Atheia.gr | Ένα συλλογικό ιστολόγιο για την Αθεΐα

Πού γίνεται ο σχολιασμός;

Στο τέλος του κάθε άρθρου υπάρχει σύνδεσμος για το ιστολόγιο του συγγραφέα, όπου και μπορείτε να αφήνετε τα σχόλιά σας.

Η μέρα που ο Θεός δημιούργησε τον εαυτό του

18 May 2011

Comments Off

Υπόθεση εργασίας 1: Έστω ότι υπάρχουν μεταφυσικές οντότητες.

Υπόθεση εργασίας 2: Η μεταφυσική αντίληψη του μονοθεϊσμού. Έστω ότι υπάρχει ένας και μοναδικός Θεός με όλες τις ιδιότητες που του προσάπτουν οι μονοθεϊστικές θρησκείες, παντοδύναμος, αναλλοίωτος, βλέπει και ακούει τα πάντα, γνωρίζει τα πάντα, σχεδιαστής και δημιουργός του Παντός στην κάθε του λεπτομέρεια. Δημιουργός όλης της μη ζωντανής ύλης, ακυτταρικών δομών ανάμεσα στο ζωντανό και μη-ζωντανό που τους λέμε ιούς, αλλά και δημιουργός ζωντανών μονοκύτταρων και πολυκύτταρων, προκαρυωτικών και ευκαρυωτικών, φυτικών και ζωικών οργανισμών. Δημιουργός κάθε πιθανού και απίθανου πλάσματος. Μεταξύ αυτών και ο άνθρωπος.

Υπόθεση εργασίας 3: Ο χριστιανισμός έχει δίκιο για την αντίληψη του Θείου και για το ότι αυτός έστειλε το γιο του πριν από 2000 γήινα χρόνια να μας σώσει από τις αμαρτίες μας. Και έστω ότι ένα από τα πιο βασικά εργαλεία σωτηρίας της ψυχής είναι η ταπείνωση του ανθρώπου μπροστά στο Θεό.

Υπόθεση εργασίας 4: Από τον πλανήτη Γη λείπει ο άνθρωπος. Δεν είναι και δύσκολο, καθώς 1ον) επιστημονικά υπήρξαν και γεωλογικές εποχές που δεν υπήρξε άνθρωπος στη Γη και 2ον) θεολογικά, με βάση την Π.Δ., ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο την έκτη μέρα, το οποίο σημαίνει ότι υπήρξε χρόνος κατά τον οποίο άνθρωπος δεν υπήρξε.

Δεδομένο: Αυτό που «μένει» είναι μη ζωντανή ύλη, ακυτταρικές δομές ανάμεσα στο ζωντανό και μη-ζωντανό, μονοκύτταροι και πολυκύτταροι, προκαρυωτικοί και ευκαρυωτικοί, φυτικοί και ζωικοί οργανισμοί.

Τι θα ήταν λοιπόν ο Θεός χωρίς τον άνθρωπο; Ας φανταστούμε την αξία του Θεού σε έναν τέτοιο κόσμο. Ποια μορφή μη ζωντανής ύλης και ποιο ή ποια απ’ όλα τα όντα που θα έχουν μείνει θα έχει γνώση της ύπαρξης του Θεού; Ποιο από όλα θα ασχολείται με το τι θέλημα έχει ο Θεός και το τι πρέπει να κάνει για να τον αφήσει ευχαριστημένο; Ποιο θα χτίζει κτήρια για το χατήρι του και ποιο θα τον επικαλείται σε καλές και κακές στιγμές; Ποιο θα έχει ειδικές τελετουργίες και θα μνημονεύει το όνομά του για βοήθεια και σωτηρία και ποιο θα προπαγανδίζει την ύπαρξή του στα νέα μέλη;

Όλα αυτά αλλάζουν με μιας όταν εισάγεται στην εξίσωση ο παράγοντας άνθρωπος. Τότε ο Θεός βγαίνει από την ασημαντότητά του και γίνεται το κεντρικό σημείο αναφοράς για εκατομμύρια όντα που ασχολούνται με τις επιθυμίες του, τα τερτίπια του, γράφουν για αυτόν, τραγουδούν για αυτόν, χτίζουν κτήρια για να τον υμνούνε, πολεμούν για αυτόν, σκοτώνουν για αυτόν.

Γεννιούνται λοιπόν τα ερωτήματα:

Πρέπει ο άνθρωπος να είναι ταπεινός μπροστά σε αυτόν τον Θεό, ή ο Θεός μπροστά στον άνθρωπο;

Πρέπει ο άνθρωπος να χρωστάει ευγνωμοσύνη σε αυτόν τον Θεό, ή ο Θεός στον άνθρωπο;

Η δημιουργία του ανθρώπου από τον Θεό ήταν πράξη αγάπης ή, τελικά, πράξη ναρκισσισμού και εγωισμού;

Το άρθρο έχει δημοσιευτεί στο ιστολόγιο Παρης Μπρουζος, όπου και γίνεται ο σχολιασμός.

Χριστιανικός θεός: Μια (ψευδο) πλατωνική γελοιογραφία

16 May 2011

Comments Off

Αρθρογράφος: Μιχάλης Αριστείδου

Ο διαχωρισμός θεού – ηθικής στον Πλάτωνα

Στο άρθρο αυτό παρουσιάζουμε ένα σημαντικό επιχείρημα (1) από το διάλογο «Ευθύφρων» του Πλάτωνα περί διαχωρισμού θεού και ηθικής και τις συνέπειες αυτού στη χριστιανική ιδεολογία (2).

Ο Θ. Λαμπρόπουλος πολύ ορθά εξέθεσε σε δύο άρθρα του στην «Ελεύθερη Έρευνα» (3) τις θρησκοληπτικές [έως απαράδεκτες (4)] απόψεις του Πλάτωνα περί απιστίας, αθεΐας κ.λπ., όπως αυτές εκφράζονται στο έργο του «Νόμοι». Πρέπει όμως επίσης να σημειωθεί, για να είμαστε και ακαδημαϊκά δίκαιοι, ότι ο Πλάτωνας σε πιο παλιούς διαλόγους του είχε διαφορετικές απόψεις (5). Μια τέτοια διαφορετική άποψη παρουσιάζουμε εδώ. Σε καμμιά περίπτωση το παρόν άρθρο δεν υποστηρίζει ότι προτάσσει μια φιλοσοφική υπεράσπιση του Πλάτωνα, κάθε άλλο. Παρά μόνο, προσπαθεί να «αποκόψει» κάθε τυχόν απόπειρα επιχειρηματολογίας εκ μέρους χριστιανών απολογητών, ότι ο Πλάτωνας δήθεν ενισχύει τα «επιχειρήματά» τους, έστω και αν ο τελευταίος δεν είναι άθεος. Η θέση μας είναι ότι: Έστω και αν ο Πλάτωνας δεν είναι άθεος, το παρακάτω επιχείρημα κάνει πολύ μεγαλύτερη ζημιά στην έννοια τού (χριστιανικού) θεού, παρά οι απόψεις του περί αθεΐας.

Το Επιχείρημα

Το επιχείρημα του Πλάτωνα εξάγεται βασικά μέσα από το παρακάτω απόσπασμα από τον διάλογο, μεταξύ Σωκράτη και Ευθύφρονος. Ας δούμε πρώτα το απόσπασμα (6):

Σωκράτης: Λοιπόν, αγαπητέ μου, τι θα πούμε τώρα για το ευσεβές; Δεν είναι αλήθεια, ότι αυτό αγαπάται από όλους τους θεούς, καθώς είπες τώρα;

Ευθύφρων: Ναι.

Σωκράτης: Άραγε γι’ αυτό αγαπάται, γιατί είναι ευσεβές, ή για καμμιά άλλη αιτία;

Ευθύφρων: Όχι, αλλ’ ακριβώς, γιατί είναι ευσεβές, αγαπάται.

Σωκράτης: Όθεν, ω Ευθύφρων, αγαπάται το ευσεβές, διότι είναι ευσεβές, και όχι διότι αγαπάται, δια τούτο είναι ευσεβές;

Ευθύφρων: Έτσι μου φαίνεται.

Σωκράτης: Αλλ’ εν τοσούτω, διότι βέβαια αγαπάται από τους θεούς, είναι γι’ αυτό αγαπώμενο και θεοφιλές.

Ευθύφρων: Πώς όχι;

Σωκράτης: Ώστε το αγαπητό στους θεούς δεν είναι το ίδιον πράγμα με το ευσεβές, ω Ευθύφρων, ούτε το ευσεβές είναι το ίδιο με το αγαπητό στους θεούς, καθώς εσύ είπες, αλλά το ένα είναι διαφορετικό από το άλλο.

Ευθύφρων: Πώς δα γίνεται αυτό, ω Σώκρατες;

Σωκράτης: Διότι ομολογήσαμε, ότι το μεν ευσεβές γι’ αυτό αγαπάται, διότι είναι ευσεβές, και όχι ότι είναι ευσεβές, διότι αγαπάται. Αλήθεια βέβαια, το είπαμε αυτό;

Ευθύφρων: Ναι.

Σωκράτης: Το δε αγαπητό στους θεούς βέβαια, διότι αγαπάται από τους θεούς, ακριβώς δι’ αυτό τούτο, διότι αγαπάται, ομολογήσαμε, ότι είναι αγαπητό στους θεούς· όχι όμως, ότι γι’ αυτό αγαπάται, διότι είναι αγαπητό στους θεούς.

Ευθύφρων: Αυτό είναι αληθές.

* * *

Το επιχείρημα τώρα, παίρνει συνοπτικά την παρακάτω λογική μορφή:

1. Ο θεός, είτε:

(α) Επιτάσσει, ότι μια πράξη Χ είναι ηθικά σωστή, επειδή η πράξη Χ είναι ηθικά σωστή ή

(β) Η πράξη Χ είναι ηθικά σωστή, επειδή ο θεός επιτάσσει, ότι η πράξη Χ είναι ηθικά σωστή. [Καλούμε το (β) «θεωρία της θείας επιταγής».]

2. Αν (α), τότε υπάρχει ένα επίπεδο ηθικής διαφορετικό από τι ο θεός επι-τάσσει, και συνεπώς, η «θεωρία της θείας επιταγής» είναι λανθασμένη.

3. Αν (β), τότε είτε:

(γ) Ο θεός έχει λόγο, για τον οποίο θεωρεί την πράξη Χ ως ηθικά σωστή ή

(δ) ο θεός δεν έχει λόγο, για τον οποίο θεωρεί την πράξη Χ ως ηθικά σωστή.

4. Αν (γ), τότε είναι ακριβώς αυτός ο λόγος (όποιος και αν είναι αυτός), που κάνει την πράξη Χ ηθικά σωστή, και όχι του θεού η επιταγή, και συνεπώς, η «θεωρία της θείας επιταγής» είναι λανθασμένη.

5. Αν (δ), τότε οι επιταγές του θεού είναι αυθαίρετες (τυχαίες, αβάσιμες).

Συνεπώς, είτε η «θεωρία της θείας επιταγής» είναι λανθασμένη, είτε οι επιταγές του θεού είναι αυθαίρετες (τυχαίες, αβάσιμες).

