοχή αυτού του παραλογισμού, σε παραίτηση, και υποταγή. Να τον κάνουν να δέχεται την μοίρα του, με υπομονή και καρτερία. Η λογική της προπαγάνδας είναι ίδια, είτε ενεργείς για λογαριασμό του υποτιθέμενου Ηγεμόνα των ουρανών, είτε κάποιου επίγειου. Άλλωστε η οργανωμένη θρησκεία υπήρξε πάντα εξουσία, που συνήθως συμπορευόταν με την κοσμική. Το συμφέρον και των δύο είναι ένα «πλήρωμα» από πρόβατα (εξ ου και η παρομοίωση του «ποιμένα»). Δηλαδή άνθρωποι ταπεινοί, υποταγμένοι («υπήκοοι») που δεν αμφισβητούν, δεν ρωτάνε και δεν επαναστατούν. Ο ιδεώδης πιστός είναι ακριβές αντίγραφο του ιδανικού υπηκόου.

Το newspeak (νεογλώσσα) και το doublethink (διπλοσκέψη) δεν είναι εφεύρεση του Όργουελ. Πριν από τα συνθήματα: «ο πόλεμος είναι ειρήνη, η ελευθερία είναι σκλαβιά» κλπ. του «1984», η πρώτη αποκορύφωση του προπαγανδιστικού ψεύδους ήταν το σλόγκαν: «Τα πάντα εν σοφία εποίησεν».

Μια απλή ματιά γύρω μας αρκεί για να διαψευσθεί σε δευτερόλεπτα αυτή η ρήση. Κι όμως υπάρχουν εκατοντάδες εκατομμύρια πιστοί στον κόσμο που την αποδέχονται. Τίποτα δεν θα μπορούσε να δείξει περισσότερο την αφέλεια (και την απελπισία) των ανθρώπων, αλλά και την δεινότητα των προπαγανδιστών, από αυτό το γεγονός. Το μέγιστον ψεύδος βαφτίζεται αλήθεια και επάνω του θεμελιώνονται τεράστια εξουσιαστικά οικοδομήματα – οι εκκλησίες.

Ακόμα και οι άνθρωποι που πολέμησαν αυτό το ψεύδος έπεσαν θύματα ευφυών προπαγανδιστών οι οποίοι είτε τους εξαφάνισαν, είτε – το χειρότερο – διαστρέβλωσαν σε τέτοιο βαθμό τις απόψεις τους, ώστε να τους εντάξουν μέσα στο σύστημα. Ένας τέτοιος ήταν ο Βούδας. Από άθεος παρηγορητής (η διδασκαλία του ήταν απλά μία μέθοδος για το ξεπέρασμα της οδύνης) μετετράπη – με τη βοήθεια προπαγανδιστών – σε ιδρυτή θρησκείας, με χιλιάδες τεμένη και μυριάδες αγάλματα (είχε απαγορεύσει τις απεικονίσεις!). Ένας άλλος ήταν ο Ιησούς. Η διδασκαλία του, που είναι φάρμακο κατά της ατέλειας ενός άδικου και άπονου κόσμου, χρησιμεύει τώρα για να ασκεί εξουσία ένα τεράστιο και πάμπλουτο ιερατείο.

Αλλά η μεγαλύτερη διαστρέβλωση κάθε λογικής ήταν η ιουδαϊκή και μετέπειτα χριστιανική θεωρία της Πτώσης. Σύμφωνα με αυτήν, εμείς φταίμε για τα χάλια του κόσμου. Ο Θεός είχε φτιάξει ένα κόσμο τέλειο – χωρίς πόνο, φθορά, κακία και θάνατο. Δηλαδή ένα Παράδεισο. Αυτόν τον χάσαμε από σφάλμα δικό μας. Ο Θεός είναι απόλυτα ανεύθυνος για τα δεινά της ζωής. Εμείς, από αθάνατοι και όλβιοι πρωτόπλαστοι, γίναμε όντα που τρώνε τον άρτο τους με τον ιδρώτα του προσώπου τους, για να φθαρούν, να γεράσουν και να πεθάνουν.

Η, όπως το είπε ο Μίλτων στους πρώτους στίχους του Paradise Lost, του «Απολεσθέντος Παραδείσου»:

(Για την πρώτη ανυπακοή του ανθρώπου και τον καρπό του απαγορευμένου δέντρου του οποίοι η θνητή γεύση έφερε τον θάνατο στον κόσμο και όλες μας τις συμφορές).

Κατά την παραδοσιακή λοιπόν χριστιανική θεολογία, ο σημερινός μας κόσμος δεν είναι δημιούργημα του Θεού – αλλά των ανθρώπων. Προέκυψε από την ανυπακοή των πρωτοπλάστων – κι εμείς πληρώνουμε ακόμα το προπατορικό αμάρτημα. Με αυτό τον τρόπο δικαιολογείται και η παρουσία του Κακού μέσα στον κόσμο.

Αλλά είναι συμβατή η ύπαρξη αυτού του πρώτου κόσμου με την σημερινή μας γνωστική εμπειρία; Δεν θα πρέπει να άφησε πίσω του ίχνη ανιχνεύσιμα; Η επιστήμη γνωρίζει πως από την αρχή της ζωής, την συνόδευε ο θάνατος. Αν ο Παραδείσιος κόσμος υπήρξε πραγματικά –και οι Πατέρες της εκκλησίας ισχυρίζονται πως, ναι– θα έπρεπε να έχουμε βρει κάποια ένδειξη.

Όμως το τερατωδώς παράλογο σε αυτή την ιστορία, είναι η σύλληψη του Προπατορικού Αμαρτήματος. Που μας βαρύνει όλους, από την γέννησή μας. Είναι η απόλυτα τρομοκρατική παγίδα. Όλοι ένοχοι, όλοι υπαίτιοι και ο Παντοδύναμος ανεύθυνος. (Μα αυτός δεν μας έφτιαξε; Είναι δυνατόν ο Πλάστης να μην ευθύνεται για το Πλάσμα, ο κατασκευαστής για το κατασκεύασμά του; Ακόμα και για τις δυσλειτουργίες του…)

Υπάρχουν ευτυχώς και έντιμοι χριστιανοί θεολόγοι που ομολογούν αδυναμία να αιτιολογήσουν την παρουσία του Κακού στον κόσμο. Ο Χρήστος Γιανναράς γράφει: «Δεν έχουμε πειστική ερμηνεία για τον παραλογισμό του κακού που κυριαρχεί στην ανθρώπινη επίγεια βιοτή και ιστορία, με καμία από τις γνωστικές μας δυνατότητες δεν μπορούμε να συνάγουμε αιτία ή σκοπό του κακού…» Και πιο κάτω: «…κάθε δικανική ερμηνεία που θέλει να το αποδώσει σε απρόσωπες συλλογικές ενοχές και προπατορικές παραβάσεις εντολών καταντάει αφελής στην θλιβερή ανεπάρκειά της» [2].

Ακόμα και ένας τόσο πιστός Χριστιανός δεν μπορεί να αποδεχθεί ένα κραυγαλέο παραλογισμό, τόσο γνωστικό, όσο και ηθικό. Διότι δεν είναι ηθικά αποδεκτό με οποιαδήποτε ηθικά κριτήρια (σκεφθείτε τα ανθρώπινα δικαιώματα) να τιμωρούνται αθώα παιδιά και αμέτοχοι άνθρωποι για μία παλαιολιθική αμαρτία άλλων; (Και τι αμαρτία! Απλή ανυπακοή σε μία παράλογη εντολή. Γιατί να μην δοκιμάσουν το καρπό του Δέντρου της Γνώσης; Τι τότε τους έδωσε την γνωστική ικανότητα ο Πανάγαθος;).

Πρόκειται ξεκάθαρα για μέθοδο τρομοκράτησης που θέλει να υποτάξει όλους στην ενοχή. Δεν είναι τυχαίο πως ένα από τα βασικά ρητά των χριστιανών προπαγανδιστών είναι το «Αρχή σοφίας φόβος Κυρίου» (Initio sapientiae, timor Domini). Άλλο ένα doublethink, που σημαίνει το αντίθετο από αυτό που δηλώνει. Όσο οι ερευνητές είχαν τον φόβο του Θεού, δεν κατάφεραν να προωθήσουν τις γνώσεις μας ούτε μία αράδα. Έπρεπε να περάσει ο Μεσαίωνας για να ανοιχτούν οι προοπτικές μίας γνώσης πέρα από το φόβο.

Ωστόσο ο φόβος είναι λέξη κλειδί. Σε αυτόν στηρίζεται όλο το θρησκευτικό ψεύδος. Στο δέος του θανάτου εδράζεται το θρησκευτικό φαινόμενο. Στο δέος που οφείλεται στην άγνοια και – νομοτελειακά – οδηγεί και πάλι σε αυτή. Όχι βέβαια στην σοφία.

Αλλά οι προπαγανδιστές είναι μάστορες στο doublethink. Έτσι και την άγνοια την έβγαλαν πάνω από την γνώση (τους συμφέρει). Θεία άγνοια την είπαν («θείος γνόφος») και ευλογημένη. Πολέμησαν την γνώση όσο κανείς άλλος στην ιστορία. Γιατί η γνώση ελευθερώνει, δίνει δύναμη και ανεξαρτησία. Και η θρησκεία πάνω από όλα μας θέλει δέσμιους, ένοχους και εξαρτημένους.

Όχι μόνο η γνώση – ακόμα και η αλήθεια, αν αντιπαρατεθεί στη πίστη, οφείλει να υποχωρήσει. Είναι πασίγνωστη η φράση που είπε ο Ντοστογιέφσκι το 1850: «Αν κάποιος μου έδινε την απόδειξη πως ο Χριστός είναι έξω από την αλήθεια και πράγματι ήταν γεγονός ότι η αλήθεια είναι εκτός Χριστού, εγώ θα έμενα με τον Χριστό και όχι με την αλήθεια». Από ένα μέγιστο ποιητή – μία επώδυνη δήλωση σκοταδισμού…

Προς μεγάλη δόξα των προπαγανδιστών, οι περισσότεροι άνθρωποι εκχωρούν την κρίση, την αυτονομία, την ελευθερία τους και παραμένουν όλοι τους την ζωή «δούλοι» του Θεού (τι έκφραση!). Σε αντίθεση με τη φράση του Αντρέ Μπρετόν που γράφει (στα 1928): «Πάντοτε στοιχημάτιζα εναντίον του Θεού και θεωρώ το λίγο που κέρδισα σε αυτόν τον κόσμο ως το αποτέλεσμα αυτού του στοιχήματος. Όσο κι ήταν ασήμαντο το διακύβευμα (η ζωή μου) έχω την συνείδηση ότι κέρδισα τα πάντα».

Η κατάσταση στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα δείχνει τον άνθρωπο να χειραφετείται από τους ηγεμόνες, τους βασιλιάδες και τους δικτάτορες που τον ήθελαν σκλάβο ή έστω υπήκοο (δηλαδή υπάκουο). Πριν χίλια χρόνια δεν υπήρχε στο πλανήτη ούτε ένας ελεύθερος άνθρωπος. Κι όσους δεν καταπίεζαν οι ηγεμόνες και οι άρχοντες, τον καταδυνάστευαν ο φόβος και η δεισιδαιμονία. Πριν εκατό χρόνια υπήρχαν μόνο έξη δημοκρατικά κράτη (και χωρίς ψήφο γυναικών). Το 2000 ήταν 117 που κάλυπταν το 54% του παγκόσμιου πληθυσμού. Ατελείς δημοκρατίες πολλές από αυτές, αλλά καλύτερες κι από τις πιο «φωτισμένες» απολυταρχίες.

Ωστόσο, στον τομέα της θρησκείας, οι προπαγανδιστές έχουν κάνει τόσο καλά την δουλειά τους, ώστε η χειραφέτηση να είναι ακόμα στο ξεκίνημα. Οι άνθρωποι, που δεν υποκύπτουν στην θρησκευτική προπαγάνδα, είναι μειοψηφίες και στα πιο προηγμένα κράτη. Οι πλειοψηφίες δεν πολυπιστεύουν μεν, ούτε ασκούν ενεργά την θρησκεία, ούτε υπακούουν στις ηθικές εντολές της – αλλά (αχ! ο καταραμένος ο φόβος) κοιτάνε να τα έχουν καλά με το επουράνιο αφεντικό και τους εκπροσώπους του επί γης. (Που ξέρεις τι γίνεται – κι αν υπάρχουν τα καζάνια;).

Οι προπαγανδιστές έχουν μάλιστα καταφέρει να δώσουν μία αρνητική χροιά στην λέξη άθεος. Ακόμα και ο ορθολογιστής, ο άθρησκος, ή ο αγνωστικιστής, ταυτίζονται με τα κακοποιά στοιχεία της αστικής μυθολογίας: τον αναρχικό, τον ανατροπέα, τον ελευθεριάζοντα. Σε τρία αμερικάνικα λεξικά που κοίταξα, στο λήμμα «άθεος» υπάρχει, ως δευτερεύων ορισμός, το «ανήθικος». Αλλά και ο δικός μας λαός μιλάει για αυτόν που «δεν έχει τον Θεό του» εννοώντας άτομο ανήθικο και ικανό για όλα.