Θεωρία της θείας επιταγής: Μια πράξη Χ είναι ηθικά σωστή, επειδή ο θεός το επιτάσσει. Στην εικόνα φαίνεται ο Μωυσής, ενώ φέρνει τις δέκα εντολές, που πήρε από το θεό. Η εβραιοχριστιανική «ηθική» είναι μια φιλοσοφικώς αστήρικτη ηθικολογία, που απευθύνεται σε ανθρώπους αρκετά πειθήνιους, οι οποίοι δέχονται αδιαμαρτύρητα ό,τι θέσφατο τους σερβίρουν.

Αξίζει τον κόπο να κάνει κανείς κάποιες παρατηρήσεις. Κατ’ αρχήν, το επιχείρημα είναι λογικά έγκυρο (δεν είναι δηλαδή λογική πλάνη). Με άλλα λόγια το συμπέρασμα προκύπτει πραγματικά από τις υποθέσεις του, ανεξαρτήτως αν αυτές είναι αληθείς ή όχι. Περαιτέρω εγείρονται ερωτήσεις, όπως ακριβώς κάποιες από αυτές έχουν τεθεί κατά καιρούς σε συγκεκριμένες εργασίες στους φοιτητές μου. Για παράδειγμα:

(α) Αποδεικνύει το παραπάνω επιχείρημα, ότι υπάρχει ή δεν υπάρχει θεός;

(β) Αποδεικνύει το παραπάνω επιχείρημα, ότι, αν υπάρχει θεός, τότε αυτός έχει την οποιαδήποτε σχέση με τις ηθικές μας επιλογές;

(γ) Λαμβάνοντας υπ’ όψη τη χριστιανική αντίληψη, που θεωρεί ότι «πηγή του καλού» είναι ο θεός ή ότι η πίστη στο (χριστιανικό) θεό κάνει «καλύτερους» ανθρώπους, ποιες οι συνέπειες του παραπάνω επιχειρήματος στη χριστιανική ιδεολογία;

(δ) Σχολιάστε την εγκυρότητα των παρακάτω συνεπαγωγών:

(1) Άνθρωπος Χ πιστεύει στο θεό → Άνθρωπος Χ είναι ευσεβής.

(2) Άνθρωπος Χ είναι ευσεβής → Άνθρωπος Χ πιστεύει στο θεό.

(ε) Σχολιάστε την παρακάτω φράση από τον Ντοστογιέφσκι: «Χωρίς θεό, όλα επιτρέπονται» (7).

Χωρίς να μπούμε σε εκτενή ανάλυση, να απαντήσουμε περιληπτικά ως εξής: Στο (α), το επιχείρημα ούτε αποδεικνύει την ύπαρξη, ούτε τη μη ύπαρξη (κάποιου) θεού (γενικώς). Στην περίπτωση του χριστιανικού θεού όμως, το επιχείρημα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα κατά της ύπαρξής του ως εξής:

1. Αν υπάρχει (ο χριστιανικός) θεός, τότε η «θεωρία της θείας επιταγής» είναι ορθή.

2. Η «θεωρία της θείας επιταγής» είναι λανθασμένη (Ευθύφρων).

Συνεπώς: Δεν υπάρχει (ο χριστιανικός) θεός.

Δεξιά: Ο Ωριγένης, ο αυτοευνουχισμένος χριστιανός θεωρητικός των πρώτων χριστιανικών αιώνων, που υποστήριζε ότι, ενώ ο Πλάτων είναι μόνο για τους μορφωμένους, ο χριστιανισμός είναι ο… πλατωνισμός των πολλών. Σύμφωνα όμως με τις προδιαγραφές της πλατωνικής θεολογίας, ο χριστιανικός θεός δεν είναι δυνατόν να υπάρχει. Ωστόσο, η θεμελιώδης αυτή αντίθεση πλατωνισμού – χριστιανισμού δεν αναδείχθηκε από τους τελευταίους (νεο)πλατωνικούς της πρώιμης χριστιανικής εποχής (οι οποίοι στο τέλος κατέληξαν να μην διακρίνονται σαφώς από τους χριστιανούς), με αποτέλεσμα ο χριστιανισμός να επαίρεται ως ότι έχει δήθεν ισχυρές πλατωνικές ρίζες, ή ακόμα και ότι αποτελεί «συνέχεια» και «συμπλήρωμα» της πλατωνικής σκέψης.

Ο εικονιζόμενος αριστερά νεοπλατωνικός Πλωτίνος για παράδειγμα (γ΄ αι. μ.Χ.) στην προσωπική του ζωή ασκήτευε και δίδασκε ότι ο άνθρωπος προσωρινά μένει στον επίγειο κόσμο, ο προορισμός του είναι να φύγει και να συναντηθεί με το θεό, κάτι το οποίο μπορεί να επιτύχει μόνο με καθαρμούς, με ασκητικό βίο και με το βυθισμό του σε έκσταση. Επιπλέον αρνιόταν να γιορτάσει τα γενέθλιά του, διότι πίστευε ότι η ημέρα των γενεθλίων πρέπει να είναι ημέρα πένθους. Το ίδιο ακολούθησε κι ο χριστιανισμός αργότερα, που γιορτάζει την ημέρα θανάτου ―κι όχι γέννησης― του κάθε αγίου.

Η ισχύς του παραπάνω επιχειρήματος έγκειται στο εξής: Ο χριστιανός αναγκαστικά εδώ πρέπει να αποδεχθεί την υπόθεση 1, ότι δηλαδή αν υπάρχει θεός, τότε αυτός είναι και ο ορίζων τού τι είναι ηθικά ορθό ή όχι. Αλλιώς, αν δεχθεί ότι ο θεός δεν έχει σχέση με την ηθική, τότε ποιος ο λόγος να είναι κανείς χριστιανός κ.λπ., και τι νόημα έχει μια οποιαδήποτε «κρίση» του θεού επί των ανθρώπων (και των επιλογών τους); (8)

Στη 2 όμως, ο χριστιανός έρχεται αντιμέτωπος με το ισχυρό (και λογικά ορθό) συμπέρασμα του Σωκράτη στον Ευθύφρονα. Η 1 μαζί με τη 2 συνεπάγονται το συμπέρασμα (ότι δεν υπάρχει θεός), που για να το αποφύγει ο χριστιανός πρέπει είτε:

Να εξηγήσει την 1 και να την υποστηρίξει ορθολογικά (ιδίως το πώς γίνεται να υπάρχουν άθεοι που είναι ηθικά ορθοί), είτε

να αποφύγει (πώς;) το επιχείρημα στη 2, ένα επιχείρημα που στέκει εδώ και 2.500 χρόνια.

Στο (β) και (γ) το επιχείρημα δείχνει ότι ακόμα και αν υπάρχει θεός, τότε αυτός ουδεμία σχέση έχει με το τι είναι ηθικά ορθό ή όχι, που και σε αυτή την περίπτωση, ο χριστιανισμός πάλι καταρρέει ως ηθική ιδεολογία.

Στο (δ), οι συνεπαγωγές είναι προφανώς και οι δύο λανθασμένες, αφού υπάρχουν αντι-παραδείγματα και για τις δύο. Π.χ., υπάρχουν θεϊστές που δεν είναι ευσεβείς, και άθεοι που είναι ευσεβείς άνθρωποι. Τέλος, η φράση από τον Ντοστογιέφσκι είναι προφανώς λανθασμένη (9), όσο και αν φωνάζουν οι χριστιανοί (πάντα άνευ επιχειρημάτων και «κόντρα» σε κάθε εμπειρία) περί του αντιθέτου.

Ο Καρνεάδης (214-129 π.Χ.) πολέμησε τη στωική φιλοσοφία σε όλες τις βασικές της αρχές και κυρίως πάνω στο ζήτημα της θρησκείας. Οι στωικοί από το Χρύσιππο και πέρα δίδασκαν ότι μια από τις πρώτες αρχές του κόσμου είναι η θεότητα. Ο Καρνεάδης αντέτεινε στο consensus gentium πως ούτε είναι αποδεδειγμένο, ούτε πραγματικά υπάρχει, μα κι αν ο κόσμος πιστεύει στην ύπαρξη θεών, πάλι δεν μπορούμε να στηριχθούμε στις δοξασίες του όχλου κι απ’ αυτές να βγάλουμε συμπεράσματα πως υπάρχουν θεοί. Υποστήριζε ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε από φυσικές δυνάμεις, χωρίς την επέμβαση κανενός θεού. Ποιος μπορεί να καυχηθεί, έλεγε, πως ξέρει τόσο καλά τι υπάρχει μέσα στη φύση και ποια είναι η ουσία της, ώστε να μπορεί να αποδείξει πως δεν θα υπήρχε κόσμος, αν δεν τον έφτιαχνε ο θεός; Ο Καρνεάδης ήταν μια αναλαμπή στα φιλοσοφικά σκοτάδια της έσχατης παρακμής, τότε που η Φιλοσοφία, η πάλαι ποτέ Επιστήμη των Επιστημών, είχε καταντήσει φλύαρη μεταφυσική ανοίγοντας διάπλατα το δρόμο στον επερχόμενο χριστιανισμό. (Βλ. «Όταν η Φιλοσοφία αποκόπηκε από τα Μαθηματικά».)

Εν κατακλείδι

Ο Πλάτωνας δεν ήταν άθεος, και οι απόψεις του περί αθεΐας (10) στους Νόμους (ο τελευταίος διάλογός του) είναι απαράδεκτες. Όμως ο Πλάτωνας, στους πρώιμους διαλόγους του, έχει διαφορετικές απόψεις σε πολλά θέματα. Συγκεκριμένα, ο Πλάτωνας στον Ευθύφρονα δίνει ένα σημαντικό επιχείρημα περί διαχωρισμού θεού και ηθικής, οι συνέπειες του οποίου είναι ευνοϊκές για την αθεΐα και καταστροφικές για τη χριστιανική ιδεολογία. Παρόμοιο παράδειγμα βλέπουμε από τον Ι. Κάντ (11) (ιθ΄ αι.), ο οποίος αποδόμησε πλήρως το περίφημο Οντολογικό Επιχείρημα υπέρ της ύπαρξης θεού (του Ανσελμίου), αν και ο ίδιος δεν ήταν άθεος.

Σημαντικά επιχειρήματα από άθεους (στην Αρχαιότητα) κατά της ύπαρξης θεού, έχουμε επίσης γύρω στο 150 π.Χ. κυρίως από τον Καρνεάδη τον Κυρηναίο, που, όπως φαίνεται, επηρέασε φιλοσόφους ακόμα και σήμερα (12). Ίσως κάποια από αυτά τα τελευταία να τα αναλύσουμε σε ένα μελλοντικό άρθρο. Προς το παρόν, το επιχείρημα του Πλάτωνα είναι αρκετό για πρόκληση σοβαρών πονοκεφάλων στους χριστιανούς.

Σημειώσεις:

(1) Γνωστό πλέον στη φιλοσοφική βιβλιογραφία ως το «Το Δίλημμα του Ευθύφρονος» (Euthyphro’s Dilemma).

(2) Καθώς και κάθε άλλης θρησκείας, που απαιτεί θεό, που είναι «πανάγαθος» ή που θεωρεί, ότι θεός και ηθική είναι «ένα και το αυτό».

(3) «Αθεΐα: Η μεγαλύτερη και πιο αποσιωπημένη κατάκτηση του Ελληνικού Πνεύματος» και «Ελληνικό Πάνθεο: Σκεπτομορφές μιας θνητής θρησκείας ή αρχέτυπα μιάς υπερχρονικής συνείδησης;».

(4) Εισηγείται ποινή φυλάκισης όχι λιγότερο από πέντε χρόνια εις βάρος αθέων, και πρόγραμμα συνετισμού των και νουθεσίας, Για όσους τυχόν δεν έχουν συνετισθεί, ο Πλάτωνας εισηγείται ποινή θανάτου. [Βλ. «Νόμοι», 908e – 909b, Πλάτων, ed. Daniel C. Stevenson, 1994-2009, μεταφρ.B. Jowett, Internet Classics Archive].

(5) Για παράδειγμα, ένας από τους μεγαλύτερους μελετητές του Πλάτωνα, ο καθηγητής Γρ. Βλαστός, θεωρεί ότι στην ουσία μιλάμε για δύο διαφορετικούς Σωκράτες (τους συμβολίζει SE και SM) στους διαλόγους της πρώιμης και μέσης (και ύστερης) εποχής. (Βλ. Socrates: Ironist and Moral Philosopher, Gr. Vlastos, Camridge Univ. Press, 1991, p.45-50.)

(6) Ευθύφρων, 10d-10e, Πλάτων, ed. John Burnet, 1903, (μεταφρ. Α. Μωραϊτίδης, 2003), Μικρός Απόπλους.

(7) Αδερφοί Καραμαζόφ, Φ. Ντοστογιέφσκι, (μεταφρ. Α. Αλεξανδρου, 1991), Εκδ. Γκοβόστης.

(8) Υποστηρίζουν δηλαδή, ότι βελτιώνεται (κερδίζει, κ.λπ.) κάποιος ηθικά, όταν κάποιος είναι (γίνεται) χριστιανός, δηλαδή «ενώνεται» με το χριστιανικό θεό κ.λπ..

(9) Βλ. “Χωρίς Θεό: Η θρησκευτική πίστη δεν αποτελεί προϋπόθεση για την υγιή ευημερία των κοινωνιών“.

(10) Αθεΐα: Μια από τις μεγαλύτερες προσφορές του Ελληνικού Πνεύματος στην Ανθρωπότητα, όπως ορθά έχει λεχθεί από τον Θ. Α. Λαμπρόπουλο (βλ. πρώτο άρθρο, σημ. 3).

(11) Critique of Pure Reason, I. Kant, 1781, (trsl. by N.K. Smith, 1929, Ch.III, S.4, p.505, London: Macmillan). (Ο Καντ έδωσε και ένα επιχείρημα υπέρ της ύπαρξης θεού, που όμως, δεν ήταν επιτυχές). Στο Οντολογικό Επιχείρημα είχε κάνει κριτική και ο Θ. Ακινάτης, ο οποίος όμως, έδωσε, αλλά ανεπιτυχή, επιχειρήματα υπέρ της ύπαρξης θεού. (T. Aquinas, Summa Theologica, Part 1, Q.2, Art.1, 1265-1274, trsl. by Fathers of the English Dominican Province, Benziger Bros. edition, 1947).

(12) Ενισχυμένες εκδοχές κάποιων από τα Καρνεάδεια επιχειρήματα (οντολογικού τύπου) έχουν δημοσιευθεί για παράδειγμα από τον D. Walton, στο άρθρο του “Can an Ancient Argument of Carneades […] Disprove the Existence of God?”, σε σημαντικά φιλοσοφικά περιοδικά. [Philo, No.2, 1999 (in The Impossibility of God, M. Martin and R. Monnier, 2003, p.38)].

Δρ. Μιχάλης Αριστείδου

Επίκουρος Καθηγητής

DigiPen Institute of Technology, Seattle, WA

aristidou75@yahoo.com

10 Ιουνίου 2009

Συνέχεια…

Το άρθρο έχει δημοσιευτεί στο διαδικτυακό περιοδικό Ελεύθερη Έρευνα και αναδημοσιεύεται στο ιστολόγιο Comte de Toulouse , όπου και γίνεται ο σχολιασμός.

Αποχαιρετισμός στη θρησκευτική πίστη (9)

13 May 2011

Comments Off

Αρθρογράφος: Άθεος

Απόστολος Λ., 56 ετών, Ηλεκτρονικός, έγγαμος, με δυο ανήλικα παιδιά.

Γιατί είμαι άθεος

Γεννήθηκα σε ένα χωριό όπου το ελληνορθόδοξο στοιχείο ήταν έντονα χαραγμένο στη συνείδηση της συντριπτικής πλειοψηφίας των συμπατριωτών μου. Σε ένα παραμεθόριο χωριό στον Έβρο που συνορεύει χερσαία με την Τουρκία, η Ελληνορθοδοξία αναγορεύεται σε ύψιστο Ιδανικό. Τα πρώτα δέκα χρόνια της ζωής μου λοιπόν έχουν ριγμένες τις ρίζες τους εκεί, σε ένα περιβάλλον όπου η θρησκεία, η πατρίδα και η οικογένεια γίνονται τα Ιδανικά. Χωρίς αυτά, η ζωή είναι μάταιη.

Σχολείο πηγαίναμε δύο φορές την ημέρα. Τέσσερις ώρες το πρωί και δύο το απόγευμα, εκτός Τετάρτης και Σαββάτου, που είχαμε μόνο το πρωί. Αλλά κι έτσι, η Τετάρτη ήταν πάντα κλεισμένη, γιατί πηγαίναμε κατηχητικό. Απ’ ότι θυμάμαι δεν πήγαινε όλο το σχολειό εκεί, διαφορετικά θα ήμασταν πολλοί. Από αυτό αντιλαμβάνομαι ότι εγώ ήμουν ιδιαίτερη περίπτωση. Αλλά και το πρωινό της Κυριακής ήταν αφιερωμένο στον εκκλησιασμό. Αυτό ήταν δεδομένο.

Η μητέρα μου με ξύπναγε από νωρίς και μου έδινε τέσσερα ζευγάρια παπούτσια να βάψω με το Κάμελ θυμάμαι, να τα γυαλίσω, ώστε να είναι έτοιμα όταν θα ντυθούμε με τα καλά μας για να πάμε στην Εκκλησία. Ακόμα και όταν οι άλλοι δεν μπορούσαν, δεν ξέρω πώς τα κατάφερνα εγώ και πήγαινα πάντα. Κι όταν έβγαινα από την Εκκλησία, πάντα με ένα αντίδωρο στο χέρι, πηγαίνοντας σπίτι, θα χαιρετούσα όποιον έβρισκα στο δρόμο.

Όλη αυτή η ρουτίνα δεν πρέπει να με κούραζε, μου άρεσε, μπορώ να πω. Το μόνο που δεν μου άρεσε ήταν που οι παπάδες στην εκκλησία τα έλεγαν τόσο μασημένα και δεν καταλάβαινα τίποτα. Όμως τις ημέρες του Πάσχα, σαν τις Αδωνιάζουσες, θρηνούσα κι εγώ τον θάνατο του θεού. Στο εγκώμιο της Μεγάλης Παρασκευής ψάλλοντας το «Γλυκύ μου Έαρ», τα μάτια μου βούρκωναν και τα σωθικά μου πλημμύριζαν αγάπη για τον Ιησού. Δεν μπορούσα να πιστέψω πώς ήταν δυνατόν ένας τόσο καλός άνθρωπος να βαστάξει τόσο μίσος εναντίον του και μάλιστα από ανθρώπους που δεν πείραξε ποτέ! Πόσο πόνεσε… Μαζί του πόναγα κι εγώ. Όχι μόνο το Πάσχα, αλλά κάθε φορά που έβλεπα την εικόνα που είχαμε κρεμασμένη στον τοίχο του σπιτιού μας στην οποία φαίνονταν τα αγκάθια που του πλήγωναν το μέτωπο!

Έτσι μεγάλωσα λοιπόν σε κείνο το χωριό με τα μεγάλα ιδανικά. Θυμάμαι φεύγοντας στα δέκα μου από το χωριό, δεν προλάβαινα να κάνω το σταυρό μου κάθε φορά που έβλεπα παρεκκλήσι στο δρόμο, τόσο που εκνεύριζα ακόμη και τους γονείς μου.

Στην Αθήνα βέβαια ο εκκλησιασμός της Κυριακής μεταφέρθηκε την ημέρα του Σαββάτου όσο το σχολείο απαιτούσε. Στο γυμνάσιο όμως ήταν πιο αυστηρά τα πράγματα. Βγαίνοντας από την Εκκλησία μας έδιναν ένα μικρό τετράγωνο χαρτάκι με μία στρογγυλή σφραγίδα της Εκκλησίας, του Αγίου Ταξιάρχη. Όποιος δεν είχε το χαρτάκι αυτό, τη Δευτέρα, δε γινόταν δεκτός στο σχολείο. Κάποτε, θυμάμαι, έφαγα κι εγώ μια αποβολή γιατί το Σαββατοκύριακο είχα χάσει το εισιτήριο για το μάθημα της Δευτέρας. Μέρες επιβολής τότε: «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών» γαρ.

Ούτε η επιβολή με έθιξε καθόλου. Παρέμεινα πιστός, αν και όχι τόσο δεκτικός όσο στο χωριό. Στα δεκαεφτά μου γνώρισα μία κοπέλα δύο χρόνια μεγαλύτερή μου. Την άκουγα, όχι επειδή ήταν μεγαλύτερη ή επειδή την επόμενη χρονιά θα έδινε στο Πανεπιστήμιο, αλλά γιατί όλα όσα μου έλεγε μου φαίνονταν σωστά. Ανάμεσα στις αγάπες πάντα υπήρχε ο χρόνος για φιλοσοφικό προβληματισμό.

Μία μέρα με ρώτησε: «Πιστεύεις στο θεό;» Ήταν σαν να με τίναξε ρεύμα. Δεν μπορούσα να διανοηθώ ότι υπήρχαν και τέτοιες ερωτήσεις… Πώς είναι δυνατόν να αμφισβητεί κανείς το θεό… αυτό είναι δεδομένο! Δεν μπορούσα να το πιστέψω. Ο έρωτας όμως δεν με άφηνε να την μισήσω, αλλά και αυτή δεν επέμεινε. Απλά μου έδωσε να διαβάσω τον Ζορμπά του Καζαντζάκη. Ήταν πολύ ενδιαφέρον βιβλίο και είχε πολύ χιούμορ. Ο Καζαντζάκης όμως φαινόταν να πιστεύει στο θεό, αν και με τον δικό του τρόπο, τη δική του λογική.

Δεν είχα αντίρρηση. Κι εγώ στον ίδιο θεό πίστευα. Δεν βρήκα να συγκρούομαι πουθενά κι έτσι διάβασα κι άλλα βιβλία του. Ποτέ δεν βρήκα αθεΐα στον Καζαντζάκη, κι έτσι υιοθέτησα τη λογική του που, όπως έμαθα αργότερα, πίστευε στη φυσική θρησκεία, στον Ντεϊσμό.