Αυτό είναι το άλλο εφεύρημα των προπαγανδιστών: ότι οι μόνες ηθικές αξίες με απόλυτη ισχύ προέρχονται από τον Θεό (δηλαδή τους ερμηνευτές του) και ότι η πίστη είναι προϋπόθεση για μία ηθική ζωή. «Αν δεν υπάρχει Θεός είναι όλα δυνατά», έγραψε ο Ντοστογιέφσκι.

Η θέση αυτή μου θυμίζει τον ισχυρισμό των βασιλοφρόνων ότι μόνον ένας Βασιλιάς μπορεί να είναι εγγυητής του πολιτεύματος. (Και οι Βασιλείς από τον Θεό έπαιρναν την νομιμοποίησή τους – «ελέω Θεού» μονάρχες). Ότι χωρίς Βασιλέα η πολιτική ζωή μετατρέπεται σε αναρχικό χάος.

Θαυμάσια μπορεί να υπάρχει και ηθική και πολιτική τάξη χωρίς Θεϊκή (ή Βασιλική) παρουσία. Οι χειραφετημένοι άνθρωποι είναι σε θέση να θεσπίσουν νόμους και κανόνες με βάση τις αρχές του σεβασμού της ελευθερίας του άλλου. (Να γιατί η Εκκλησία μας και οι θεολόγοι της μισούν τα ανθρώπινα δικαιώματα). Δεν χρειάζονται μύθοι και παραμυθιάσματα για να ζήσουν οι άνθρωποι σωστά μεταξύ τους.

Η θρησκεία έχει τις ρίζες της στον φόβο και την δεισιδαιμονία του πρωτόγονου ανθρώπου. Με την έρευνα και την γνώση οι θεοί άρχισαν να λιγοστεύουν, τα φυσικά φαινόμενα – βροντές, κεραυνοί, εκλείψεις – εξηγήθηκαν και έπαψαν να είναι ένθεα. Κάποια στιγμή μάλιστα ο Ρωμαίος ποιητής Λουκρήτιος, υμνώντας τον δάσκαλό του τον Επίκουρο, δήλωσε ότι religio obteritur (η θρησκεία συνετρίβη). Αξίζει να θυμηθούμε τους στίχους από το De Rerum Natura:

«Όταν η ανθρώπινη ζωή επάνω στην γη κείτονταν συντριμμένη κάτω από το φοβερό βάρος της θρησκείας (opressa gravi sub religione) όταν η θρησκεία έδειχνε το φοβερό της πρόσωπο από τους ουρανούς ψηλά τρομοκρατώντας τους θνητούς, ήταν ένας έλληνας που τόλμησε να σηκώσει τα θνητά του μάτια επάνω της και να της αντισταθεί. Ούτε οι μύθοι περί θεών, ούτε οι κεραυνοί τον τρόμαζαν ούτε ο απειλητικός ψίθυρος των ουρανών…».

Από τότε που ο Λουκρήτιος ανήγγειλε θριαμβευτικά τον θάνατο της θρησκείας, έχουν περάσει δυο χιλιάδες και εβδομήντα χρόνια. Πενήντα πέντε χρόνια μετά τον δικό του θάνατο γεννήθηκε ο ιδρυτής της μεγαλύτερης θρησκείας – και οι εποχές του μεγάλου θρησκευτικού φανατισμού δεν είχαν ακόμα αρχίσει.

Η επιστήμη βέβαια, την οποία υμνούσε ο Λουκρήτιος, άνοιξε ακόμα πιο πολύ τις θύρες της φύσης (naturae portarum claustra cupiret), έλυσε τα περισσότερα μυστήρια που προκαλούσαν δέος και τρόμο, τροφοδοτώντας την δεισιδαιμονία και την πίστη. Αλλά ακόμα μένουν άλυτα πολλά – με πρώτο το πρόβλημα του θανάτου. Και επιπλέον η επιστήμη είναι πάντα ο χώρος των πιθανοτήτων, ενώ ο άνθρωπος χρειάζεται σιγουριά. Η ανάγκη του να ακουμπάει σε βεβαιότητες, να πιστεύει στο απόλυτο, να παρηγορείται με μύθους, παραμένει ίδια εδώ και χιλιάδες χρόνια. Και οι προπαγανδιστές της πίστης την εκμεταλλεύονται με την ίδια δεξιοτεχνία που οι διαφημιστές εκμεταλλεύονται την ανάγκη του να αρέσει ή να διακρίνεται.

Μετά τον Διαφωτισμό, που ξεκαθάρισε μερικά πράγματα, η ανθρωπότητα δεν προχώρησε σε μία νοητική χειραφέτηση. Για κάποιο διάστημα υποκατέστησε τις θρησκείες με ομοειδείς ιδεολογίες (είχαν κι αυτές δόγμα, προφήτες, ιερατείο και υπόσχεση παραδείσου) αλλά όταν αυτές κατέρρευσαν, οι θρησκείες επανήλθαν δριμύτερες. Μπορεί ο Νίτσε να κήρυξε το θάνατο του Θεού αλλά, έστω και αν ο Θεός έχει πεθάνει, οι θρησκείες ζουν και βασιλεύουν.

Φυσικά οι πραγματικοί πιστοί παραμένουν μικρές (αλλά δυναμικές) μειονότητες – όμως οι μεγάλες μάζες είναι αδρανείς ή και συμπαθούσες μπροστά στην άσκηση της ιδεολογικής και εξουσιαστικής πίεσης των εκκλησιών. Ιδιαίτερα στην χώρα μας όπου η εκκλησία έχει περιβληθεί με άλλον ένα μύθο – ότι είναι το βασικό συστατικό της εθνικής μας ταυτότητας. Το χαρακτηριστικό δείγμα του εθνικού ποιμνίου είναι ο βολεψάκιας μεσο- και μικροαστός, που χωρίς να εκκλησιάζεται συχνά και χωρίς να ασκεί τις χριστιανικές αρετές, παραμένει «πιστός», πρόσωπο αξιοσέβαστο, όσο κι αν καθημερινά παραβιάζει πολλές ηθικές επιταγές. Όπως δείχνουν οι έρευνες, αποτελεί την συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού.

Έτσι – με λίγους φανατικούς και πολλούς αδιάφορους, οι θρησκείες επιβιώνουν και πλουτίζουν και καταδυναστεύουν τον άνθρωπο..

Καταδυναστεύουν; Εδώ μπορεί να μου αντιπαρατεθεί ένα βασικό επιχείρημα πολλών μη-πιστών που υπερασπίζονται τις θρησκείες: Ότι με αυτό τον τρόπο οι άνθρωποι νιώθουν ευτυχέστεροι – ή, έστω, λιγότερο δυστυχείς. Πως η πίστη σε κάτι – ακόμα και αναληθές – τους παρηγορεί για τις δυστυχίες του βίου. Ζωτικόν ψεύδος.

Αναρωτιέμαι αν θα χρησιμοποιούσαν το ίδιο επιχείρημα για να υπερασπιστούν τις επίγειες απολυταρχίες… Ας υποθέσουμε ότι οι άνθρωποι που ζούσαν μέσα στο ψέμα του υπαρκτού σοσιαλισμού ήταν ευτυχέστεροι στην ανελευθερία τους (πράγμα που αμφισβητείται) αποτελεί αυτό δικαιολογία για να παραταθεί το ψέμα;

Αλλά πέρα από όλα αυτά, το επιχείρημα είναι έωλο: οι θρησκείες, που επανήλθαν τόσο δυναμικά τα τελευταία χρόνια, όχι μόνο δεν συνέβαλαν στην ευτυχία των ανθρώπων, αλλά τους οδηγούν στον όλεθρο. Από την αρχή της ανθρώπινης ιστορίας μέχρι σήμερα, εκατοντάδες εκατομμύρια έχουν σκοτωθεί σε θρησκευτικές διαμάχες και πολέμους. Είναι, βεβαιωμένα, η πρώτη αιτία βίαιου θανάτου στην ιστορία. Και ο πρόξενος άφατης οδύνης σε όλο τον κόσμο – όπως αποκαλύπτει η ανάγνωση της καθημερινής μας εφημερίδας. Ο θρησκευτικός φανατισμός και φονταμενταλισμός (ναι, και ο Μπους φονταμενταλιστής είναι…) αποτελεί το πρώτο μας πρόβλημα σήμερα.

Προσωπικά, ως φιλελεύθερος άνθρωπος, δεν έχω, ούτε μπορώ να έχω, καμία αντίρρηση στο να πιστεύει ο κάθε άνθρωπος ό,τι θέλει, στο να ασκεί ελεύθερα την πίστη του, να λατρεύει όπως θέλει το Θεό του και να ζει σύμφωνα με τις εντολές της θρησκείας του. Φτάνει να μην επιβάλει την πίστη του στους άλλους, και να μην επεμβαίνει θετικά η αρνητικά στη ζωή τους.

Και επίσης ως ελεύθερα σκεπτόμενος άνθρωπος, επιφυλάσσω στον εαυτό μου το δικαίωμα να πάρω την δική μου στάση απέναντι στο (υπαρκτό) μυστήριο του κόσμου. Να μην το οριοθετήσω, να μην του δώσω αυθαίρετα όνομα και υπόσταση, να μην το υποτάξω στην λογική και την εξουσία των προπαγανδιστών. Αρνούμαι να νιώθω ενοχές για πράγματα που δεν έκανα, να δοξολογώ αντί να θρηνώ, να ικετεύω αντί να σκέπτομαι.

Ενώ έγραφα το κείμενο αυτό, φανατικοί ισλαμιστές μπήκαν σε χριστιανικό νοσοκομείο στο Πακιστάν δολοφονώντας νοσοκόμες σε ένα παρεκκλήσιο… Πράγματι, σκέπτομαι, «τα πάντα εν σοφία εποίησεν»…

Μα αν όμως είμαι ανίκανος να δώσω ή να ξέρω μια απάντηση στο σημαντικότατο αυτό ερώτημα τότε το στοίχημα του Πασκάλ θα πρέπει να με σπρώξει προς την πλευρά των πιστών. Ο Πασκάλ ήταν πρόθυμος να αναγνωρίσει την πιθανότητα ότι ο θεός ίσως να μην υπάρχει, αλλά υποστήριξε ότι ένα λογικό άτομο πρέπει να πιστεύει στο θεό. Το επιχείρημα του ήταν η πιθανολογία της προσδοκίας, η οποία είναι η μακροπρόθεσμη μέση αξία ενός στοιχήματος. Αν βάλετε στοίχημα ότι ο Θεός υπάρχει και το κερδίσετε τότε θα έχετε αιώνια μετά θάνατον ζωή. Έτσι ακόμα και αν η πιθανότητα ότι ο θεός υπάρχει είναι μικρή, το μέσο κέρδος αυτού του στοιχήματος επισκιάζει το κέρδος που θα είχατε αν ο θεός δεν υπήρχε και είχατε στοιχηματίσει σε αυτό. Γιατί τότε ως λογικό άτομο αν έπρεπε να παίξω αυτό το στοίχημα θα υποστήριζα την πλευρά των άπιστων; Ο λόγος είναι ότι, κατά τη γνώμη μου δεν υπάρχει πραγματικό επιχείρημα, δεν υπάρχουν πραγματικά δύο πλευρές και επομένως δεν τίθεται θέμα συνηθισμένου στοιχήματος.

Επιτρέψτε μου να γίνω σαφέστερος εξηγώντας γιατί τέτοια θέματα είναι προβληματικά και τελικά οδηγούν στη υιοθέτηση της πλευράς της ανυπαρξίας ενός θεού.

Για να υπάρχει κάτι (έστω και στη σκέψη των ανθρώπων) θα πρέπει να είμαστε σε θέση να το προσδιορίσουμε. Πώς ορίζουμε τον θεό; Δεν υπάρχει ομόφωνα αποδεκτός ορισμός του θεού ακόμη και μεταξύ ατόμων του ιδίου οργανωμένου συστήματος πεποιθήσεων. Έτσι υπάρχει δυσκολία ακόμα και στο να ξεκινήσει μια τέτοια συζήτηση. Επίσης πολλές θρησκείες και φιλοσοφίες συχνά αντικρούουν η μια την άλλη. Ως εκ τούτου, πολλές, αν όχι όλες, πρέπει να μην ισχύουν. Για να μην αναφέρουμε το γεγονός ότι η ιστορία έχει εξαλείψει τις περισσότερες θρησκείες ή έννοιες του θεού και θα μπορούσε να είναι απλώς θέμα χρόνου μέχρι να εγκαταλειφτούν και οι τωρινές ιδέες. Αλλά το σημαντικό σημείο εδώ είναι κάτι άλλο. Αν κάποιος μπορούσε να καθορίσει κάτι ως θεό τότε πέφτει αμέσως σε μια αντίφαση αφού ένας παντοδύναμος και παντογνώστης θεός δεν μπορεί να προσδιορισθεί. Μια τέτοια έννοια ενός θεού δεν μπορεί να συζητηθεί ή να καθοριστεί. Αυτό μας οδηγεί στις δυνατότητες ότι θεός δεν υπάρχει Ή ότι κανείς δεν θα μπορούσε να εφεύρει ένα αληθινό θεό. Οποιαδήποτε άλλη περίπτωση σύμφωνα με αυτό το επιχείρημα είναι απλώς ένα υπερτιμημένο και υπερεκτιμημένο κατασκεύασμα.