Μέχρι τότε φαινόταν ότι τίποτα δεν είχε αλλάξει μέσα μου. Μπορεί να παρέμεινα πιστός στο θεό, όμως το δόγμα δεν φαινόταν να με ελέγχει. Είχα τα μάτια μου ανοιχτά και η λογική μου ήταν ακόμη ζωντανή. Μπορεί τόσο πολύ να πίστευα, όμως δεν ήμουν γραπωμένος από το δόγμα. Τώρα χρειαζόταν μόνο ένας σπινθήρας. Ήμουν πιστός ακόμα, αλλά σχεδόν άθρησκος, αφού χωρίς το δόγμα να με διαφοροποιεί δεν είχα αναστολές, ούτε μίσος για τους άλλους. Τότε κατάλαβα ότι καμιά θρησκεία δεν είναι κακή. Δεν έτρεφα μίσος για κανέναν. Όμως αγαπούσα το θεό. Ο Χριστός με συγκινούσε ακόμα. Οι μεγάλες αγάπες δεν ξεχνιούνται ποτέ. Έτσι νόμιζα τότε, μέχρι που πήγα στο στρατό.

Εκεί συντελέσθηκε άλλη μία αλλαγή που την αντιμετώπισα μόνος. Στη μονάδα, μας έδωσαν μία Καινή Διαθήκη. Την έχω ακόμα. Και δεν πρόκειται να την πετάξω ποτέ όσες και να αποκτήσω, γιατί εκείνη μου άνοιξε τα μάτια. Οι άλλοι που την πήραν την πέταξαν. Κάποιοι διάβασαν λίγο εδώ, λίγο εκεί και την έβαλαν στο σακίδιο για να τους φυλάει, σαν καλοί χριστιανοί. Εγώ άρχισα εντατικό διάβασμα, υπογραμμίζοντας και κρατώντας σημειώσεις. Σταμάτησα ακόμα και τις εξόδους. Ήθελα να έχω αρκετή ώρα μπροστά μου. Τόσα μαθήματα, κατηχητικά, εκκλησιασμούς και κηρύγματα, πρώτη φορά διάβαζα τέτοια μαργαριτάρια.

Ο Ματθαίος, όχι σπάνια, πότε έγραφε υπερβολές που δεν έστεκαν με τη λογική και πότε γελοιότητες που με έκαναν να αντιδρώ. Όταν έφτασα στον Μάρκο οι αντιφάσεις ήταν σε κάθε σελίδα, ανάμεσα στον εαυτό του και τον Ματθαίο. Και όταν έφτασα στο Λουκά είδα κι αυτός να αντιφάσκει με τους δύο προηγούμενους. Οι γενεαλογίες έβγαζαν μάτια. Κανείς δε μου είπε ποτέ γι’ αυτό. Λες κι επίτηδες μου τα έκρυβαν. Μας έλεγαν μια φράση από δω, δύο από κει και τα ερμήνευαν όπως ήθελαν καταλήγοντας στη διαστρέβλωση. Έγινα έξω φρενών. Η περίπτωση της Συκιάς με εξόργισε. Και τα γεγονότα των τελευταίων ημερών του Χριστού, τόσο αντιφατικά μεταξύ τους, που το «Γλυκύ μου Έαρ» δεν ήθελα να το ξανακούσω.

Όχι! Αυτοί που υποτίθεται φωτίστηκαν με το Άγιο Πνεύμα, όχι φωτισμένοι δεν ήταν, αλλά τελείως ανόητοι και απατεώνες, που βάλθηκαν να μας εξαπατήσουν κρατώντας μας στο σκοτάδι αντιστρέφοντας την λογική με κάθε είδους ανοησία. Ένιωθα τόσο απογοητευμένος!

Το συζήτησα με μερικούς που τη δική τους Κ.Δ. δεν την άνοιξαν ποτέ, αλλά μόνο διάλογος δεν μπορούσε να είναι εκείνος, αφού αντί να βάλουν σε κίνηση το μυαλό, μου έδειχναν τα δόντια τους. Σε κάποιους φαινόμουν άθεος και σε άλλους Ιαχωβάς! Αυτό μου έκανε μεγάλη εντύπωση: όσοι δεν τη διάβασαν έμειναν πιστοί. Εγώ που στην κυριολεξία την ρούφηξα, θυσιάζοντας τις εξόδους μου για να την μελετήσω, τι ειρωνεία, σιχάθηκα ό,τι τόσα χρόνια λάτρεψα.

Η Κ.Δ. που ο ιερέας της μονάδας μάς έδωσε, ήταν της Βιβλικής Εταιρείας. Προσπαθώντας να κρατήσω την πίστη μου σ’ αυτό που τόσα χρόνια λάτρευα, αναζήτησα στήριγμα ψάχνοντας μια άλλη έκδοση. Ο πνιγμένος από τα μαλλιά του πιάνεται. Ήταν το τελευταίο σκίρτημα, σαν το τίναγμα της αλεπούς πριν την τελευταία της πνοή. Έτσι νόμιζα, ότι θα περιέσωνα αυτό που ανεπιστρεπτί φαινόταν να φεύγει.

Όταν απολύθηκα από το στρατό, πήρα την Κ.Δ. των γονιών μου που την είχαν από το χωριό. Ήταν μια έκδοση επιμελημένη από τον Τρεμπέλα. Δίπλα από το κείμενο είχε ελεύθερη μετάφραση από τον ίδιο. Δεν πέρασε ούτε ώρα όταν αηδιασμένος την πέταξα. Εδώ δεν βρήκα μόνο αντιφάσεις και ανοησία, αλλά και πονηριά για να πειστώ. Ένα κανονικό κήρυγμα για αφελείς και αγράμματους που χειροτέρευε τα πράγματα ακόμα πιο πολύ. Έγινα έξω φρενών! Όσο τα ανακάτευα τόσο περισσότερο βρωμούσαν!

Δυστυχώς η προσπάθειά μου να πιαστώ από κάτι που θα σταμάταγε την πτώση της πίστης δεν ευοδώθηκε. Ήταν σαν να πέφτω από δέντρο και απεγνωσμένα προσπαθούσα να κρατηθώ από τα κλαδιά που έβρισκα. Όλα έσπαγαν μέχρι που πάτησα σταθερά στο έδαφος. Δεν είχα πέσει από κάπου ψηλά. Απλά συνειδητοποίησα ότι τώρα πατούσα γερά στο έδαφος της λογικής και η πτώση μου αφορούσε το δέντρο της ανοησίας απ’ το οποίο απελευθερώθηκα. Απελευθερώθηκα από τα ψέματα, την υποκρισία, και την ιστορική ανακρίβεια. Έμαθα να σκέπτομαι.

Σοκ πνευματικό και ψυχολογικό που όμως με γέμισε με θέληση να βρω καταφύγιο και λύση σε κάποια ερωτήματα που με βασάνιζαν καιρό. Σε αυτές τις περιπτώσεις ξεκινάει κανείς πάντα απ’ τη φιλοσοφία, μιας και η ιστορία μου φαινόταν κομματάκι δύσκολη εκείνη τη χρονική στιγμή χωρίς την καθοδήγηση ενός καλού και σοβαρού ερευνητή. Από πού ν’ αρχίσει κανείς;

Έτσι με κέρδισε η φιλοσοφία, και συγκεκριμένα, σαν Έλληνας, οι μεγάλες φιλοσοφικές ιδέες των Αρχαίων Ελλήνων. Όταν ήρθα αντιμέτωπος με την πρώτη φιλοσοφική σχολή της Μιλήτου κατάλαβα ότι ο θεός είναι ένα παραμύθι για μεγάλα παιδιά που όμως πρέπει να αρχίσει να το μαθαίνει κανείς από πολύ μικρός.

Ο Θαλής, ο Δημόκριτος και ο Επίκουρος ήταν μεγάλες μορφές. Οι μεγαλύτερες. Ήταν αυτές που έβαλαν τα πράγματα στη θέση τους, και απ’ ότι διαπίστωσα οι χριστιανοί έκαναν ότι μπορούσαν να κάνουν για να τα γκρεμίσουν όλα και για πολλούς αιώνες να μας συσκοτίσουν τη σκέψη ανοίγοντας διάπλατα την πόρτα του Μεσαίωνα.

Ο άνθρωπος του Μεσαίωνα, ζώντας το αιώνιο σκοτάδι μέσα στην πλατωνική του σπηλιά, με γυρισμένη την πλάτη στο φως και την αλήθεια, αγνοώντας τη φωτεινή πραγματικότητα για αιώνες, κάποτε αποφάσισε να στρίψει πίσω και να την αντιμετωπίσει κατάματα, χωρίς τύψεις και φόβο, ανακαλύπτοντας τους νόμους που κινούσαν τις σκιές και θώπευαν τη λογική και τη συνείδησή του.

Οι ιδέες του Διαφωτισμού ήταν εκείνες που έριξαν άπλετο φως στις σκοτεινές κόγχες του ανθρώπινου πνεύματος, και μόνο τότε άρχισε και πάλι η ανθρωπότητα να προοδεύει. Αναβιώνοντας τις ηθικές αξίες της αρχαίας Ελλάδας, η ανθρωπότητα άνοιξε πανιά και πάλι για να οδηγηθεί στην κατάκτηση της φύσης και την κοινωνική πρόοδο. Ο διαλεκτικός υλισμός απάντησε σε όλα τα ερωτήματα που αναζητούσα. Μέχρι σήμερα αποδείχτηκε αλάνθαστος. Η διαλεκτική, απαλλαγμένη από τη μεταφυσική, θα γίνει αναγκαιότητα για τις φυσικές επιστήμες, και το χρηστικότερο μέσον προκειμένου να φτάσουμε στην αλήθεια.

Ο ιστορικός υλισμός με καθοδήγησε με νόμους στο πώς να διαβάζω ιστορία, κι έτσι το κεφάλαιο αυτό άρχισε να αποκτά υπόσταση. Έγινε κατανοητό πώς εμφανίστηκαν οι ιδέες, πώς οι θρησκείες, και σήμερα, πώς αυτά σε αλλοτριώνουν και σε κρατούν αποξενωμένο από τον κόσμο και μακριά απ’ αυτό που λέμε πραγματικότητα.

Με λίγα λόγια, έγινα ένας συνειδητός άθεος γιατί αναγνώρισα ότι η εμπειρία και η θεωρητική σκέψη είναι δύο απαραίτητα στοιχεία της διαδικασίας της γνώσης που βρίσκονται σε διαλεκτική αλληλεπίδραση μεταξύ τους! Γι’ αυτό και η αλήθεια είναι ανεξάρτητη από υποκειμενικές γνώμες, επιθυμίες και προθέσεις!

Έμαθα πια να αναγνωρίζω ότι αληθινό δεν είναι αυτό που διακαώς επιθυμούμε να είναι αληθινό, αλλά αυτό που υπαγορεύει η αντικειμενική γνώση. Η τελευταία δεν είναι ποτέ μία αιώνια αλήθεια που δόθηκε άπαξ και δεν μπορεί να αλλάξει. Μία τέτοια άποψη θα μετέτρεπε την κάθε γνώση σε ένα αναλλοίωτο δόγμα!