Όσον αφορά την αλήθεια μιας τέτοιας θέσης ότι θεός υπάρχει, τότε πρέπει να ορίσουμε την αλήθεια ή γνώση. Είναι η γνώση και η αλήθεια η επιστημονική γνώση και αλήθεια ή απλώς θέμα πίστης (και τα δύο είναι σε κάποιο βαθμό υποκειμενικά); Αν η αλήθεια και η γνώση παίρνει την επιστημονική οδό της εμπειρίας και λογικής (αναγόμενη γνώση από αξιώματα) τότε θα αντιμετωπίσουμε τα εξής παράδοξα. Η ληφθείσα γνώση και αλήθεια προέρχονται από το φυσικό μας κόσμο τον οποίο μετρούμε και παρατηρούμε οπότε η υπερφυσική ουσία του θεού παύει να υφίσταται. Αν κάποιος ισχυρίζεται ότι το υπερφυσικό υφίσταται και μπορούμε να το φτάσουμε μόνο μέσα από το μυαλό τότε πάλι κάνουμε αναγωγή γνώσης και άρα χρήση της λογικής. Αλλά η λογική για την παραγωγή αξιόπιστης γνώσης πρέπει να ξεκινά από στέρεα αξιώματα ή προϋποθέσεις οι οποίες εδώ δεν υπάρχουν. Το να χρησιμοποιήσουμε κάτι ως αξίωμα για να αποδείξουμε μέσω της λογικής ότι ο θεός δημιούργησε κάτι ή ότι ο θεός είναι κάτι είναι μια αυτοαναφερόμενη πρόταση (ταυτολογία) και συνεπώς, ένα παράδοξο. Για να αποφευχθεί αυτό το παράδοξο μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι ο θεός είναι διττός (φυσικός και υπερφυσικός), καθώς μόνο ένας θεός θα μπορούσε να είναι τα πάντα. Σε αυτή την περίπτωση δεν υπάρχει τρόπος να εξετάσουμε ή να γνωρίζουμε το υπερφυσικό ενώ το φυσικό ούτε έχει αποδειχτεί ούτε ταιριάζει με την εικόνα ενός θεού, οπότε και πάλι οι πιθανότητες είναι εναντίον.

Από την άλλη πλευρά αν κάποιος απορρίπτει τον ορισμό της αλήθειας και της γνώσης, μέσω της λογικής ή / και της επιστημολογικής οδού τότε θα έχει προχωρήσει σε ένα βαθύτερο επίπεδο υποκειμενικότητας οπότε πάλι δεν τίθεται θέμα συζήτησης και επιχειρηματολογίας. Η έννοια της πίστης, σε αντίθεση με τη γνώση και την αλήθεια που περιγράφονται παραπάνω δεν είναι (ξανά) παρά μία προσωπική ιδέα περί αλήθειας και έχει δύο πιθανές προελεύσεις. Μια από αυτές είναι συνδεδεμένη με τη φυσική πραγματικότητα (τότε επιστρέφουμε στο φυσικό και επομένως επιστημολογικό) οπότε συγκρούεται με τη λογική ή συνδέεται μόνο με το υπερφυσικό κατασκεύασμα άρα για άλλη μια φορά δεν υπάρχουν επιχειρήματα.

Και ως ένα ορθολογικό άτομο (που θεωρώ τον εαυτό μου), θα στοιχημάτιζα μόνο υπέρ της πλευράς που βλέπω. Για να αντιστρέψω το στοίχημα του Πασκάλ θα ήθελα να δηλώσω ότι κάθε λογικό άτομο πρέπει να βάζει στοίχημα υπέρ εκείνης της πλευράς που εμφανίζεται στο γήπεδο, ανεξάρτητα από το πόσο καλά περιγράφεται ή φανταζόμαστε την άλλη πλευρά που ποτέ όμως δεν εμφανίστηκε.

Μετά από μια πολύ σύντομη έρευνα για να βρω και άλλα παραδείγματα επιχειρημάτων κατά της ύπαρξης του Θεού ή, τουλάχιστον κατά την ύπαρξη τέτοιων θεμάτων ανακάλυψα μερικά που είναι γνωστά και διαδεδομένα μεταξύ των ανθρώπων.

1) Ένας παντογνώστης και παντοδύναμος θεός και δεν θα είχε κανένα λόγο να ενεργήσει με οποιοδήποτε τρόπο, ειδικά με τη δημιουργία του σύμπαντος, διότι δεν θα έχει ανάγκες, θέλω ή επιθυμίες δεδομένου ότι αυτές οι έννοιες είναι πολύ υποκειμενικά ανθρώπινες. Καθώς το σύμπαν υπάρχει, υπάρχει μια αντίφαση, και ως εκ τούτου, ένας παντοδύναμος Θεός δεν μπορεί να υπάρχει.

2) Αν ο Θεός ξέρει ήδη το μέλλον (αλλιώς δε θα ήταν παντογνώστης), τότε η ανθρωπότητα είναι γραπτό να συμφωνεί με τη γνώση αυτή και δεν είναι πραγματικά ελεύθερη ώστε να αποκλίνει από αυτήν. Ως εκ τούτου η ελεύθερη βούληση έρχεται σε αντίθεση με ένα παντογνώστη θεό. Ένα άλλο επιχείρημα αμφισβητεί την ύπαρξη ενός παντογνώστη θεού με ελεύθερη βούληση χρησιμοποιώντας το παράδοξο που μας λέει ότι η βούληση του ίδιου του Θεού είναι υποχρεωμένη να ακολουθήσει το οτιδήποτε ο θεός γνωρίζει ήδη για οτιδήποτε θα κάνει στο αιώνιο μέλλον.

3) Το πιο γνωστό και διαδεδομένο μεταξύ των ανθρώπων επιχείρημα κατά της ύπαρξης ενός παντοδύναμου θεού είναι το περίφημο παράδοξο του βράχου το οποίο λέει το εξής: Μπορεί ο θεός να δημιουργήσει ένα βράχο τόσο βαρύ που ο ίδιος δεν θα μπορεί να σηκώσει; Εάν δεν μπορεί τότε δεν είναι παντοδύναμος όπως θα πρέπει και αν μπορεί, τότε και πάλι δεν είναι παντοδύναμος αφού δεν θα είναι σε θέση να τον σηκώσει.

Οι θέσεις των θεϊστών δεν παρουσιάζουν μόνο όλα τα προαναφερθέντα παράδοξα αλλά (και αυτό είναι το κεντρικό μου σημείο) δεν μπορούν καν να θεωρηθούν θέσεις. Όσο και αν θεωρώ διασκεδαστικά τα παράδοξα που απέδωσε η σύντομη έρευνα μου, νομίζω ότι δεν τα έχουμε καθόλου ανάγκη πραγματικά.

Η θέση μου είναι ότι αυτή η μεγάλη συζήτηση δεν έχει καμία βάση και το βάρος ακόμα και της δημιουργίας συζήτησης με νόημα βρίσκεται στους ώμους των θεϊστών και πιστών. Πολύ αμφιβάλλω ότι θα μπορέσουν ποτέ να έχουν πραγματικά στέρεες θέσεις αλλά αν κάτι τέτοιο γίνει τότε τουλάχιστον στα μάτια και το μυαλό των αθεϊστών, πάλι δεν θα χρειάζονται επιχειρήματα και συζητήσεις, αφού η απάντηση θα είναι ήδη εκεί, εμφανής και όχι με αντιθέσεις και παράδοξα.

Και σοκαρίστηκα με το πόσο ίδια είναι τα επιχειρήματά τους με εκείνα των καθημερινών απαίδευτων θρήσκων που συζητούν με αθέους. Σοκαρίστηκα με το πόσο φαίνεται να αγνοούν βασικά δεδομένα της τρέχουσας επιστήμης· ειδικά εκείνων που φωτίζουν την καρδιά των επιχειρημάτων τους. Και σοκαρίστηκα και απογοητεύτηκα με το πόσο τετριμμένες ήταν οι ερωτήσεις τους και πόσο εύκολο να καταρριφθούν.

Ιδού τι εννοώ:

Ο ιστορικός Gary Habermas:

Χρησιμοποιώντας καθένα από τα ιστορικά γεγονότα που δέχονται σχεδόν όλοι οι σύγχρονοι λόγιοι, παρακαλώ να παρουσιάσετε μια καλύτερη φυσική εξήγηση της ανάστασης του Ιησού που είναι πιο λογική από την ανάσταση την ίδια.

Αυτά τα ιστορικά γεγονότα είναι: (1) Ο Ιησούς σταυρώθηκε και πέθανε (2) Οι μαθητές πίστεψαν ότι αναστήθηκε και ότι τους εμφανίστηκε (3) Η μεταστροφή του Παύλου (4) Η μεταστροφή του σκεπτικιστή του Ιακώβου του αδελφοθέου (5) Τον άδειο τάφο του Ιησού. Αυτά τα “ελάχιστα γεγονότα” έχουν ισχυρά στοιχεία υπέρ τους και τα παραδέχονται οι περισσότεροι λόγιοι, συμπεριλαμβανομένων και σκεπτικιστών, που έχουν γράψει για την ανάσταση στα Γαλλικά, Γερμανικά και Αγγλικά από το 1975. Αν και το πέμπτο γεγονός δεν είναι τόσο γενικά αποδεκτό, ωστόσο το παραδέχεται το 75% και είναι καλά τεκμηριωμένο από τα ιστορικά στοιχεία, αν τα δούμε χωρίς προκατάληψη.

Πρώτον: Προϋποθέτεις ένα από τα βασικά που προσπαθείς να αποδείξεις, ήτοι ο Ιησούς υπήρξε και ότι η Καινή Διαθήκη είναι μια ακριβής εξιστόρηση του βίου του και των γεγονότων που ακολούθησαν.

Αντίθετα με τη δήλωσή σου, αυτές οι ερωτήσεις εγείρουν σοβαρές αντιρρήσεις από τους ειδικούς . Δεδομένων των εσωτερικών αντιφάσεων της Καινής Διαθήκης, της έλλειψης στοιχείων που να υποστηρίζουν τα σπουδαιότερα γεγονότα που περιγράφονται στα Ευαγγέλια από ιστορικούς της εποχής και του γεγονότος ότι η Καινή Διαθήκη γράφτηκε δεκαετίες μετά τα γεγονότα που υποτίθεται ότι περιγράφουν, από ανθρώπους που ήταν πεπεισμένοι για τη θεία φύση του Ιησού και που έγραφαν για να προσηλυτίσουν κι άλλους στη θρησκεία τους… τίποτα από όλα αυτά δε συνηγορεί ότι η Καινή Διαθήκη είναι αξιόπιστη πηγή. Δε βλέπω κανένα λόγο να θεωρήσω τα “γεγονότα” σου δεδομένα.

Δεύτερον: Και ακόμα κι αν αποδεχθώ την ακρίβεια αυτών των γεγονότων… και τι έγινε; Σχετικά με τα #1-4: Οι οπαδοί της σέκτας “Heaven’s Gate” ήταν εξίσου πεπεισμένοι. Αρκετά για να πεθάνουν για τις πεποιθήσεις τους. Όπως και οι οπαδοί του Jim Jones και του Charles Manson κ.ο.κ. Η ιστορία είναι γεμάτη με αληθινούς πιστούς που πίστευαν πραγματικά με όλη τους την καρδιά στις πεποιθήσεις τους, αρκετά για να αφιερώσουν τις ζωές τους σ’αυτές και για να θυσιαστούν γι’αυτές. Το υποτιθέμενο πάθος των αποστόλων δεν αποδεικνύει τίποτε.

Όσον αφορά το #5: Και πάλι, ε και; Ο “άδειος τάφος” δεν απαιτεί μια υπερφυσική εξήγηση. Ακόμη κι αν όντως συνέβη, που δε δέχομαι ούτε κατά διάνοια, υπάρχουν ένα σωρό εξηγήσεις (το σώμα κλάπηκε, κρύφτηκε κ.λπ.)… εξηγήσεις που δεν απαιτούν μια υπερφυσική οντότητα. Οποιοσδήποτε ικανός ταχυδακτυλουργός θα μπορούσε να τα καταφέρει.

Ο φιλόσοφος Paul Copan:

Δεδομένης της κοινώς αποδεκτής και επιστημονικά τεκμηριωμένης άποψης ότι όλο το σύμπαν (όλη η ύλη, ενέργεια, χώρος, χρόνος) ξεκίνησαν να υπάρχουν πριν από ένα πεπερασμένο χρονικό διάστημα και δεδομένου ότι το σύμπαν είναι εντυπωσιακά ρυθμισμένο για την υποστήριξη ζωής, αυτό δεν υποννοεί (έντονα) ότι το σύμπαν είναι στοιχειωμένο οντολογικά και ότι αυτό το γεγονός απαιτεί περισσότερη έρευνα, δεδομένων των απίστευτων μεταφυσικών περιπλοκών;

Όχι.

Κάνεις αυτό που ονομάζω “λογικό σφάλμα της νερολακούβας” (μια ιδέα κλεμμένη από τον Douglas Adams). Μια νερολακούβα που μυστηριωδώς έχει συνείδηση σκέφτεται “Μα τι καταπληκτική γούρνα είναι αυτή που βρίσκομαι! Μου ταιριάζει γάντι! Πρέπει να έχει σχεδιαστεί για να με περιέχει!” Όχι. Η γούρνα δε σχεδιάστηκε για το νερό. Το νερό προσαρμόστηκε στη γούρνα. Το ίδιο ισχύει και για τη ζωή στο σύμπαν. Η ζωή εμφανίστηκε επειδή οι συνθήκες στο σύμπαν το επέτρεψαν. Αν δεν είχε συμβεί αυτό, θα είχε συμβεί κάτι άλλο… εξ ίσου αστρονομικά απίθανο. Απλά δε θα ήμασταν εδώ για να το δούμε.

Μια αναλογία: Οι πιθανότητες να γεννηθώ εγώ προσωπικά από τα δισεκατομμύρια παιδιά που θα μπορούσαν να είχαν κάνει και τα δισεκατομμύρια παιδιά που θα μπορούσαν να είχαν κάνει οι δικοί τους γονείς κ.ο.κ. είναι το λιγότερο… αστρονομικές. Αυτό σημαίνει ότι ήταν γραφτό να γεννηθώ; Φυσικά και όχι. Κάθομαι και ρίχνω το ζάρι 10 φορές και βγάζω την ακολουθία 4632236245. Οι πιθανότητες να συμβεί αυτό είναι 60.000.000 προς 1. Αυτό δε σημαίνει ότι ήταν προσχεδιασμένο, ούτε μοιραίο… ούτε ότι χρειάζεται να εφεύρουμε κάποια ειδική φιλοσοφία για να το εξηγήσουμε.

Και πιο σημαντικό, όπως έχω γράψει κι αλλού:And very importantly, as I’ve written elsewhere: Το σύμπαν δεν είναι ουσιαστικά ρυθμισμένο για να συντηρεί ζωή. Δεδομένου το πόσο χρειάστηκε για να εμφανιστεί η Γη μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, τον τελικό θάνατο του ήλιου και το θερμικό θάνατο του σύμπαντος και δε συμμαζεύεται, το διάστημα κατά το οποίο η Γη θα μπορεί να συντηρεί ζωή είναι, σε κοσμικά μεγέθη, πολύ μικρό.

Ο Paul Copan ξανά:

Και, δευτερευόντως, δεδομένου ότι η ύπαρξη του κακού είναι η σπουδαιότερη αντίρρηση για την πίστη στο Θεό, η ίδια η έννοια του κακού δεν υποννοεί ένα πρότυπο καλοσύνης ή ένα σχέδιο από το οποίο λοξοδρομήσαμε; Αν τα πράγματα θα έπρεπε να είναι με ένα συγκεκριμένο τρόπο (αντί του απλώς να συμβαίνουν, όπως γίνεται στη φύση) τέτοιες “αδικίες” ή “κακά” δεν υποννοούν ένα ηθικό σχεδιασμό ανεξάρτητο της φύσης;

Όχι

Τα διαρκώς συσσωρευόμενα στοιχεία δείχνουν ότι το καλό και το κακό είναι έννοιες που η ίδια η εξέλιξη τοποθέτησε στο μυαλό μας. Οι άνθρωποι είμαστε κοινωνικό είδος και εκείνοι που συμπεριφέρονται ηθικά είναι πιο επιτυχημένοι κοινωνικά και αναπαράγονται. Εκείνοι που δεν το έκαναν είχαν μειωμένες πιθανότητες να κερδίσουν το δαρβινικό λαχείο. (Αυτό επίσης εξηγεί γιατί συνεχίζει να υπάρχει το κακό, κάτι που ο Χριστιανισμός αδυνατεί να κάνει παντελώς. Οι περισσότεροι επιτυγχάνουν εξελικτικά με το να είναι λίγο-πολύ καλοί, αλλά κάποιοι μπορούν να επιτυγχάνουν με το να είναι κακοί και να γλυτώνουν τις συνέπειες). Η ηθική δεν απαιτεί υπερφυσική εξήγηση. Η εξέλιξη και η νευροψυχολογία την εξηγούν μια χαρά.

(Παρεπιπτόντως, το πρόβλημα του κακού δεν είναι “η σπουδαιότερη αντίρρηση για την πίστη στο Θεό”. Είναι η σπουδαιότερη αντίρρηση για ένα συγκεκριμένο (αν και συνηθισμένο) Θεό· τον παντοδύναμο, παντογνώστη, πανάγαθο θεό της χριστιανικής θεολογίας. Δεν είναι μόνο ο δικός σας θεός αυτός στον οποίο δεν πιστεύουμε).

Ο Frank Pastore, παρουσιαστής talk-show:

Παρακαλώ εξηγήστε πώς κάτι προκύπτει από το τίποτα, πώς το έμβιο προκύπτει από το άβιο, πώς ο νους προκύπτει από τον εγκέφαλος, πώς η ηθική προκύπτει από μια ουδέτερη πηγή.

Ααα, ναι! Ο Θεός των κενών!

Ας τα πάρουμε ένα-ένα πρωτού δούμε το ζήτημα συνολικά: Κάτι από το τίποτα: Δεν ξέρουμε την απάντηση ακόμη. Είναι ένα από τα μεγάλα επιστημονικά ερωτήματα του καιρού μας. (Πολλοί επιστήμονες που το ερευνούν υποπτεύονται ότι η απάντηση μπορεί να μας κάνει να ξανασκεφτούμε ριζικά αυτά που νομίζουμε ότι ξέρουμε για τον χρόνο και τη σχέση αιτίου/αιτιατού· όπως μας έκανε ο Δαρβίνος να πιάσουμε απ’την αρχή τη ζωή ή ο Αϊνστάιν να δούμε με άλλο μάτι το χώρο και το χρόνο). [ΣτΜ: Παρεπτιπτόντως, η κοσμολογία της Μεγάλης Έκρηξης δεν είναι δημιουργία εκ του μηδενός.]

Αλλά ούτε και η υπόθεση του Θεού απαντά το ερώτημα, αλλά γεννά αναγκαστικά το ερώτημα. Πώς γίνεται ο Θεός να προϋπήρχε ή να δημιουργήθηκε εκ του μηδενός; Αν πρέπει να υποτεθεί ότι κάτι προήλθε από το τίποτα, γιατί αυτό το κάτι πρέπει να είναι ο Θεός; Γιατί όχι το σύμπαν; (Και μην πείτε “Επειδή ο Θεός είναι μαγικός.” Χάλια απάντηση.)

Ζωή από άβια ύλη: Αυτή η ερώτηση είναι εύκολη. Η ζωή προήλθε από πρωτοβιοχημικές διαδικασίες, που προήλθαν από κανονικές χημικές αντιδράσεις. Δεν υπάρχει κάτι μυστήριο εδώ. Πρόκειται για φυσικά αίτια και αποτελέσματα. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι θα είναι σε θέση να αναπαράγουν τη διαδικασία σε μερικά χρόνια.

Νους από τον εγκέφαλο: Άλλη μια ερώτηση της οποίας την απάντηση δε γνωρίζουμε ακόμη. Η επιστήμη της νευροψυχολογίας είναι στα γενοφάσκια της ακόμη και το ερώτημα του τι είναι συνείδηση και πώς δουλεύει πιστεύω πώς είναι άλλο ένα από τα μεγάλα ερωτήματα της εποχής μας.

Αλλά και αυτό είναι ένα ερώτημα που η θρησκεία δεν απαντά, αλλά γεννά αυτό ακριβώς το ερώτημα. Αν υπάρχει μια άυλη ψυχη πώς αλληλεπιδρά με τον εγκέφαλο και το αναγκάζει να κάνει αυτό που θέλει; Πώς επηρεάζει τον υλικό κόσμο κάτι άυλο; Και αν ο εαυτός μας δεν είναι υλικός, τότε πώς γίνεται να επηρεάζουν την ψηχή αλλαγές στον εγκέφαλο;

Και κάτι ακόμη: Όχι, δεν ξέρουμε ακριβώς πώς ο εγκέφαλος παράγει το νου, αλλά όλα τα στοιχεία μας δείχνουν ότι αυτό όντως συμβαίνει. Αλλαγές στον εγκέφαλο από τραύματα ή επεμβάσεις ή ασθένειες ή φάρμακα, προκαλούν αλλαγές στο νου, και μάλιστα αρκετά προβλέψιμες. (Όπως έλεγε ο Bertrand Russell: “Δεδομένου ότι καταστρέφοντας ένα κομμάτι του εγκεφάλου καταστρέφεται και το αντίστοιχο κομμάτι του νου και του εαυτού -π.χ. καταστρέφοντας το κέντρο της όρασης τυφλώνεσαι, καταστρέφοντας το κέντρο της γλώσσας δεν μπορείς να μιλήσεις ή να κατανοήσεις τη γλώσσα κ.λπ.- λογικό επακόλουθο είναι ότι καταστρέφοντας ολόκληρο τον εγκέφαλο, καταστρέφεις και ολόκληρο το νου και τον εαυτό.”) Και πλέον, με τις μαγνητικές τομογραφίες και όλες τις νέες τεχνολογίες μπορούμε να δούμε τις σκέψεις καθώς δημιουργούνται στον εγκέφαλο. Βάσει των διαθέσιμων στοιχείων, ό,τι κι αν είναι το μυαλό, φαίνεται να είναι παράγωγο του εγκεφάλου.

Για το θέμα εξέλιξης της ηθικής από μια ουδέτερη ηθικά πηγή δες και παραπάνω [και σ'αυτό το άρθρο περί της εξέλιξης της ανθρώπινης ηθικής.]

Αυτά τα επιχειρήματα είναι που εμείς οι άθεοι ονομάζουμε “Θεό των Κενών”. Τα φαινόμενα που δεν εξηγούνται επί του παρόντος από την επιστήμη, τα κενά που έχουμε στην κατανόησή μας για το σύμπαν, αυτά τα εξηγείτε με το Θεό. Και όταν η επιστήμη κλείσει το κενό, η θρησκεία βρίσκει ένα άλλο.

Μα καθώς τα κενά στην κατανόησή μας μικραίνουν, ο Θεός συρρικνώνεται μαζί τους.

Ο συγγραφέας Greg Koukl:

Γιατί υπάρχει κάτι αντί για τίποτε; Είναι φανερό ότι το υλικό σύμπαν δεν είναι αέναο (Δεύτερος Νόμος της Θερμοδυναμικής, Κοσμολογία της Μεγάλης Έκρηξης). Είτε τα πάντα προήλθαν εκτός του υλικού σύμπαντος ή τα πάντα προήλθαν από το μηδέν (Νόμος του Διπόλου). Ποια είναι η πιο λογική εναλλακτική; Ως άθεος φαίνεται ότι επιλέγεις το δεύτερο. Γιατί;

Δες και παραπάνω. Επί του παρόντος είναι ένα ερώτημα που δεν έχει απαντηθεί. Αλλά ούτε και η υπόθεση του Θεού απαντά στο ερώτημα, αντίθετα μάλιστα, γεννά το ερώτημα.

Όσο για το γιατί μια φυσική εξήγηση είναι πολύ πιο πιθανή από μια μεταφυσική (και όλοι μου οι τακτικοί αναγνώστες ήδη αγανακτούν ξέροντας ότι θα επαναλάβω ένα επιχείρημα που το έχω χρησιμοποιήσει περίπου 711.522 φορές στο ιστολόγιο αυτό – δε θα το ξανακάνω, το υπόσχομαι):

Γιατί πάντα έτσι γίνεται. Γιατί κατά την ιστορία της ανθρωπότητας όλα τα αναπάντητα ερωτήματα πάντα είχαν μια φυσική εξήγηση, χιλιάδες και χιλιάδες φορές… και δε βρέθηκαν ποτέ να έχουν υπερφυσική εξήγηση. Ποτέ. Ούτε μία φορά. Μηδέν. Η ιστορία της ανθρώπινης γνώσης μας δείχνει ότι σταδιακά οι υπερφυσικές εξηγήσεις αντικαθίστανται από φυσικές· σταθερά, με συνέπεια, χωρίς σταματημό, σαν ατμομηχανή.

Δεδομένης αυτής της ιστορίας, γιατί να νομίζω ότι αυτά τα συγκεκριμένα δύο ερωτήματα θα εξηγηθούν τελικά με το Θεό; Γιατί θα ήταν λογική μια τέτοια εικασία;

Ο Lee Strobel συνοψίζοντας τον φιλόσοφο Alvin Plantinga:

Αν οι αντιληπτικές μας ικανότητες έχουν επιλεγεί με γνώμονα την επιβίωση και όχι την αλήθεια, τότε πώς μπορούμε να είμαστε βέβαιοι, για παράδειγμα, ότι οι πεποιθήσεις μας για συγκεκριμένα υλικά αντικείμενα είναι σωστές ή ότι ο υλισμός είναι σωστός; (Αντιπαραθέτω ότι ο θεϊσμός λέει ότι ο Θεός έχει σχεδιάσει τις αντιληπτικές μας ικανότητες με τέτοιο τρόπο, ώστε, όταν λειτουργούν σωστά και στο κατάλληλο περιβάλλον, να μας παρέχουν ορθές αντιλήψεις για τον κόσμο.)

Λοιπόν, κατ’αρχάς δεν μπορώ να δω πώς η υπόθεση ενός Θεού απαντά αυτό το ερώτημα. Αν οι ίδιες μας οι νοητικές λειτουργίες μπορούν να μας εξαπατήσουν, τότε γιατί να πιστέψουμε ότι κι ο Θεός δεν μας εξαπατά; Για την ακρίβεια, είναι πιο πιθανό ένας παντοδύναμος μαγικός Θεός να μπορεί να μας εξαπατήσει, παρά οι φυσικές μας αισθήσεις που εξελίχθηκαν βάσει του υλικού κόσμου.