Αυτό αποκόμισα από τον διαλεκτικό υλισμό, ενώ από τον ιστορικό υλισμό έμαθα ότι εκείνοι που μπορούν να σε κάνουν να πιστέψεις σε ανοησίες, μπορούν κάλλιστα, και χωρίς να το καταλάβεις, να σε κάνουν να διαπράξεις και εγκλήματα ανείπωτης φρίκης!

Από τότε που συντελέσθηκαν όλα αυτά μέσα μου και διαμόρφωσαν την οπτική μου πέρασαν άλλα τόσα χρόνια. Όλο αυτόν τον καιρό δεν σταμάτησα να ερευνώ, να μαθαίνω, και, όπου μπορούσα, προσέφερα τις γνώσεις μου. Δεν το είδα έτσι, προκειμένου να κάνω τον έξυπνο στους άλλους, αλλά σαν χρέος και καθήκον. Όχι χόμπι, αλλά καθήκον, ξέρω τι λέω. Είτε συζητώ με φίλους, είτε σχολιάζω στο internet, είτε μιλώ στον εαυτό μου.

Ο τρόπος που δρω σε κάθε πλευρά της ζωής μου είναι διαλεκτικός. Η λογική πια έγινε τρόπος ζωής, γιατί μία αγωνία για μένα είναι τι απαντήσεις θα δώσουμε στο υπαρξιακό μας πρόβλημα και ο τρόπος που επιλέγουμε να ζούμε! Δεν επιθυμώ να ζήσω τέλεια, αν και η τελειότητα είναι σχετική και διαφορετικά την αντιλαμβάνεται ο καθένας, αλλά Επικούρεια, για κείνους που καταλαβαίνουν. Είμαι πειθαρχημένο άτομο, γι’ αυτό, το «πρέπει» έχει μεγαλύτερη βαρύτητα από το «μ’ αρέσει». Λέξεις όπως «καθήκον», «ευθύνη» και «χρέος» έχουν ηδονική αξία για μένα, σε σημείο που κάποιοι ίσως, εκτός από κομπλεξικό, να με πουν και μαζοχιστή!

Όλα αυτά φυσικά είχαν έναν αντίκτυπο στον περίγυρό μου, ανάμεσα στους δικούς μου ανθρώπους, είτε συγγενείς ήταν αυτοί είτε φίλοι. Μου κάνει εντύπωση που οι πεποιθήσεις μου έγιναν η αιτία να απομακρυνθούν κάποιοι φίλοι. Παιδικοί φίλοι που ούτε ο παιδιάστικος εγωισμός δεν ήταν αρκετός να μας χωρίσει, μια ιδεολογία όπου το θρησκευτικό συναίσθημα αντικρούεται, ήταν αρκετό να φέρει το διχασμό ανάμεσά μας. Όχι φυσικά από μένα, αφού επανειλημμένα προσπάθησα να αποκαταστήσω τη σχέση μας, όμως ο πιστός που θα του αμφισβητηθεί η πίστη γίνεται εχθρικός, πράγμα που ο ίδιος δεν αντιλαμβάνεται.

Μιλώ για έναν συγκεκριμένο φίλο που κάποτε ασπαζόμασταν τις ίδιες ιδέες. Μαζί εγκαταλείψαμε την πίστη στις υπερβατικές οντότητες, όμως ο αγνωστικισμός του τον επανέφερε ξανά πίσω. Ο αγνωστικισμός ενισχύει την άποψη ότι είμαστε θύματα αυταπάτης και ανίκανοι από τη φύση μας να κατανοήσουμε ακόμα και τους φυσικούς νόμους επαρκώς. Στο ίδιο τσουβάλι της αμφιβολίας βάζουν και τον θεό που τον θεωρούν άφατο και την λογική μας ανήμπορη να κατανοήσει το μεγαλείο του. Αγνοούν ότι η αντικειμενική αλήθεια είναι ταυτόχρονα μια σχετική αλήθεια! Κυρίως όμως αγνοούν ότι η γνώση μας για τη φύση, συμπληρωμένη μια για πάντα και απόλυτα, βρίσκεται σε αντίφαση με τους βασικούς νόμους της διαλεκτικής σκέψης.

Έτσι ο αγαπημένος μου φίλος επέστρεψε σιγά-σιγά από κει που ξεκίνησε, κι επανεντάχθηκε στο χριστεπώνυμο πλήθος.

Όλα αυτά σε προσωπικό επίπεδο. Η ιστορία όμως μου έδειξε αντικειμενικά πόσο οι θρησκείες χωρίζουν τον άνθρωπο, βάζοντάς του ετικέτες από την ώρα που γεννιέται. Όταν θα μεγαλώσει θα αδυνατεί να αντιληφθεί ότι το Σύστημα τον χρησιμοποιεί για τους ιδιοτελείς σκοπούς του, ενώ αυτός θα νομίζει ότι υπερασπίζεται πατροπαράδοτα ιδανικά.

Τότε ο εχθρός πηγάζει αυθόρμητα μέσα από τη συνείδηση του ατόμου και την υφιστάμενη οργάνωση της κοινωνίας! Ο αφαιρετικός νους του ανθρώπου αδρανοποιείται. Αδυνατεί να ξεχωρίσει το λογικό από το παράλογο, το είναι από την πλάνη. Η θρησκεία γίνεται, χωρίς να αντιλαμβάνεται ο πιστός, δύναμη εξαπάτησης. Σ’ αυτήν κάθε αλλοτριωμένος νους εύκολα υποδουλώνεται!

Όχι, οι θρησκείες δεν ενώνουν τους ανθρώπους, τους χωρίζουν!

Οι πιστοί νομίζουν ότι το καλό δεν το κάνουμε επειδή το θεωρούμε χρέος απέναντι στον εαυτό μας και καθήκον απέναντι στην κοινωνία, μα από ανάγκη για την κατάκτηση της μέλλουσας ζωής και υποχρέωση απέναντι στο θεό, κυρίως από φόβο για την κόλαση. Ιδιοτελής στόχος που αναδύει ιδιοτέλεια.

Γι’ αυτό και μπορώ να κοιμάμαι ήσυχος, χωρίς θεό, επειδή αναγνωρίζω ότι η καλοσύνη μου έχει ανιδιοτελή κριτήρια. Κάνω το καλό χωρίς να χρειάζεται να δώσω λόγο σε κανέναν, και αποφεύγω το κακό γιατί το θεωρώ χρέος και καθήκον απέναντι στους συνανθρώπους μου και στην κοινωνία.

Συνέχεια…

Το άρθρο έχει δημοσιευτεί στα ιστολόγια sfrang και Η Αθεΐα είναι Αρετή, όπου και γίνεται ο σχολιασμός.

Αποχαιρετισμός στη θρησκευτική πίστη (8)

11 May 2011

Comments Off

Αρθρογράφος: Βέρα Κ.

Βέρα Κ., 46 ετών, Gaming Inspector, έγγαμη, 3 παιδιά.

Το υπόβαθρο

Από μικρή που ήμουν, μου άρεσε το διάβασμα, και επειδή από τότε οι Δημόσιες Βιβλιοθήκες ήταν πολυτέλεια, το μόνο που προσφερόταν ήταν η μικρή βιβλιοθήκη που υπήρχε στο ναό του χωριού της γιαγιάς μου, με βιβλιαράκια τσέπης που περιείχαν βίους αγίων κ.λπ.. Πήγαινα συχνά και δανειζόμουν από εκεί.

Ζάλιζα και τη γιαγιά μου ζητώντας της να μου λέει θρησκευτικές ιστορίες (που προφανώς κατέβαζε από το κεφάλι της ή διάνθιζε όπως εκείνη νόμιζε πρόσφορο). Βλέπετε, ήταν οι διηγήσεις της σαν παραμύθι για μένα. Στις μεγαλύτερες τάξεις του Δημοτικού πήγαινα κάθε Κυριακή στο Κατηχητικό, μια και μου άρεσαν τα τραγουδάκια που μαθαίναμε.

Μεγαλώνοντας άρχισα να αγοράζω και βιβλία για άλλες θρησκείες. Βλέπετε, είχα την περιέργεια να μάθω τι έλεγαν οι «άλλοι» για το Θεό και γιατί δεν τους άρεσε ο «δικός μας».

Η συνειδητοποίηση

Πέραν όμως από τα θρησκευτικά βιβλία, υπάρχουν ευτυχώς και τα ιστορικά και, ακόμα ευτυχέστερα, τα λογοτεχνικά. Υπάρχουν τα βιβλία γενικώς…

Για να καταλάβει κάποιος διαβάζοντας πως τα μεγαλύτερα εγκλήματα στην ανθρωπότητα και οι πόλεμοι έχουν γίνει επειδή υπήρχαν και υπάρχουν δεισιδαιμονίες και τυφλά «πιστεύω» με τιμωρούς θεούς που ζητούν αφοσίωση και απόλυτη υποταγή στις επιθυμίες τους.

Για να καταλάβει επίσης πως το να έχεις την ίδια άποψη με την πλειοψηφία δεν σημαίνει απαραίτητα πως η άποψη αυτή είναι και η σωστή. Για να δει πως, όσοι τόλμησαν να εκφράσουν τις διαφορετικές αντιλήψεις τους, στις πλείστες των περιπτώσεων είχαν απέναντί τους έναν υποκινούμενο όχλο, χωρίς σεβασμό στο διαφορετικό.

Και το χειρότερο, πως την ανάγκη του αδύναμου να πιστέψει σε μια ανώτερη δύναμη που είτε θα τον βοηθήσει στις δύσκολες στιγμές, είτε θα τον ανταμείψει για όλες τις κακουχίες που υπομόνεψε, αυτή την ανάγκη την έχουν εκμεταλλευτεί οι ηγέτες απ’ όλο τον κόσμο, σε διάφορες στιγμές της Ιστορίας.

Η άποψη

Άρχισε λοιπόν να θεριεύει μέσα μου η δυσανεξία για τις απόλυτες αλήθειες των άλλων, ειδικά αυτές που επιχειρούνταν να επιβληθούν αποκλειστικά μέσω του αριθμού αυτών που τις συμμερίζονταν, και όχι από εμπεριστατωμένη επιχειρηματολογία ή/και αποδείξεις. Είναι και μια διαστροφή που έχω με το σεβασμό προς τον άλλο, η οποία οφείλω να παραδεχτώ πως κάθε άλλο παρά ανιδιοτελής είναι, αφού στη ζωή μου επιθυμώ να με σέβονται εξίσου. Θα μου ‘χει μείνει κουσούρι μάλλον από τα θρησκευτικά και τον Ματθαίο.