Θέλω να πω ότι αν ο Θεός ήταν αληθινός και δημιούργησε το μυαλό μας για να μας παρέχει “ορθές αντιλήψεις για τον κόσμο”… τότε δε θα κάναμε καν αυτή την κουβέντα. Δε θα τον αντιλαμβανόμασταν όλοι με τον ίδιο ακριβώς τρόπο; Για ποιο λόγο θα διαφωνούσε ο οποιοσδήποτε για θρησκευτικά ζητήματα; Για την ακρίβεια, κανείς δε θα διαφωνούσε για τίποτα. Είτε ο Θεός να έφτιαξε με τέλειο μυαλό -το οποίο είναι προφανώς αναληθές- είτε ο Θεός μας εξαπατά… το οποίο διαλύει όλο το επιχείρημά σου.

Και αν οι νοητικές μας λειτουργίες έχουν εξελικτικά ελαττώματα… τότε τι σε κάνει να πιστεύεις ότι η πίστη στο Θεό δεν είναι ένα από αυτά τα εξελικτικά ελαττώματα; Εν πάσει περιπτώσει, η επιστήμη και ο υλισμός δεν προϋποθέτουν ότι η αντίληψή μας και οι νοητικές μας λειτουργίες είναι πάντα σωστές.

Για την ακρίβεια, ξέρουμε ότι δεν είναι. Ξέρουμε, για παράδειγμα, ότι το μυαλό μας τείνει να βλέπει σχέδια και προθέσεις εκεί που δεν υπάρχουν, να ενισχύει τα στοιχεία που υποστηρίζουν αυτό που πιστεύουμε και υποβαθμίζει εκείνα που το υποσκάπτουν, εκλογικεύει ειλημμένες αποφάσεις, ακόμα κι όταν είναι προφανώς λανθασμένες ή επιζήμιες (σημεία που όλοι οι άθεοι θεωρούν ισχυρά επιχειρήματα κατά της θρησκείας και όχι υπέρ της. Βλ.και παραπάνω, ότι η θρησκεία είναι ένα από τα μεγαλύτερα αντιληπτικά μας σφάλματα).

Ναι, οι νοητικές μας λειτουργίες είναι ελαττωματικές. Γι’αυτό και όταν προσπαθούμε να κατανοήσουμε το σύμπαν, δε βασιζόμαστε στην προσωπική ιδεοληψία και στη σκέψη του καθενός. Γι’αυτό χρησιμοιούμε την επιστημονική μέθοδο. Το κάνουμε για να φιλτράρουμε σφάλματα και προκαταλήψεις την αντίληψής μας και της κρίσης μας, όσο το δυνατόν περισσότερο. Είναι ατελής, σίγουρα, αλλά με τον καιρό έχει αποδειχθεί απίστευτα ισχυρή.

Σε μια φυσική κοσμοθεώρηση γνωρίζουμε ότι η αντίληψη και οι νοητικές μας λειτουργίες είναι ατελείς, αλλά έχουμε λόγους να υποθέτουμε ότι έχουνε τουλάχιστον κάποια επαφή με την πραγματικότητα. Δε θα είχαμε επιβιώσει ως είδος αν κυνηγάγαμε ανύπαρκτους λαγούς ή να ξεφύγουμε από τίγρεις που υπήρχαν, αλλά δεν μπορούσαμε να δούμε. Και δε θα μπορούσαμε να προβλέψουμε και να πλάσουμε το περιβάλλον μας στον τρομερό βαθμό που μας έχει επιτρέψει η επιστημονική μέθοδος, αν οι αισθήσεις μας και οι νοητικές μας λειτουργίες δεν αντανακλούσαν καθόλου την πραγματικότητα.

Ο ιστορικός Mike Licona:

Ασχέτως κοσμοθεωρίας, πολλοί βιώνουν περιόδους αμφιβολίας. Αμφιβάλετε ποτέ για την αθεΐα σας, κι αν ναι, τι είναι αυτό στο θεϊσμό ή το Χριστιανισμό που σας κάνει να αμφιβάλλετε περισσότερο;

Ναι. Μερικές φορές. Όποτε βλέπω έναν ένθεο να επιχειρηματολογεί υπέρ του Θεού, πάντα υπάρχει μια στιγμή που αναρρωτιέμαι “Θα είναι αυτό το καλό επιχείρημα; Η καλή απόδειξη; Θα είναι αυτό τελικά αυτό που θα πείσει;”

Αλλά αυτό συμβαίνει πολύ σπανιότερα από παλιά. Τέτοιου είδους στιγμές γίνονται όλο και πιο σύντομες. Και ειλικρινά (θα ακουστεί υπεροπτικό, συγγνώμη) αυτό συμβαίνει όλο και σπανιότερα, αφού βλέπω ξανά και ξανά τα ίδια ατυχή επιχειρήματα.

Συμπεριελαμβανομένων και των παρόντων.

Όλα αυτά τα επιχειρήματα τα έχω ξαναδεί. Αποδείξεις από τη Βίβλο. Η υποτιθέμενη πεποίθηση των αποστόλων και ο άδειος τάφος. Το επιχείρημα του πρώτου κινούντος. Η ρύθμιση του σύμπαντος για την υποστήριξη ζωής. Ο Θεός των κενών. Περί πραγματικότητας και εμπιστοσύνης στην αντίληψη. Τα έχω δει όλα. Δεκάδες φορές. Μπορώ να τα καταρρίψω και στον ύπνο μου. (Κανείς από αυτούς τους απολογητές δεν ανέφερε την προσωπική διαίσθηση και εμπειρία, και καλύτερα γι’αυτούς, αλλά… είμαι πρόθυμη να στοιχηματίσω λεφτά ότι αν η κουβέντα συνεχιζόταν, θα τα λέγανε κι αυτά. Πάντα το κάνουν.)

Και ειλικρινά, όταν έχω αμφιβολίες, δεν είναι για το αν η θρησκεία είναι η σωστή επιλογή. Το ότι έχω δει τόσα πολλά λανθασμένα επιχειρήματα ενθέων να επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά, αυτό είναι που έχει ενισχύσει την άποψή μου ότι η θρησκεία είναι λανθασμένη, περισσότερο από ό,τι έχει πει ο οποιοσδήποτε άθεος.

Οι αμφιβολίες μου δεν αφορούν το αν η θρησκεία είναι αληθινή, αλλά αν θα ήταν ευχάριστη. Υπάρχουν φορές που νιώθω μικρή και ασήμαντη σε κοσμικό επίπεδο ή φοβάμαι το θάνατο ή εκνευρίζομαι με την αδικία (με ενοχλεί που ο Ken Lay πέθανε από καρδιά πρωτού μπορέσουμε να τον χώσουμε στη φυλακή) και εύχομαι να υπάρχει μια αιώνια ζωή μετά θάνατον όπου θα μπορώ να ζω με τους αγαπημένους μου για πάντα και όπου τα πλούσια καθάρματα θα υποφέρουν. (Όχι στην Κόλαση. Η Κόλαση είναι μια από τις σατανικές έννοιες που έχει δημιουργήσει η ανθρωπότητα. Κάτι σαν το Καθαρτήριο… δε θα με χάλαγε.)

Τον περισσότερο καιρό, πάντως, δεν εύχομαι να υπήρχε Θεός. Τον περισσότερο καιρό είμαι ικανοποιημένη με τον κόσμο ως έχει, φυσικό και υλικό, και δεν έχω πρόβλημα να τον αποδεχτώ έτσι. Η υπόθεση ενός Θεού σίγουρα παρέχει κάποια παρηγοριά… αλλά και τρόμο. (Μεταξύ άλλων: Ναι, πρέπει να ζήσω σ’ένα χωρίς ένα πατέρα-δημιουργό να τον νοιάζει αν ζω ή αν πεθαίνω… αλλά ταυτόχρονα δε χρειάζεται να αναρρωτιέμαι γιατί αυτός ο πατέρας που μας αγαπάει βασανίζει παιδιά.) Και η φυσική κοσμοθεώρηση παρέχει πολλές ανέσεις και ελπίδες που η θρησκεία αδυνατεί να προσφέρει.

Και ακόμα και πραγματικά να επιθυμούσα να υπήρχε Θεός… τα ευχολόγια δεν είναι επιχειρήματα. Επίσης εύχομαι να είχα και ένα συμβόλαιο με τον εκδότη μου ύψους ενός εκατομμυρίου δολλαρίων. Και ένα πόνυ. Αλλά δε θα ζήσω και τη ζωή μου λες κι όλα αυτά είναι αλήθεια.

Λυπάμαι, θεολόγοι. Παραμένω δύσπιστη. Είμαι αρκετά σοκαρισμένη με το πόσο λίγα ξέρουν όλοι αυτοί οι απολογητές για βασικές εξελίξεις στην επιστήμη. Και, ειλικρινά, είμαι απογοητευμένη με το πόσο αδύναμα και κοινότυπα είναι αυτά τα επιχειρήματα. Περίμενα μεγαλύτερη πρόκληση.

Παρ’ όλ’ αυτά, γνώμη μου είναι πως σε ένα αξιοσημείωτο ποσοστό συναντάμαι την αμφιβολία. Θα χρησιμοποιήσω μια λαϊκή έκφραση για να εξηγήσω καλύτερα αυτό που θέλω να πω. Ο αρχαίος Έλληνας λειτουργούσε με την άποψη “φύλα τα ρούχα σου, για να ‘χεις τα μισά”. Θα θέσω αμέσως ένα παράδειγμα. Ο αγρότης, ο οποίος έκανε τακτικά θυσίες στην Δήμητρα, δεν σημαίνει απαραίτητα πως είχε μια τύφλη πίστη σ ‘αυτήν, αλλά ότι πολύ απλά δεν ήθελέ να ρισκάρει να έχει μια κακή σοδιά. Με την ευκαιρία θα επισημάνω και μία μικρή λεπτομέρεια για τις θυσίες. Οι θυσίες ήταν κάτι ανάλογο με τα σημερινά γιορτινά τραπέζια. Όπως, λοιπόν, στην σημερινή εποχή χρησιμοποιούμε τα Χριστούγεννα σαν μια ευκαιρία να μαζεύτούν σε ένα τραπέζι όλοι οι φίλοι και οι συγγενείς, έτσι και στην αρχαιότητα οι θυσίες ήταν μια καλή ευκαιρία να μαζευτούν πολλοί γνωστοι άνθρωποι σ’ ένα μέρος, να συνομιλήσουν, και φυσικά να φάνε, αφου το θυσιαζόμενο ζώο ασφαλώς δεν πετιόταν παρά σε ορισμένες περιπτώσεις, οπού καιγόταν ένα μόνο κομμάτι του. Κάτι καθόλου τυχαίο, καθώς ήταν η μερίδα, που αναλογούσε στην θεότητα. Για να μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλο μας θα πρέπει να υποθεί πως, όπως και σήμερα, το μεγαλύτερο ποσοστό όντως πίστευε στην ύπαρξη των θεών. Ήθελε να ξέρει πώς υπάρχει κάτι ανώτερο απ΄αυτόν. Ένας άγρυπνος φρουρός, ο οποίος δεν θα αφησεί να συμβεί τίποτα κακό στους υποστηριχτές του. Ένας τελευταίος λόγος που θα μπορούσε να ωθήσει έναν άνθρωπο στο να γίνει μέρος μιας λατρείας ήταν η αναγκή του να νιώσει ότι ανήκει κάπου. Ότι είναι μέρος μιας ομάδας ανθρώπων, η οποία ομάδα στέκεται πλάι του. Γι αυτό και βλέπουμε οτι σχεδόν όλοι οι άνθρωποι άνηκαν σε κάποιου είδους ομάδας, στις οποίες μπορούσε ο καθένας (αν βέβαια τηρούσε τις προυποθέσεις) να “γραφτεί”, πληρώνοντας φυσικά ένα διόλου ευκαταφρόνητο ποσό, γιατί όπως και να’ χει θρησκεία και λεφτά πάνε πάντα πακέτο.

Το επόμενο θέμα με το οποίο θα ασχοληθώ είναι ο τρόπος με τον οποίο μια νέα θρησκεία δημιουργείται, ενδυναμώνεται, και τελικά καταφέρνει να εγκαθιδρυθεί στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Ασφαλώς μια θρησκεία ή λατρεία δεν δημιουργείται από την μια μέρα στην άλλη. Χρειάζεται μεγάλη προετοιμασία. Το απαραίτητο όμως στοιχείο είναι ο σωστός χρόνος, στον οποίο θα κάνει την εμφάνιση της. Αυτός άλλωστε είναι και το κύριος τρόπος διαμόρφωσης μιας θρησκείας. Κάθε θρησκεία ή λατρεία διαμορφώνει τα χαρακτηριστικά της ανάλογα με το θρησκευτικό κενό που υπάρχει εκείνη την εποχή. Έτσι βρίσκει τι λείπει απο την θρησκευτική ζωή και το υιοθετεί, αποκτώντας οπαδούς σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Χριστιανισμός, ο οποίος εδραιώθηκε σε μια εποχή όπου, (το παρακάτω το αναφέρω με επιφύλαξη) ο δωδεκαθεϊσμός βρισκόταν σε παρακμή, με μια ανάγκη από κάποιες μερίδες ανθρώπων για θρησκευτική ανανέωση. Επίσης ένα ακόμα δύνατό σημείο του χριστιανισμού ήταν ότι δεν δεχόταν την εξουσία των τότε ειδωλολάτρων αυτοκρατόρων, κάτι που προφανώς έλκυε πολλούς ανθρώπους. Ορίστε λοιπόν, σε πολύ γενικές γραμμές το θρησκευτικό κενό και τα “τρικ” που χρησιμοποήσε ο χριστιανισμός για να εδραιωθεί στην θρησκευτική ζωή των ανθρώπων. Αυτονόητο είναι βέβαια πως και οι διάφορες συγκυρίες, η μήπως πρέπει καλύτερα να πω, η τύχη έπαιξε τον σημαντικότερο ρόλο στην ενδυνάμωση του Χριστιανισμού.