Από τη θεωρία στην πράξη

Στη Β’ Λυκείου, το 1982 ήταν θαρρώ, ασχολούμουν με άλλα μαθήματα την ώρα των Θρησκευτικών. Μία, δύο, την τρίτη ο θεολόγος μου βάζει φωνή γιατί δεν παρακολουθώ. Θυμάμαι φούντωσα κι εγώ επειδή μου επιτέθηκε και του απάντησα στον ίδιο τόνο: «Επειδή δεν πιστεύω!» Πάγωσε ο καθηγητής για δευτερόλεπτα, και μόλις ξαναβρήκε τη μιλιά του με έστειλε στο γραφείο του Διευθυντή.

Πήγα, του περιέγραψα τι είχε συμβεί, και του δήλωσα πως δεν πρόκειται να αλλάξω συμπεριφορά και να συμμετέχω στο μάθημα. Κάλεσε επί τόπου τη μητέρα μου για να την ενημερώσει. Την περίμενα στην είσοδο του σχολείου, της είπα τα καθέκαστα και της ζήτησα να με υποστηρίξει στην επιλογή μου, πράγμα το οποίο και έκανε. Αν εκπλήσσεστε, μην ανησυχείτε, το ίδιο έκπληκτη έμεινα κι εγώ, και παραμένω ακόμα.

Δεν υπήρξε συνέχεια, δεδομένου ότι στη μέση της χρονιάς διέκοψα τη φοίτηση για να την τελειώσω ένα χρόνο αργότερα σε νυχτερινό σχολείο. Για όσον καιρό όμως έμεινα σε κείνο το Λύκειο, είχα απαλλαγή από το μάθημα των Θρησκευτικών και δεν είχα πρόβλημα.

Η παρένθεση

Τη διετία 1991-92 έβαλα στην άκρη τα πιστεύω μου, παντρεύτηκα με θρησκευτικό γάμο και βάφτισα την κόρη που απέκτησα. Δεν ήμουν αρκετά δυνατή για να αντισταθώ στην πίεση του κοινωνικού μου περίγυρου και της νέας οικογένειας, της οποίας θα γινόμουν μέλος. Δεν συζήτησα καν μαζί τους τις διαφορετικές μου πεποιθήσεις, μόνο ακολούθησα μηχανικά τα τελετουργικά, όπως σε υπνοβασία. Άλλωστε, το να συνυπάρχω μέσα σε χαλαρό χριστιανικό περιβάλλον μού ήταν ήδη γνωστό και οικείο, και αφού δεν υπήρχαν ακραίες απαιτήσεις θρησκευτικού ζήλου, μπορούσα να συμβιβαστώ.

Η βάπτιση της κόρης μου όμως ήταν άλλη υπόθεση. Δεν ένιωθα καθόλου περήφανη για τον εαυτό μου με αυτή τη σύμπραξή μου να πάρει μία ταυτότητα, χωρίς καν να έχει ερωτηθεί, χωρίς να αποτελεί αυτό δική της απόφαση και επιλογή.

Λίγο αργότερα, και ξεκάθαρα λόγω ασυμφωνίας χαρακτήρων ―η θρησκεία δεν είχε να κάνει τίποτα μ’ αυτό―, προχώρησα σε συναινετικό διαζύγιο.

Θυμάμαι ήταν μια ηλιόλουστη μέρα του ’95, όταν, ανηφορίζοντας με τον σημερινό σύντροφό μου και ένα φίλο μας την πλαγιά ενός βουνού, είδα ένα όμορφο ξωκλήσι που έστεκε μόνο του από την πλευρά του γκρεμού, με τη θέα πίσω του να σου κόβει την ανάσα. Ζήτησα να σταματήσουν το αυτοκίνητο και να με περιμένουν λίγο.

Στάθηκα στο χώρο ατενίζοντας τον ορίζοντα και νιώθοντας τις ακτίνες του ήλιου να μου καίνε τα μάγουλα. Ήμουν γαλήνια. Ήμουν ελεύθερη. Το κερί που άναψα ήταν η τελευταία επαφή που είχα με τη θρησκεία και την εκκλησία.

Ως γονέας

Πριν αλλάξει η χιλιετία, έφερα στον κόσμο ακόμα ένα κορίτσι και ένα αγόρι. Δεν τα βάπτισα. Παντρεύτηκα μετά από 16 χρόνια συμβίωσης το Δεκέμβρη του 2009 με πολιτικό γάμο κι αυτό πιο πολύ γιατί με είχε κουράσει η διαδικασία των εξηγήσεων που έπρεπε να δίνω σε κάθε συναλλαγή μου με το Δημόσιο.

Με το σύντροφό μου μοιραζόμαστε τις ίδιες αντιλήψεις και μεγαλώνουμε την προγονή του και τα παιδιά μας μαθαίνοντάς τα να σέβονται τον εαυτό τους και το συνάνθρωπό τους. Να χρησιμοποιούν το διάλογο και τη λογική σε κάθε βήμα στη ζωή τους. Όταν κάνουν λάθη να προέρχονται από δικές τους επιλογές ―όχι επειδή μιμήθηκαν κάποιον τρίτο― και μετά να είναι έτοιμα να δεχτούν τις συνέπειες για τα λάθη τους αυτά. Καταφέραμε με τη στάση μας μέσα στα χρόνια να μας εμπιστεύονται και να ξέρουν πως μπορούν να μοιραστούν μαζί μας κάθε σκέψη και κάθε ανησυχία τους.

Όσον αφορά το σχολείο και το μάθημα των Θρησκευτικών: Για τη μεγάλη μας κόρη προχωρήσαμε στην απαλλαγή όταν πήγαινε στη Β’ Γυμνασίου (το 2005) και ο λόγος είναι πως φοβόμασταν πιθανή περιθωριοποίησή της από τους συμμαθητές και τους γονείς τους. Αποδείχτηκε όμως πως είχαμε λάθος γιατί δεν αντιμετώπισε κανένα πρόβλημα, ούτε από αυτούς, αλλά ούτε και από τους εκπαιδευτικούς.

Ανακουφισμένοι, αποφασίσαμε να απαλλάξουμε και τα μικρά από την πρώτη κιόλας χρονιά που διδάσκονται τα Θρησκευτικά ως ξεχωριστό μάθημα στο Δημοτικό, την Γ’ τάξη δηλαδή. Τονίζω το ξεχωριστό γιατί, έτσι όπως είναι η ύλη των σχολικών βιβλίων, «διαθεματική», τα θρησκευτικά μπαίνουν ήδη από το νηπιαγωγείο, θέλεις από θρησκευτικές και εθνικές γιορτές, θέλεις από μαθήματα της Γλώσσας, βρίσκεις αναφορές παντού.

Τη σχολική χρονιά 2008-09, τα μικρά, όταν η τάξη τους έκανε θρησκευτικά, πήγαιναν στη διπλανή τάξη, πράγμα που δημιουργούσε διαρκώς προβλήματα του είδους:

δεν υπήρχε ελεύθερη θέση σε θρανίο γιατί ήταν όλα ήδη πιασμένα από τους μαθητές της τάξης αυτής

κάποιες φορές ο δάσκαλος παραχωρούσε τη δική του θέση στην έδρα, αλλά άλλες δεν ήθελε να είναι όρθιος όλη την ώρα, οπότε το δικό μου παιδί καθόταν σε ένα κάθισμα “στον αέρα”, μόνο του

άλλες φορές κάποιο παιδάκι ήταν άρρωστο, οπότε η θέση του στο θρανίο ήταν ελεύθερη για το γιο μου ή την κόρη μου (σε αυτές τις περιπτώσεις, ή αντιμετωπίζονταν ως εισβολείς και καταπατητές από τον διπλανό τους ή σαν ευχάριστη εναλλαγή από την καθημερινότητα της τάξης, ο “άλλος” που δεν κάνει θρησκευτικά, και, γιατί δεν κάνεις; δεν πιστεύεις; καλά, και πώς γίνεται αυτό;)

Βέβαια και για να είμαι ειλικρινής, όταν πέρασε καιρός, έγινε κι αυτό παλιό για τα άλλα παιδιά και δεν ασχολούνταν με τους δικούς μου «νομάδες». Όταν πέρυσι ξεκίνησαν τα σχολεία, πήγα στον διευθυντή προετοιμασμένη για να επιχειρηματολογήσω πιθανόν και σε υψηλούς τόνους ενάντια σ’ αυτήν την εναλλακτική απασχόληση.

Δεν χρειάστηκε όμως, αφού με το που τον ρώτησα σχετικά, μόνος του και αμέσως, μου πρότεινε να μένουν τα παιδιά στην τάξη τους. Δεν είμαι σίγουρη ποιος από τους δυο μας ανακουφίστηκε περισσότερο που συμφωνούσαμε, εγώ ή αυτός. Το σίγουρο είναι πως ο άνθρωπος κατάλαβε, όπως κι εγώ, πως το σύστημα αυτό δεν είναι ορθό παιδαγωγικά.

Η μικρότερη κόρη μου πήγε φέτος στην πρώτη Γυμνασίου και, από λάθος της καθηγήτριας που έκανε την εγγραφή, δεν φαινόταν στο Μητρώο Μαθητών πως είχε απαλλαγή από το μάθημα των Θρησκευτικών, την προσευχή και τον εκκλησιασμό. Η στάση του Διευθυντή του σχολείου, που επέμενε πως έχασα το δικαίωμα της απαλλαγής της αφού δεν είχα ενημερώσει μέσα στο πρώτο πενθήμερο, με έκανε να συνειδητοποιήσω το κενό που υπάρχει στην ενημέρωση τόσο των ίδιων των εκπαιδευτικών, όσο και των περισσότερων γονέων για τα δικαιώματα που έχουν και πώς να τα ασκήσουν.

Σήμερα

Ψάχνοντας πληροφορίες στο διαδίκτυο για να κινηθώ νομικά για την υπόθεση αυτή, ήρθα σε επαφή με τον εκπρόσωπο του ΕΠΣΕ, τον Παναγιώτη Δημητρά. Λίγο καιρό αργότερα, εγώ και ο σύντροφός μου τον εξουσιοδοτήσαμε να εκπροσωπήσει και εμάς, μαζί με τους υπόλοιπους πολίτες που έχει αναλάβει, για την υπόθεση της απομάκρυνσης των συμβόλων από όλες τις σχολικές μονάδες.

Στο διαδίκτυο βρήκα επίσης τη δημοσίευση δύο επιστολών της Ένωσης Άθεων προς το Συνήγορο του Πολίτη και την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα για την αναγραφή του θρησκεύματος στους απολυτήριους τίτλους. Γνώριζα ήδη την ύπαρξη του φόρουμ Αθεΐα στο οποίο διατηρεί χώρο η Ένωση, όμως δεν είχα εγγραφεί, ούτε το παρακολουθούσα τακτικά. Αυτές οι δύο επιστολές με έφεραν σε επαφή μαζί τους και με έκαναν να γίνω μέλος του φόρουμ.

Είμαι μοναχικός άνθρωπος, με αγάπη για το διάβασμα και τη μουσική, και δύσκολα ανοίγομαι σε τρίτους. Ποτέ δεν υπήρξα μέλος ενός ευρύτερου, οργανωμένου συνόλου, το απέφευγα μάλιστα, δεδομένου ότι πολλές φορές, οι άστοχες ενέργειες ενός χαρακτηρίζουν το σύνολο των υπολοίπων, κάτι με το οποίο προσωπικά έχω πρόβλημα. Όταν συστήθηκα στα υπόλοιπα μέλη του φόρουμ, έγραψα τη φράση «Δεν δηλώνω άθεη, αλλά μάλλον είμαι».

Μέχρι την ημέρα εκείνη, όταν ήθελα να περιγράψω τον εαυτό μου έλεγα «δεν πιστεύω» και αυτό μου αρκούσε, δεν ένιωθα την ανάγκη να χρησιμοποιήσω τη λέξη αυτή καθ’ αυτή. Σιγά σιγά, γνωρίζοντας τα υπόλοιπα μέλη μέσα από τις συζητήσεις, ένιωθα όλο και πιο άνετα, έβλεπα πως βρίσκομαι σε ένα χώρο με ανθρώπους που μοιραζόμαστε τις ίδιες απόψεις, και πριν καλά καλά το καταλάβω, έγινα υποστηρικτής, και σε ελάχιστο χρόνο μέλος, της Ένωσης.

Έχω αναλάβει ενεργό δράση προσφέροντας εθελοντικά το χρόνο μου στην προώθηση των στόχων της Ένωσης, στη βοήθεια όσων γονέων θέλουν να απαλλάξουν τα παιδιά τους από την κατήχηση του μαθήματος των Θρησκευτικών, καθώς και στην προσπάθεια κατάργησης αρχείων με ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα των πολιτών.

Θεωρώ πως ο διαχωρισμός Κράτους-Εκκλησίας, ζητούμενο τόσων χρόνων, δεν πρόκειται ποτέ να επέλθει, αν δεν δραστηριοποιηθούμε πρώτοι εμείς που τον επιθυμούμε.

Συνέχεια…

Το άρθρο έχει δημοσιευτεί στο ιστολόγιο sfrang, όπου και γίνεται ο σχολιασμός.

Σεβασμός στη θρησκευτική πίστη; Ασφαλώς όχι!

9 May 2011

Comments Off

Αρθρογράφος: Μπάρμπαρα Σμόκερ

Η ιδέα του να λειτουργούμε βάσει του σεβασμού μας προς την θρησκεία θυμίζει την εντολή του Μωσαϊκού νόμου: «Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου». Ας υποθέσουμε όμως, ότι ο πατέρας σου και η μητέρα σου είναι εγκληματίες· δεν θα άξιζαν τον σεβασμό σου. Θα πρέπει λοιπόν να σεβόμαστε τους θρησκευόμενους ανθρώπους; Ναι, εφ’ όσον δεν είναι αντικοινωνικοί και δεν σκοπεύουν να επιβάλουν τις θρησκευτικές τους αντιλήψεις στους άλλους.

Ωστόσο, ακόμη κι αν τους σεβόμαστε ως άτομα που ζουν ευπρεπώς και δεν ενοχλούν τους συνανθρώπους τους, δεν μπορούμε να σεβόμαστε τις πεποιθήσεις τους. Η θρησκευτική πίστη, που σημαίνει ισχυρή πεποίθηση σε κάτι παρά την απουσία απόδειξης, αποτελεί προδοσία της ανθρώπινης ευφυίας, υπονομεύει την επιστημονική γνώση και την καλλιέργεια ήθους. Σε περίπτωση που υπήρχαν σοβαρές αποδείξεις για τα δόγματά τους, τότε δεν θα επρόκειτο για πίστη αλλά για γνώση.

Θα πρέπει βεβαίως να δείξουμε κάποια επιείκεια στους σκεπτικιστές του Μεσαίωνα, που ισχυρίζονταν, ότι σέβονταν το Χριστιανισμό, προκειμένου να γλυτώσουν το κάψιμο στην πυρά, και τους αποστάτες του Μουσουλμανισμού, οι οποίοι ζουν σε χώρες, όπου η έλλειψη πίστης στον Μουσουλμανισμό θεωρείται βαρύ αδίκημα. Εμείς όμως, που ζούμε σε μία σχετικά φιλελεύθερη κοινωνία, δεν έχουμε δικαιολογία. Για την ακρίβεια εμείς έχουμε χρέος να στηρίξουμε τα θύματα της θρησκευτικής καταπίεσης, όπου γης, βγαίνοντας από το «ευυπόληπτο» καβούκι μας και εκφράζοντας ευθαρσώς τις απόψεις μας. Η ελευθερία του λόγου είναι πιο σημαντική από τον σεβασμό.

Οι απολυταρχικοί
εξτρεμιστές
οποιασδήποτε θρησκείας
θέτουν την πίστη
ως το πρωταρχικό ζητούμενο
και αδιαφορούν παντελώς
για την ελευθερία.
Ακολουθούν
η λογοκρισία και η βία.

Ο σκεπτικισμός είναι ζήτημα ανάλογης βαρύτητας, διότι είναι η πύλη που οδηγεί στην γνώση· χωρίς όμως την ελεύθερη εκφορά του λόγου, ούτε οι ιδέες των σκεπτικιστών διαδίδονται, ούτε επιτυγχάνεται η ελεύθερη πρόσβαση στην γνώση.

Δεν μπορεί να υπάρχει πραγματική θρησκευτική ελευθερία χωρίς ελευθέρωση από τα δεσμά της θρησκείας, πράγμα που εμπίπτει στην αντίληψη περί ελεύθερου λόγου.

Όπως έγραψε ο Τζ. Σ. Μιλλ, καμμία ιδέα δεν μπορεί να καταξιωθεί στις συνειδήσεις των ανθρώπων, αν δεν υπάρχει η δυνατότητα έκφρασης της αντίθετης άποψης.

Στην έννοια του ελεύθερου λόγου θα πρέπει να συμπεριλαμβάνεται και το δικαίωμα των ανθρώπων να γελούν με τις παράλογες ιδέες. Πράγματι το γελοίο –των σατιρικών καρτούνς του Μωάμεθ συμπεριλαμβανομένων– αποτελούσε ανέκαθεν σημαντικό στοιχείο της ελεύθερης ανταλλαγής ιδεών σχετικά με οποιοδήποτε θέμα και όχι μόνο όσον αφορά στην θρησκεία. Χωρίς αυτήν την ελεύθερη ανταλλαγή δεν θα υπήρχε πρόοδος στην γνώση και στην κοινωνία.

Οι απολυταρχικοί εξτρεμιστές οποιασδήποτε θρησκείας η αίρεσης θέτουν την πίστη ως το πρωταρχικό ζητούμενο και αδιαφορούν παντελώς για την ελευθερία. Στην ημερησία διάταξη ακολουθούν η λογοκρισία και η βία. Σε μία κοινωνία, όπου κυριαρχεί η θρησκευτική ορθοδοξία, δεν υπάρχει θρησκευτική ελευθερία.

Παρεμπιπτόντως το ξέσπασμα βίας, που προκλήθηκε από τα δανέζικα καρτούνς, σχεδιάστηκε από φανατικούς ισλαμιστές, οι οποίοι δημοσίευσαν σε μουσουλμανικές χώρες μία υπερβολική εκδοχή τους τέσσερις μήνες μετά την δημοσίευση των πρωτοτύπων.

Συζήτησα το θέμα με αρκετούς μετριοπαθείς μουσουλμάνους, οι οποίοι, ενώ σε γενικές γραμμές καταδίκαζαν την βία, προσέθεταν: «Οι άνθρωποι όμως δεν πρέπει να προσβάλλουν την θρησκεία». Γιατί όχι; Κανείς δεν καταγγέλλει την διακωμώδηση των πολιτικών απόψεων, για τις οποίες δικαιούμαστε να προχωρήσουμε σε ελεύθερο διάλογο. Στην πραγματικότητα αληθινός σεβασμός για την θρησκεία θα επέτρεπε τον ελεύθερο διάλογο ούτως, ώστε να αναδειχθεί η αλήθεια. Προς το παρόν όμως η θρησκεία γίνεται αποδεκτή ως θέσφατο, και δεν υπάρχει περιθώριο για πραγματική έρευνα και ελεύθερο λόγο. Αυτό σημαίνει, ότι οι θρησκευόμενοι άνθρωποι συνειδητοποιούν, ότι δεν μπορούν να σταθούν σε μία έλλογη συζήτηση.

Οι πολιτικοί και άλλοι δημόσιοι λειτουργοί μας λένε, ότι δεν είναι πολιτικώς ορθό να αποκαλούμε τους μουσουλμάνους που προκάλεσαν τους βομβαρδισμούς του Λονδίνου (7 Ιουλίου 2005) μουσουλμάνους τρομοκράτες. Όμως όλοι γνωρίζουμε, ότι ήταν μουσουλμάνοι και μάλιστα φανατικοί. Η πίστη τους, ότι τους μάρτυρες του Αλλάχ περιμένει μία ευδαίμων μετά θάνατον ζωή, είναι μία άλλη πλευρά του προβλήματος και από την στιγμή που είναι ακλόνητη, εκείνο που ίσως χρειαζόμαστε είναι ένας αγιατολλάχ, ο οποίος με την βοήθεια του Κορανίου θα τους πείσει, ότι οι βομβιστές αυτοκτονίας θα πάνε στην Κόλαση (η ότι τέλος πάντων ο Παράδεισος ξέμεινε από παρθένες).

Αν και θα πρέπει να προσέξουμε να μην στραφούμε εναντίον των φιλήσυχων μελών της μουσουλμανικής βρεταννικής κοινότητας, ωστόσο δεν θα πρέπει να ακολουθήσουμε την πολιτική που ακολούθησαν διαδοχικές βρετανικές κυβερνήσεις στο παρελθόν. Για παράδειγμα το 1989 οι ιμάμηδες επικήρυτταν επ’ αμοιβή μέσω του BBC τον Σαλμάν Ρουσντί και όμως δεν διώχθηκαν για προτροπή σε έγκλημα.

Σε μια σκηνή –σκηνοθετικό εύρημα– της όπερας Ιδομενέας του Μότσαρτ, η οποία επρόκειτο να παρουσιαστεί στην Όπερα του Βερολίνου, ο πρωταγωνιστής τοποθετούσε σε τέσσερις καρέκλες τα κομμένα κεφάλια του Ποσειδώνα, του Χριστού, του Βούδδα και του Μωάμεθ. Εξ αιτίας του φόβου αντιδράσεων φανατικών ισλαμιστών η Διεύθυνση της Όπερας επέλεξε την αυτολογοκρισία και ματαίωσε την παράσταση.

Οι βομβιστές αυτοκτονίας της 7ης Ιουλίου ήταν νεαροί μουσουλμάνοι, οι οποίοι γεννήθηκαν στην Μ. Βρετανία, τρεις εκ των οποίων αναγνωρίσθηκαν αμέσως μετά τον θάνατό τους. Τουλάχιστον ένας από αυτούς συνήθιζε να πηγαίνει στο τζαμί του Φίνσμπουρυ, όπου ο Αμπού Χαμζά έκανε επί οκτώ έτη κηρύγματα μίσους και βίας και προέτρεπε νέους άνδρες να διαπράξουν εγκλήματα (κάτι το οποίο ήταν γνωστό στις Αρχές). Η Υπηρεσία Δίωξης άρχισε τις διαδικασίες ποινικής του δίωξης μόλις το 2004, κι αυτό επειδή οι ΗΠΑ ζητούσαν την έκδοσή του στην χώρα τους, προκειμένου να δικαστεί για εγκλήματα που είχε διαπράξει εναντίον τους.