Ας μιλήσουμε για τις πράξεις του χριστιανισμού αμέσως μετά την εδραίωση του. Αλήθεια, ποιές είναι οι επόμενες κινήσεις μια θρησκείας όταν έχει πια αποκτήσει μεγάλη δύναμη και πολλούς οπαδούς; Με μια λέξη: ισοπεδώνει. Έτσι λοιπόν και ο χριστιανισμός ισοπέδωσε τους αντιπάλους του, καταστρέφοντας ναούς, αγάλματα και πολλά άλλα μνημεία στερώντας από την ανθρωπότητα μια μεγάλη κληρονομιά. Η καταστροφή όμως δεν ήταν μια μόνο από τις πολλές πράξεις προσπάθειας εδραίωσης του χριστιανισμού. Θα αναφέρω ένα μόνο παράδειγμα γιατί πιστεύω ότι δεν χρειάζεται άλλο για να αποδειχθεί η θεωρία μου. Αλήθεια γιατί τα Χριστούγεννα είναι 25 Δεκεμβρίου; Από όλες τις ημερομηνίες του χρόνου γιατί επιλέχθηκε αυτή για την γέννηση του Χριστού. Ένα είναι το σίγουρο: ότι αυτή η ημερομηνία μόνο τυχαία δεν είναι. Η 25 Δεκεμβρίου είναι πολύ κοντά στο χειμερινό ηλιοστάσιο (21 Δεκεμβρίου), έτσι λοιπόν 25 Δεκεμβρίου ήταν στη αρχαία Ελλάδα τα “γενέθλια’” του θεού ήλιου (ο οποίος κατα τους Ρωμαίους ταυτιζόταν με τον Απόλλωνα), κατά τους Αιγύπτιους τα “γενέθλια’” του θεού-ήλιου Όσιρι, και τέλος 25 Δεκεμβρίου ήταν η ημερονηνία της γέννησης του θεού Μίθρα (περσικός θεός), ο οποίος χαρακτηριζόταν ως ο Ανίκητος Ήλιος. Κι αυτά είναι τρία μόνο παραδείγματα. Παρ’ όλ’ αυτά σε αντίθεση με τους θεούς που ανέφερα, ο Χριστός δεν φαίνεται να έχει κάποια ξεχωριστεί σχέση με τον ήλιο, που θα δικαιολογούσε την επίλογη αυτής της ημερομηνίας ως την γέννηση του. Έτσι λοιπόν αυτή η επιλογή αποτελεί καθαρά μια προσπάθεια επισκίασης των άλλων θρησκειών. Ένα ακόμα τέχνασμα μιας αρκέτα έξυπνης και προσεκτικά μελετημένης θρησκείας.

Ένα από τα τελευταία θέματα που θα αναλύσω είναι τα κοινά σημεία των θρησκειών. Είναι εμφανές πως το κοινό χαρακτηριστικό όλων των θρησκειών είναι η σωτηριολογία, κάτι απολύτως λογικό. Και αυτό γιατί ο άνθρωπος θα ακολουθήσει ένα κίνημα, το οποίο αν τηρήσεις τους κανονές, και φυσικά με την απαραίτητη “συνδρομή” (βλέπε συγχωροχάρτια) εξασφαλίζει μια αιώνια ζωή γεμάτη ευτυχία και γαλήνη. Όμως η ιστορία δεν σταματάει εδώ. Γιατί όποιος τολμήσει να μην υπακούσει τις εντολές του θεού τότε τον περιμένουν αιώνια βασανιστήρια στα πύρινα βάθη της κολάσεως. Παρατηρείται λοιπόν ένας ψυχολογικός πόλεμος, ο οποίος εξαναγκάζει τον άνθρωπο να υποχωρήσει και να θέσει τον εαυτό του δέσμιο της θρησκείας. Αυτή είναι με δύο προτάσεις η σωτηριολογία του χριστιανισμού. Οστόσο το άρθρο αυτό δεν αποτελεί επίθεση στον χριστιανισμό, γι’ αυτό σε αυτό το σημείο θα ήθελα να ξανατονίσω πως όλες η θρησκείες έχουν σωτηριολογία, που στην ουσία εκβιάζει τον άνθρωπο.

Σαφές παράδειγμα αυτών που είπα αποτελούν οι ηλικίες που δείχνουν ενδιαφέρον στην παρακολούθηση των λειτουργιών. Είναι δηλαδή τυχαίο που συναντάμαι ανθρώπους τρίτης ηλικίας σε λατρευτικούς ναούς. Φυσικά και όχι. Πλησιάζοντας στο τέλος της ζωής τους οι άνθρωποι θέλουν να είναι σίγουροι πως θα εξασφαλίσουν την εύνοια του θεού, έτσι ώστε να έχουν μια ευνοϊκή μεταθανάτια ζωή. Προσπαθούν, λοιπόν, να χρησιμοποιήσουν μερικά ‘”θρησκευτικά παραθυράκια” για να πετύχουν τον σκοπό τους. Ακόμα μια φορα θα μου επιτραπεί να ξανατονίσω πως δεν υπάρχει καμία πρόθεση απολιτικοποίηση των πραγμάτων. Φυσικά το τελευταίο μου παράδειγμα δεν αντιπροσωπεύει το συνολικό μέρος του πληθυσμού.

Θα προσθέσω άλλη μια παρατήρηση κλείνοντας το άρθρο, καθώς πιστεύω πως είναι αναγκαίο να αναφερθεί. Τον τελευταίο αιώνα όλο και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται προς τον αθεϊσμό. Πολλοί λένε πως είναι τυχαίο, ενώ παράλληλα άλλοι δεν δέχονται αυτή την άποψη, κάτι που ίσως και να είναι σωστό. Γνώμη μου πάντως είναι πως όντως το ποσοστό των άθεων έχει ανέβει. Κι αυτό γιατί ο κυριότερος αντίπαλος της θρησκείας εξελίσσεται ραγδαία τα τελευταία χρονια. Ταξίδια στο διάστημα, επιστημονικές επεξηγήσεις πολλών “θαυμάτων”, μέχρι και προσπάθεια αναπαράστασης της γνωστής σε όλους θεωρίας του Big Bang. Η επιστήμη κερδίζει όλο και περισσότερους ανθρώπους, οι οποίοι αρνούνται να πιστέψουν πως δεν ελέγχουν την μοίρα τους, και απαιτούν έναν, κατά τα λεγόμενα τους, ελεύθερο τρόπο ζωής.

Μήπως όμως τα παραπάνω δεν είναι απλές στατιστικές. Μήπως ο χριστιανισμός μπήκε στην περίοδο της παρακμής του; Ένα είναι το σίγουρο, ότι ο χριστιανισμός έχει περάσει την περίοδο της ακμής του (Μεσαίωνας). Το πρόβλημα είναι ότι δεν μπορώ να πω με σιγουριά αν βρίσκεται σε μια φάση παρακμής ή απλής στασιμότητας. Όπως και να ‘χει πρέπει να δούμε τα πράγματα με λογική. Ο χριστιανισμός δεν έχει κάποια βασική διαφορά με κάποια άλλη θρησκεία η λατρεία, η οποία να τον “μονιμοποιεί” στις ζωές των ανθρώπων. Δεν θα γίνει αύριο, σιγά σιγά όμως, σε εκατοντάδες χρόνια ο χριστιανισμός θα καταρεύσει. Και όχι μόνο ο χριστιανισμός, αλλά και όλες οι άλλες “σύγχρονες” θρησκείες. ακριβώς όπως κατεύρευσαν οι λατρείες τις αρχαιότητας, Και έτσι θα καταρεύσει και η αμέσως επόμενη θρησκεία μετά τον χριστιανισμό, και η επόμενη, και η επόμενη. Όσο και να το αρνούνται μερικοί, αυτή είναι η φυσική τάξη των πραγμάτων. Είναι στην φύση του ανθρώπου. Κάποια στιγμή ο χριστιανισμός θα σταματήσει να ολοκλήρώνει τους πιστούς του. Και τότε όπως έγινε λίγο πριν την εδραίωση του θα δημιουργηθεί ένα θρησκευτικό κενό, το οποίο θα αρχίσει το κάλεσμα του για μια νέα θρησκεία. Και αυτός ο φαύλος κύκλος θα συνεχίστει μέχρι το τέλος.

Απ’ ότι φαίνεται όλα οδεύουν σε ένα μόνο συμπέρασμα. Την γνωστή έκφραση, ότι “δεν δημιούργησε ο θεός τον άνθρωπο, αλλά ο άνθρωπος τον θεό.” Κανείς δεν ξέρει, κανείς δεν πρόκειται να μάθει. Δεν είμαι τόσο περίεργος για τον αν υπάρχει θεός. Η περιέργεια μου επικεντρώνεται σε ένα άλλο σημείο. Πώς, άραγε, θα χαρακτηρίζεται ο χριστιανισμός από τους μελετητές του μέλλοντος, όταν πια θα είναι μια αρχαία, νεκρή θρησκεία;

Τι εστίν αγάπη;

Δύσκολο ερώτημα. Προσωπικά δεν ξέρω αν είμαι σε θέση να το αποδώσω ικανοποιητικά με λόγια. Άλλωστε, το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης λογοτεχνίας αναλώνεται σ’αυτή την κατεύθυνση. Πάντως, ένα είναι σίγουρο: Αγάπη άνευ αντικειμένου δεν υπάρχει. Πρέπει να έχεις κάτι για να αγαπάς. Είναι συναίσθημα με κατεύθυνση, με αποδέκτη. Το αντικείμενο της αγάπης μπορεί να είναι μικρό ή μεγάλο, απτό ή άυλο, αλλά πρέπει να υπάρχει, έστω και κατά φαντασίαν.

Στη θρησκεία, η αγάπη συνήθως παρομοιάζεται με την αγάπη ενός πατέρα για το παιδί του (Θεός προς Άνθρωπο), ενώ για την αγάπη του Ανθρώπου προς το Θεό συνήθως χρησιμοποιείται ο όρος "Θείος Έρως".

Αυτή όμως η ανάμειξη αυτού του τόσο πολύτιμου και στοιχειώδους ανθρώπινου συναισθήματος δημιουργεί ένα… μικρό πρόβλημα στη χριστιανική κοσμοθεώρηση.

Η χριστιανική κοσμοθεωρία

Η τυπική χριστιανική κοσμοθεωρία μπορεί να συμπυκνωθεί ως εξής: Ο Θεός υπήρχε ανέκαθεν και περιλαμβάνει στη φύση του την αγάπη. Κάποια στιγμή δημιούργησε τους αγγέλους και αργότερα τους ανθρώπους από αγάπη (οι χρονικές εκφράσεις χρησιμοποιούνται συμβάσει μόνο, αφού υποτίθεται ότι ο Θεός είναι άχρονος). Έκτοτε κάποια από τα δημιουργήματά του παραστράτησαν και ο Θεός προσπαθεί να τα επαναφέρει σε κοινωνία μαζί του (με αποκορύφωμα την ενσάρκωσή του). Αυτό πιστεύω συνοψίζει τη γενικότερη χριστιανική κοσμοθεωρία. Περισσότερες λεπτομέρειες είναι περιττές νομίζω και δε θα μας χρειαστούν.

Αντιρρήσεις

Μα αυτή η κοσμοθεώρηση δε δημιουργεί πρόβλημα; Η αγάπη είπαμε πως είναι συναίσθημα με κατεύθυνση. Δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς αντικείμενο. Πώς μπορεί, λοιπόν, να υπάρξει Θεός Αγάπης (φύσει) πρωτού πλάσει κάτι ν’αγαπά; Ας δούμε ορισμένα σημεία:

• Κατ’αρχάς, όπως έχω ήδη αναπτύξει, ένα τέλειο Θεϊκό Ον δεν μπορεί να έχει επιθυμίες και μεγαλύτερη επιθυμία από το να αγαπά και να αγαπιέται είναι αμφίβολο αν μπορεί να υπάρχει. Η ίδια λογική εμποδίζει το Θείο από το να είναι Δημιουργός, αλλά αφού οι Χριστιανοί θεωρούν ότι ο Θεός της Αγάπης τους είναι και δημιουργός, θα πρέπει να αφήσω στην άκρη αυτό το σημείο για την ώρα.

• Είναι βέβαιο ότι ένα μοναχικό ον, όπως ο Θεός προ δημιουργίας, δεν μπορεί να αγαπά, εφόσον δεν έχει κάτι ή κάποιον να αγαπά. Βέβαια, ο Θεός των Χριστιανών είναι τριαδικός, οπότε είναι αναμενόμενο να υποστηριχθεί ότι ο Θεός ποτέ δεν υπήρχε χωρίς να έχει αντικείμενο αγάπης (το κάθε πρόσωπο της Τριάδας συνδέεται με τα άλλα με αγάπη). Επιπλέον, θεωρείται άχρονος, οπότε μπορεί να υποστηριχτεί ότι αγαπούσε τα μελλοντικά όντα που θα έφτιαχνε. Βάσει αυτών, ο Τριαδικός Θεός δεν είναι αντιφατικός ακόμη.