Είναι αδύνατον
να σεβόμαστε
μία ιδεολογία,
την οποία
η λογική μας
απορρίπτει
ως πρόληψη,
πόσω μάλλον,
όταν πρόκειται
για επικίνδυνη
πρόληψη.

Είναι προφανές, ότι είναι αδύνατον να σεβόμαστε μία ιδεολογία, την οποία η λογική μας απορρίπτει ως πρόληψη, πόσω μάλλον όταν πρόκειται για επικίνδυνη πρόληψη. Κατά συνέπεια πρέπει να υποκριθούμε, ότι σεβόμαστε την θρησκεία χάριν του «πολιτικώς ορθού». Όταν ιδεολογίες αυτού του είδους, που παριστάνουμε ότι σεβόμαστε, επιτρέπεται να εμφυτευθούν σε παιδιά, τα οποία ενδεχομένως να γίνουν βομβιστές αυτοκτονίας χάριν αυτών, τότε η υποκρισία μας μετατρέπεται σε συνενοχή στην ψυχική και πνευματική κακοποίηση των παιδιών, στην καταπίεση των γυναικών, ακόμη και προτροπή σε τρομοκρατικές πράξεις. Αυτό είναι ένα έγκλημα, το οποίο διαπράττουν συστηματικά οι πολιτικοί μας χάριν των ψήφων. Ιδρύουν σχολεία, τα οποία προάγουν την μύηση των παιδιών σε μία ορισμένη θρησκεία, παρέχοντάς τους ταυτόχρονα κρατική υποστήριξη, ενώ οι ίδιοι ασπάζονται κάποιο άλλο δόγμα και είναι δέσμιοι άλλου είδους προλήψεων.

Μας λένε, ότι δεν μπορούμε να κατηγορήσουμε το Ισλάμ για τις τρομοκρατικές επιθέσεις στην Νέα Υόρκη, την Μαδρίτη και το Λονδίνο ούτε για τις βίαιες αντιδράσεις ορισμένων στην δημοσίευση των σκίτσων του Μωάμεθ. Είναι σαν να ισχυριζόμαστε, ότι ο Χριστιανισμός δεν είχε καμμία σχέση με την Ιερά Εξέταση. Στο Ευαγγέλιο ο Ιησούς διαρκώς τονίζει, ότι το σωστό ταυτίζεται με την πίστη στο πρόσωπό του. Ο Θωμάς Ακυινάτης έλεγε, ότι «το να μην πιστεύεις συνιστά την μεγαλύτερη αμαρτία», και ουδείς διανοούνταν να το αμφισβητήσει. Είναι προφανές, ότι η Ιερά Εξέταση, οι Σταυροφορίες, το κάψιμο των μαγισσών, των αιρετικών και των Εβραίων – όλα είναι έργα του Χριστιανισμού. Η διενέργεια μαρτυρίων δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό, πράξη κάποιων κακών ανθρώπων που διασύρουν μία καλή θρησκεία. Η δίωξη των σκεπτικιστών απορρέει από το ότι οι χριστιανοί συνδέουν την πίστη με την σωτηρία, ας μην αναφερθούμε στην φρικτή ιδέα, ότι ο Θεός θα μπορούσε να τιμωρήσει ολόκληρη την ανθρωπότητα για την μη πίστη μερικών.

Ο Μωάμεθ συνέχισε το «έργο» του Ιησού, και στο Κοράνιο υπάρχουν ακόμη περισσότερες μανιακές καταγγελίες περί μη πίστης απ’ ό,τι στην Καινή Διαθήκη. Επιπλέον το Ισλάμ δεν κατάφερε να περιορίσει τα κρούσματα βίας και να δείξει την μετριοπάθεια, που δείχνει ο Χριστιανισμός τους τελευταίους δύο αιώνες. Οι Ταλιμπάν, η Αλ Κάιντα και η Μπάντρ Κόρμπς του Ιράκ (την οποία διευθύνει το Ανώτατο Συμβούλιο Ισλαμικής Επανάστασης της χώρας) είναι εξτρεμιστικά αλλά ορθόδοξα κινήματα – γεννήματα του Κορανίου, που υποτιμά τις γυναίκες και διατάσσει τους πιστούς του να κηρύξουν ιερό πόλεμο (τζιχάντ) ενάντια στους αιρετικούς και τους «απίστους». Οι μετριοπαθείς μουσουλμάνοι μπορεί να το θεωρήσουν ως παρερμηνεία – αλλά γιατί ο Αλλάχ η ο προφήτης του ο Μωάμεθ προκάλεσαν τέτοια σύγχυση; Ακόμη και οι δύο μεγαλύτερες σέκτες του Ισλαμισμού, οι σιίτες και οι σουνίτες, βρίσκονται σε διαρκή σύγκρουση μεταξύ τους στο Ιράκ, αλλά και αλλού.

Ο ευμεγέθης διώροφος εικονιζόμενος ναός έχει ανεγερθεί στη Σρι Λάνκα, προκειμένου να στεγάσει το μοναδικό δόντι, που σύμφωνα με την βουδδιστική παράδοση διασώθηκε μετά την αποτέφρωση του Βούδδα. Πλήθος προσκυνητών τον επισκέπτονται καθημερινά, για να καταθέτουν τις προσφορές τους και να συμμετέχουν στις ιεροτελεστίες σεβασμού στο δόντι. Το ίδιο το δόντι όμως δεν επιτρέπεται να αποκαλυφθεί ποτέ σε κανέναν. Μικρή λεπτομέρεια: Το μοναδικό δόντι του Βούδδα φυλάσσεται επίσης στο ναό Ling Guang στην Κίνα, στο μοναστήρι Fo Guang Shan στην Ταϊβάν και στο ναό Engakuji στην Ιαπωνία.

Οι μουσουλμάνοι, μας λένε, είναι πραγματικά ευαίσθητοι και πληγώνονται, όταν κάποιος κοροϊδεύει την θρησκεία τους. Ο θεός τους και υποτιθέμενος δημιουργός τους δεν διαθέτει κάποια αίσθηση του χιούμορ; Το γέλιο δεν είναι δικό του δημιούργημα; Και μήπως είναι τόσο αδύναμος, ώστε να μην μπορεί να αντιμετωπίσει ένα αστείο, χωρίς να προστρέξουν προς υπεράσπισή του κάποιοι ιερωμένοι, οι οποίοι είναι ανίκανοι να αντιληφθούν τον οποιονδήποτε αστεϊσμό; Οι μουσουλμάνοι, ισχυριζόμενοι ότι είναι υπερευαίσθητοι και ότι πληγώνονται από σκίτσα, αποκτούν προνόμια. Όλοι οφείλουν να τους μιλούν με ιδιαίτερη προσοχή και να τους αντιμετωπίζουν με μεγάλη επιείκεια.

Είναι γεγονός, ότι στην Αγγλία υπάρχει νόμος κατά της βλασφημίας για την προστασία των δογμάτων της Εκκλησίας της Αγγλίας. Η αρχή της ισότητας επιβάλλει την ισχύ αυτού του νόμου και για τις άλλες θρησκείες. Σήμερα όμως αποτελεί νεκρό γράμμα, και η καλύτερη λύση θα ήταν να καταργηθεί, όπως άλλωστε έχει προτείνει η Νομική Επιτροπή επανειλημμένως και σε διαδοχικές κυβερνήσεις, οι οποίες όμως κωφεύουν. Τώρα όμως η ιδέα της βλασφημίας έχει μετονομασθεί σε ασέβεια των θρησκευτικών συναισθημάτων του άλλου, πράγμα που την έχει καταστήσει άτρωτη. Η τωρινή κυβέρνηση μάλιστα προχώρησε στην ποινικοποίηση αυτής της «ασέβειας» μετονομάζοντάς την σε «προτροπή σε θρησκευτικό μίσος» και ψηφίζοντας σχετικό νόμο.

Οι νόμοι βεβαίως ψηφίζονται για την προστασία των ανθρώπων και υπάρχουν πλείστοι νόμοι γι’ αυτόν τον σκοπό· μέχρι τώρα δεν είχαμε νόμους για την προστασία των ιδεών. Στις 20 Φεβρουαρίου ο πάπας Βενέδικτος XVI έκανε έκκληση για αμοιβαίο σεβασμό των θρησκειών και των συμβόλων τους –μόνο που παρέλειψε να ζητήσει ανάλογο σεβασμό και προς τους άθεους.

Υπό την πίεση των θρησκευτικών ηγετών και την κοινή τους βούληση για εξουσία το Συμβούλιο της Ευρώπης εξετάζει την θέσπιση νόμων από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα Ηνωμένα Έθνη, που θα επιβάλλουν τον «σεβασμό των θρησκευτικών συναισθημάτων» παγκοσμίως.

«Σκοπός τους είναι να περάσουν διεθνείς νόμους, για να περιορίσουν την ελευθερία της έκφρασης σχετικά με τη θρησκεία», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Δανίας Άντερς Φογκ Ράσμουνσεν ύστερα από την κλιμάκωση των θρησκευτικών εξεγέρσεων σε μουσουλμανικές χώρες εξ αιτίας των σατιρικών σκίτσων του Μωάμεθ, που δημοσιεύτηκαν σε δανέζικη εφημερίδα. Στην φωτογραφία η καιόμενη από το εξαγριωμένο μουσουλμανικό πλήθος πρεσβεία της Δανίας στη Δαμασκό.

H εισαγωγή της λέξης συναισθήματα στοχεύει σε μία επίφαση ανθρωπιάς. Οι έλλογοι όμως άνθρωποι δεν μπορούν να σέβονται την θρησκεία –αν ενδιαφερόμαστε να υπερισχύσει η εντιμότητα της υποκρισίας– και το να δείχνουμε ψευτοσεβασμό στις θρησκείες δεν θα ήταν μόνο ανέντιμο, αλλά θα επέτρεπε τον θρίαμβο των προλήψεων και των προκαταλήψεων του Μεσαίωνα και την παράλληλη άρση των κοινωνικών και ατομικών ελευθεριών, που με τόσο κόπο και πόνο κατέκτησαν οι άνθρωποι τους τελευταίους αιώνες.

Εν κατακλείδι, αντί να είμαστε πρόθυμοι να περιορίσουμε την ελευθερία του λόγου χάριν του υποκριτικού σεβασμού προς την θρησκεία, θα έπρεπε να περιορίσουμε τον σεβασμό προς την θρησκεία χάριν του ελεύθερου λόγου. Αυτό επιτάσσει η αναζήτηση της αλήθειας και της ελευθερίας.

Μπάρμπαρα Σμόκερ

Περιοδικό «Free Inquiry»

Συνέχεια…

Το άρθρο έχει δημοσιευτεί στο διαδικτυακό περιοδικό Ελεύθερη Έρευνα και αναδημοσιεύεται στο ιστολόγιο Comte de Toulouse, όπου και γίνεται ο σχολιασμός.