  Το ερώτημα που προκύπτει είναι, ποιος μπορεί να ήταν ο λόγος για τον οποίο το Θείο αποφάσισε να ξεφύγει από τα όρια της αυτο-αγάπης και να αποζητήσει αυτόν τον ερωτικό δεσμό με κατώτερα όντα που δημιούργησε το ίδιο. (το "ερωτικός" το χρησιμοποιώ με την έννοια του "θείου έρωτος" πάντα). Η συνήθης απάντηση είναι ότι ήθελε να προσθέσει και άλλα όντα σ’αυτό τον κύκλο αγάπης (πρώτα τους αγγέλους και μετά θεωμένους ανθρώπους). Αλλά αυτό δημιουργεί δύο ζητήματα, το καθένα με τα προβλήματά του.

• Μήπως αυτό σημαίνει ότι η αρχική αγάπη στην τριαδική κοινωνία δεν ήταν τέλεια και χρειαζόταν συμπληρωματικά αντικείμενα αγάπης; Αδιανόητο για Χριστιανό να παραδεχθεί κάτι τέτοιο. Οποιαδήποτε νύξη περί ατέλειας προκαλεί πυώδεις φλύκταινες.

• Έστω ότι η αγάπη μεταξύ των προσώπων της Αγίας Τριάδας είναι τέλεια, αλλά με κάποιον τρόπο (αδιάφορο πώς) η δημιουργία νέων αντικειμένων αγάπης αιτιολογείται. Μα η άπειρη αυτή αγάπη του Θείου, τότε, δε θα έπρεπε να έχει πλημμυρίσει τον ορατό και αόρατο κόσμο με άπειρα όντα αποδέκτες-συμμετόχους της Θείας αυτής Αγάπης; Κυριολεκτικά, δε θα έπρεπε να υπάρχει κανένα σημείο του σύμπαντος χωρίς έλλογα όντα με πνευματικά χαρακτηριστικά τουλάχιστον αντίστοιχα με τα ανθρώπινα! (αν όχι αγγελικά· και ας μην ξεχνάμε ότι μπορεί το σύμπαν να είναι άπειρο ως χώρος, αλλά ως κατοικήσιμες πλανητικές επιφάνειες ειναι πεπερασμένες.)

  Μη με παρεξηγήσετε… είμαι σχεδόν βέβαιος ότι υπάρχει έλλογη ζωή στο σύμπαν πέρα από εμάς, αλλά, αν ίσχυε η κοσμοθεωρία των Χριστιανών, έλλογη ζωή θα έπρεπε να υπάρχει παντού (και φυσικά συνθήκες που να μπορούν να τη συντηρήσουν)· αλλά κάτι τέτοιο δεν το βλέπουμε. Κυριολεκτικά, οι υλικοί αποδέκτες-μέτοχοι της θείας αγάπης θα έπρεπε να είναι άπειροι (και όχι άπειροι = απλά πάρα πολλοί, αλλά άπειροι = κυριολεκτικά αμέτρητοι.)

  Η αντίφαση θα μπορούσε να λυθεί εύκολα με την υπόθεση άπειρων συμπάντων που φιλοξενούν όλα έστω και ένα είδος έλλογης ζωής (ούτως ή άλλως η επιστήμη έχει αρχίσει να καλοβλέπει την υπόθεση του Πολυσύμπαντος, αναπόδεικτη μέχρι στιγμής). Το κακό είναι ότι πολλοί επίδοξοι απολογητές (όπως ο William Lane Craig), στην προσπάθειά τους να στηρίξουν το Κοσμολογικό Επιχείρημα του Καλάμ, έχουν αποφανθεί μετά περισσής σοβαρότητος ότι στον υλικό κόσμο το πράξει άπειρο είναι αδύνατο και ανύπαρκτο και υφίσταται μόνο ως μαθηματική έννοια. Θα το προσυπογράψω κι εγώ αυτό το συμπέρασμα, όχι απλά επειδή με βολεύει, αλλά επειδή είναι σωστό (τουλάχιστον για το δικό μας σύμπαν). Ειρωνικότατο…

  Αν είχαμε εν δυνάμει άπειρο χρόνο θα μπορούσαμε να αυξηθούμε και να πληθυνθούμε και να κατακυριεύσουμε το σύμπαν (βέβαια, πάλι δε θα φτάναμε σε άπειρο αριθμό, αφού άπειρο με διαδοχικές προσθέσεις δεν επιτυγχάνεται). Αλλά το σύμπαν, δυστυχώς, σύμφωνα με τη χριστιανική κοσμοθεώρηση, έχει ημερομηνία λήξεως· τη Δευτέρα Παρουσία (η οποία μάλιστα περιορίζει ακόμη περισσότερο τους κοινωνούς αυτής της Θείας Αγάπης). Κάθε προσπάθεια απείρου βρίσκει διαρκώς εμπόδιο το γεγονός ότι ουσιαστική απειρία στο υλικό σύμπαν δεν μπορεί να υπάρξει.

  Βέβαια, κάποιος μπορεί να αντιπεί ότι ο Θεός είναι άχρονος, οπότε αυτή η απειρία υλικών όντων δεν είναι ανάγκη να υπάρχει εξ αρχής, αλλά να φτάσει άπειρο αριθμό με την πάροδο του χρόνου, οπότε από θεϊκή οπτική γωνία μπορεί θα μπορούσε να επιτευχθεί ένας πολύ μεγάλος αριθμός, αλλά και πάλι όχι κατ’ουσίαν άπειρος (που είναι και το ζητούμενο).

• Ίσως κάποιος αντιτάξει: "Μα αφού το σύμπαν μας δε μπορεί να έχει άπειρο αριθμό όντων, μήπως η απειρία καλύπτεται από τον άυλο κόσμο; Ποιος μπορεί να ξέρει αν οι άγγελοι δεν είναι άπειροι!" Όντως, αυτό είναι το μόνο σημείο στο οποίο μπορεί να πατήσει πλέον ο Χριστιανός. Την ασφάλεια της άγνοιάς του για την αόρατη και άυλη κομπανία του Θεού. Ισχύουν αυτά που μόλις είπαμε για τους αγγέλους; Ξέρουμε ότι το άπειρο είναι αδύνατο στον υλικό κόσμο. Στον άυλο όμως;

  Από τους Πατέρες της Εκκλησίας πληροφορούμαστε ότι οι άγγελοι δεν είναι άυλοι, όπως ο Θεός. Σ’εμάς φαντάζουν άυλοι, αλλά για το Θεό είναι πλήρως υλικά όντα (φιλολογική περικοκλάδα ίσως, αλλά αυτή τη στιγμή αδιάφορο). Αυτό δεν αρκεί για να συμπεράνουμε, όμως, αν ο αριθμός τους μπορεί να περιοριστεί βάσει της μη δυνατότητας ύπαρξης ουσιαστικού απείρου. Θα πρέπει οι άγγελοι να υπόκεινται και στο νόμο του αιτίου-αιτιατού. Ισχύει αυτό; Μα φυσικά! Όπως και το υλικό σύμπαν, έτσι και οι άγγελοι έχουν στιγμή δημιουργίας (δεν είναι εκτός χρόνου και αιώνιοι, όπως ο Θεός του Χριστιανισμού). Επιπλέον, από το πάθημα του Εωσφόρου, γνωρίζουμε ότι υπόκεινται σε παρόμοιους περιορισμούς, όπως οι άνθρωποι: έχουν ελεύθερη βούληση, μπορούν να κάνουν επιλογές, και σίγουρα δεν διαθέτουν παντογνωσία, αλλίως ο Εωσφόρος δε θα έκανε καν τον κόπο να μπει στη λογική να αντιταχθεί στο Θεό. Διαφαίνεται ότι ακόμα κι αν δεν ανήκουν στο δικό μας χρόνο, υπάρχει και για τους αγγέλους κάτι αντίστοιχο του χαρακτηριστικού του υλικού κόσμου, της πράξης-αποτελέσματος, αιτίου-αιτιατού. Άλλωστε, αν υπήρχαν άπειροι άγγελοι, τότε δε θα υπήρχε λόγος για τη δημιουργία του ανθρώπου, αφού η Θεία Αγάπη θα ικανοποιούνταν από τους αγγέλους. Το πρόβλημα για το Χριστιανό παραμένει.

Επίλογος

Ας συνοψίσω: Ένας Θεός με τα χαρακτηριστικά του Χριστιανικού και με την Αγάπη στη φύση του απαιτεί την ύπαρξη άπειρων πλασμάτων, κάτι που οι ίδιοι οι θεολόγοι έχουν αποκλείσει ως αδύνατο. Άλλη μία φορά ο Χριστιανικός Θεός εμφανίζεται εσωτερικά αντιφατικός (και χωρίς να πιαστούμε και με τη Βίβλο κιόλας). Η συζήτηση περί του Θεού-Αγάπης περιορίζεται συνήθως σε αναλύσεις επί αναλύσεων για το τι είναι αγάπη, πώς εκφράζεται η Θεία Αγάπη στον κόσμο, αν την αξίζουμε και για το γιατί υπάρχει κακό στον κόσμο, και παραβλέπονται τα συμπεράσματα που μπορούν να εξαχθούν από τα βασικά χαρακτηριστικά του χριστιανικού Θεού, όταν εισάγεται σ’αυτόν η αγάπη ως μέρος της φύσης του. Για ποιο λόγο εκτρέπεται η συζήτηση; Μάλλον… άλλα λόγια ν’αγαπιόμαστε…

Ακούσια δημιουργία

Έχουμε πολλά παραδείγματα ακούσιας δημιουργίας στην παγκόσμια μυθολογία και δύο χαρακτηριστικά από αυτά έρχονται από τους αρχαίους ημών προγόνους.

Μια φορά που η Ήρα κοιμόταν, την πλησίασε ο νεογέννητος Ηρακλής και άρχισε να βυζαίνει. Η Ήρα ξύπνησε και χτύπησε το βρέφος για να φύγει και από το γάλα που χύθηκε δημιουργήθηκε ο Γαλαξίας μας. Προφανώς η Ήρα δεν είχε καμία πρόθεση να δημιουργήσει το Γαλαξία. Ήταν ένα ατύχημα.

Συμπτωματικά γεννήθηκε και η Αφροδίτη. Πήρε, λέει ο μύθος, ο Κρόνος ένα δρεπάνι για να σκοτώσει τον Ουρανό και όπως τον έσφαξε έσταξε αίμα στη θάλασσα και από το θεϊκό αυτό αίμα αναδύθηκε η Αφροδίτη. Ομοίως κι εδώ, η γέννηση της Αφροδίτης ήταν ένα τυχαίο γεγονός. Παρόμοι περιστατικά υπάρχουν και σε άλλες μυθολογίες.

Τι θα σήμαινε κάτι τέτοιο στη χριστιανική κοσμογονία; Έστω ότι ο Γιαβχέ δημιουργεί το σύμπαν κατά λάθος. Δεν είχε καμία πρόθεση να το δημιουργήσει, αλλά με κάποιο τρόπο προέκυψε. Τι θα σήμαινε αυτό;

Κατ’αρχάς, αυτό θα σήμαινε είτε ότι ο Γιαχβέ δεν είναι παντογνώστης, αφού δεν προέβλεψε τα αποτελέσματα των ενεργειών του, ειδικά στην περίπτωση της τυχαίας δημιουργίας, είτε ότι ο Γιαχβέ έχει ένα είδος θεϊκού υποσυνείδητου που δρα εν αγνοία του. (Η δεύτερη εναλλακτική είναι πιο extreme, αλλά οι έντονοι ανθρωπομορφισμοί της Παλαιάς Διαθήκης μου δίνουν το δικαίωμα να εικάσω κι εγώ έναν επιπλέον ανθρωπομορφισμό. Θέλω εξ άλλου να καλύψω όλες τις πιθανότητες.)

Σ’αυτή την περίπτωση οι εναλλακτικές είναι τέσσερις:

α) Ο Γιαχβέ δημιουργεί τον κόσμο ασυνείδητα και δεν το έχει αντιληφθεί. Αντ’αυτού τα νήματα τα κινεί το θεϊκό υποσυνείδητο. Σ’αυτή την περίπτωση ο Γιαχβέ, και κατ’επέκταση ο Χριστιανικός Θεός, που λατρεύουν οι άνθρωποι δεν είναι επί της ουσίας ο Θεός, αλλά το ίδιο το θεϊκό υποσυνείδητο απ’ευθείας. Αυτό θα εξηγούσε εν μέρει την ασταθή συμπεριφορά που επιδεικνύει το θείο μέσα στα ιερά κείμενα των μονοθεϊστικών θρησκειών (Ισλαμισμού συμπεριελαμβανομένου).

β) Ο Γιαχβέ δημιουργεί τον κόσμο ασυνείδητα, αλλά κάποια “στιγμή” το αντιλαμβάνεται. Αυτή η εναλλακτική ίσως να ήταν η φυσική εξέλιξη του δόγματος των Μαρκιωνιτών, αν είχαν επιβιώσει αρκετά για να αναπτύξουν απολογητική σκέψη. Οι Μαρκιωνίτες πίστευαν ότι ο κόσμος είναι δημιούργημα ενός κατώτερου θεού (του θεού της Παλαιάς Διαθήκης) και ο Ιησούς είναι ένας ανώτερος θεός που ήρθε να μας λυτρώσει. Αν υποθέσουμε ότι ο κατώτερος θεός αυτός είναι το θεϊκό υποσυνείδητο, δικαιολογούνται αρκετά πράγματα στις γραφές των μονοθεϊστών. (Σ’αυτό το σενάριο το Ισλάμ θεωρεί το Μωάμεθ σωτήρα· απλά η συνειδητοποίηση από μεριάς Θεού γίνεται αργότερα στην ανθρώπινη ιστορία).

γ) Το σύμπαν είναι υποπροϊόν κάποιας άλλης θεϊκής ενέργειας, οπότε ο Γιαχβέ προσπαθεί να λύσει τα προβλήματα στον κόσμο αυτό εκ των υστέρων χωρίς να επιθυμεί να τον αλλάξει ριζικά. Τα ανθρώπινα όντα, καθ’ότι δεν είναι σχεδιασμένα εξ αρχής καθ’εικόνα και ομοίωση παρανοούν τις ενδιάμεσες αποκαλύψεις, οπότε καθίσταται αναγκαία η ενσάρκωση του Θεού στη Γη. (Αυτή η εναλλακτική θέτει στην ίδια βάση όλους τους μεσσίες, όλων των θρησκειών).

δ) Το σύμπαν είναι υποπροϊόν κάποιας θεϊκής ενέργειας και ο Γιαχβέ δεν έχει αντιληφθεί την ύπαρξη του σύμπαντος, ούτε και πρόκειται (καθότι άχρονος). Αυτός ο Γιαχβέ είναι καθαρά ντεϊστικός. Ο κόσμος εξελίσσεται φυσικά, αλλά διατηρεί ίχνη τελειότητας που βλέπουμε σήμερα ως ίχνη σχεδιασμού και ο Θεός ούτε επεμβαίνει στον κόσμο, ούτε πρόκειται να επέμβει. Οι θρησκείες είναι όλες ανθρώπινα δημιουργήματα.

Βέβαια, για την χριστιανική κοσμοθεωρία η ιδέα και μόνο της ακούσιας δημιουργίας του κόσμου από το Θεό είναι απαράδεκτη, αφού προϋποθέτει αδυναμίες από μεριάς Θεού. Και αν το Θείο λειτουργεί όπως ο άνθρωπος με συνειδητό και υποσυνείδητο (λέω, αν) τότε είναι εξίσου αδιανόητο το θεϊκό υποσυνείδητο να έχει ατέλειες. Εν τέλει είναι αδιανόητος ο διαχωρισμός αυτός σε ένα θείο Ον. Παράλληλα από τους Χριστιανούς απορρίπτεται και ο ντεϊστικός θεός ως μη προσωπικός. Η ακούσια δημιουργία δεν είναι δυνατόν να ενσωματωθεί στη χριστιανική κοσμοθεωρία. Οι ιδέες είναι εντελώς ασύμβατες.

Παράλληλα, παραλείπω εντελώς και την ιδέα ο Θεός να έπλασε τον κόσμο καθ’υποχρέωσιν. Ένα θείο ον, πόσο μάλλον ένα τέλειο ον, είναι αδιανόητο να έπλασε τον κόσμο χωρίς να το θέλει, επειδή ήταν υποχρεωμένος να το κάνει. Τότε δε ήταν αυτός Θεός, αλλά εκείνος που επέβαλε την υποχρέωση. Όλη αυτή η ενότητα μπορεί να απορριφθεί.

Εκούσια δημιουργία

Αυτή είναι η στάνταρ χριστιανική θέση. Ο Θεός ήθελε να φτιάξει τον κόσμο, τον έφτιαξε και έκτοτε τον συντηρεί με σκοπό να οδηγήσει τα έλλογα όντα του πλανήτη Γη στη θέωση. Αλλά και αυτή η ιδέα έχει σοβαρότατο φιλοσοφικό πρόβλημα· για μένα το μεγαλύτερο και σπουδαιότερο από τα προηγούμενα ανεκδιήγητα σενάρια.

Το πρόβλημα εντοπίστηκε από τον Επίκουρο και την ντεϊστική του φιλοσοφία περί θεών. Έλεγε ότι οι θεοί είναι όντα μακάρια που δεν ασχολούνται με τον κόσμο, ούτε τον δημιούργησαν, καθώς ασχολούνται μόνο με τη μακαριότητά τους. Η θεϊκή μακαριότητα θεωρούνταν από την επικούρεια φιλοσοφία ως ο απώτερος, αλλά άφταστος στόχος, της ανθρώπινης αναζήτησης για ευτυχία και αταραξία (ηδονή, όπως την έλεγε). Σ’αυτό το επίπεδο, η επικούρεια φιλοσοφία βαδίζει παράλληλα με το Βουδισμό, μόνο που στο Βουδισμό στόχος δεν είναι η μακαριότητα, αλλά η απαθής ένωση με το σύμπαν και η εξάλειψη του εαυτού (η Νιρβάνα, στόχος επιτεύξιμος για τον άνθρωπο).

Αυτή η μικρή ανάλυση επιτίθεται άμεσα στην ίδια την ουσία του χριστιανικού Θεού, αν και δεν της φαίνεται εκ πρώτης όψεως. Αναδύεται αν ρωτήσουμε “Γιατί έφτιαξε ο Θεός το σύμπαν;”

Γιατί, λοιπόν, έπλασε ο Γιαχβέ το σύμπαν; Ήθελε να νιώσει τη χαρά της δημιουργίας; Ήθελε να έχει πλάσματα να τον αγαπούν και να τα αγαπάει; Ό,τι και να υποθέσει κανείς, αναγκαστικά θέτει το Θεό στη θέση να επιθυμεί κάτι και, δυστυχώς, η επιθυμία προϋποθέτει έλλειψη. Πρέπει να σου λείπει κάτι για να το επιθυμείς και η έλλειψη σημαίνει ατέλεια. Ο Θεός δεν μπορεί να είναι τέλειος και να επιθυμεί. Δεν μπορεί να είναι τέλειος και να του λείπει κάτι (ειδικά κάτι που μπορούν να του προσφέρουν ατελή, υλικά όντα).

Αν και μιλάμε για τον υλικό κόσμο, το ίδιο επιχείρημα ισχύει και για την άυλη κομπανία του Γιαχβέ. Άγγελοι και δαίμονες είναι κι αυτοί δημιουργήματα του Γιαχβέ (υλικά για το Θεό, άυλα για τους ανθρώπους· μία ενδιάμεση κατάσταση μεταξύ ύλης και θείας ουσίας) και το ερώτημα παραμένει το ίδιο: “Τι του έλειπε του Θεού και δημιούργησε τέτοια πλάσματα;” (Δε θα ασχοληθώ καν με την καλβινιστική άποψη ότι ο Θεός ήθελε πλάσματα να υμνούν το μεγαλείο του. Αυτό δημιουργεί χειρότερο ελάττωμα στο Θεό· του προσδίδει εγωισμό.)

Για όσους μεγάλωσαν μέσα στη χριστιανική μυθολογία αυτό είναι εξίσου αδιανόητο. Ένας Θεός που απλά ίπταται εντός ή εκτός σύμπαντος μη νιώθοντας τίποτα πέρα από τη μακαριότητά του; Και ο θεός ως αγάπη; Δυστυχώς, αυτή η ανάλυση δεν επιτρέπει στο Θεό να φτάσει σ’αυτό το στάδιο, αφού δεν του επιτρέπει καν να προχωρήσει σε δημιουργία. Το συμπέρασμα είναι απλό. Ένας τέλειος Θεός ΔΕΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ. Είτε είναι ατελής και είναι δημιουργός, είτε είναι τέλειος και δεν είναι δημιουργός. Και τα δύο είναι αλληλοαποκλειώμενα. Αλλά υπάρχει και τρίτο σενάριο.

Το Θείο ως μη δημιουργός

Μήπως τελικά, αν όντως υπάρχει Θεός δεν υπήρξε ποτέ δημιουργός του σύμπαντος; Αν θέλουμε να διατηρήσουμε την τελειότητα του Θεού, τότε, όπως ήδη είπαμε, δεν μπορεί να ήταν δημιουργός του οτιδήποτε.

Σίγουρα, θα μπορούσαμε να μεταπέσουμε σε μια από τις δύο ήδη υπάρχουσες εναλλακτικές:

Ο κόσμος θα μπορούσε να είναι δημιούργημα ενός πολύ ισχυρού, αλλά όχι τέλειου όντος, αλλά τότε είναι αμφίβολο αν ένα τέτοιο ον θα άξιζε να ονομάζεται Θεός με την κλασσική φιλοσοφική έννοια. Ένα τέτοιο ον θα έμοιαζε περισσότερο με έναν ατελή αρχαιοελληνικό θεό.
Ή θα μπορούσε ο Θεός και ο κόσμος να είναι εντελώς ανεξάρτητα, με το Θεό να ασχολείται με τη μακαριότητά του και το υλικό σύμπαν να εξελίσσεται μόνο του. Ο Θεός δεν πλάθει ποτέ το σύμπαν, οπότε δεν εγείρεται φιλοσοφικό πρόβλημα.

Θα μπορούσε να υποτεθεί ότι το σύμπαν προέρχεται από τη μετουσιωμένη θεία ουσία. Ο Θεός υπήρχε, αλλά μεταπλάστηκε σε σύμπαν και όταν το σύμπαν αναλωθεί ο Θεός θα επανασχηματιστεί. Μπα… όλο αυτό το πέρα-δώθε, από Θεό σε Σύμπαν και το αντίστροφο δεν φαντάζει καθόλου τέλειο.

Η τελευταία εναλλακτική είναι ο Πανθεϊσμός. Θεός και Σύμπαν αποτελούν μια ενότητα και μία ουσία. Καθαρά δυιστική θεωρία. Ο Θεός είναι ο νους και το Σύμπαν είναι το σώμα με τα έλλογα όντα να λειτουργούν ως νευρώνες που κινούν τη συνείδηση του σύμπαντος. Αυτή η θεωρία λύνει το πρόβλημα της δημιουργίας από έναν τέλειο Θεό, αλλά μετατρέπει το Θεό σε ένα πεπερασμένο ον. Υπάρχει όσο υπάρχουν έλλογα όντα, οπότε όσο δεν είχαν εξελιχθεί έλλογα όντα στο σύμπαν, Θεός δεν υπήρχε (και φυσικά αν εξαλειφθούν όλα τα νοήμονα όντα, πεθαίνει κι ο Θεός μαζί τους, μέχρι να εμφανιστούν νέα ή υπάρχει, αλλά η όποια δραστηριότητά του περνά, λογικά, απαρατήρητη και είναι αδιάφορη).
Ο Θεός σ’αυτή την περίπτωση είναι πεπερασμένος, αλλά εν δυνάμει αθάνατος εντός των πλαισίων του σύμπαντος. Επίσης δεν είναι δυνατόν να υποθέσει κανείς τις ιδιότητες ενός τέτοιου όντος, αφού εξαρτάται από τα υλικά πλάσματα. Δεν είμαι καν σίγουρος ότι μπορεί να χαρακτηριστεί καν “Ον”, πόσο μάλλον να ονομαστεί “Θεός” η συλλογική συνείδηση όλων των έλλογων όντων του σύμπαντος.

Πάντως, η ιδέα είναι πολύ θελκτική και έχει χρησιμοποιηθεί κατά κόρον και από το φαινόμενο New Age και από την επιστημονική φαντασία (με αγαπημένη μου εμφάνιση στη σειρά “Babylon 5” όπου τα έλλογα όντα εμφανίζονται ως το Σύμπαν που προσπαθεί να κατανοήσει τον εαυτό του). Και παρόλο που η ιδέα είναι πολύ ρομαντική και ενώνει όλα τα έλλογα όντα σε ένα συμπαντικό γαϊτανάκι κατανόησης και εξερεύνησης της ύπαρξής μας, σίγουρα αυτό δεν είναι Θεός. Αν ποτέ βρούμε κι άλλα όντα σαν κι εμάς στο σύμπαν (και είμαι πεπεισμένος ότι θα βρούμε κάποια στιγμή) θα είναι ένα καλό επιχείρημα για συμπαντική ειρήνη, αλλά Θεός αυτό δεν είναι.

Εν κατακλείδι

Τελικά, είναι δυνατόν ένα ον με τα θεϊκά χαρακτηριστικά στα οποία έχει καταλήξει η χριστιανική θεολογία και απολογητική; Ένα ον τέλειο, παντοδύναμο, που τα γνωρίζει όλα, άχρονο, άυλο, πανταχού παρόν, δημιουργός του σύμπαντος και προσωποποίηση της αγάπης. Νομίζω ότι είναι προφανές το τι πιστεύω εγώ. Όπως και γιατί δεν είμαι πλέον Χριστιανός. Δεν ξέρω που θα με οδηγήσει η πνευματική αναζήτησή μου, αλλά είναι εξίσου προφανές ότι δε σκοπεύω να το ξανασκεφτώ, αν δε βρω μια ικανοποιητική απάντηση στο φλέγον ερώτημα που ξεπηδά από τους πρώτους κιόλας στίχους της Βίβλου. Επτά λέξεις είναι όλες κι όλες· μια σύντομη ερώτηση, όπως είναι όλες οι δύσκολες ερωτήσεις:

“Πώς μπορεί ένα τέλειο ον να επιθυμεί;”