Προσωπικά δεν μπορούσα να δεχθώ τη θεϊκή υπόσταση του Χριστού, γιατί το έβρισκα μη λογικό, καθώς δεν υπήρχαν αξιόπιστες αποδείξεις και ουδέποτε πίστεψα ότι αυτά που διδασκόμουν στο μάθημα των θρησκευτικών στο σχολείο (περί θεόσταλτου Χριστού που ήλθε να σώσει τον κόσμο κ.λπ.), γιατί θεωρούσα ότι αν αυτά ήταν αλήθεια θα έπρεπε να τα διδασκόμουν και στο μάθημα της ιστορίας, καθώς υποτίθεται ότι η παρουσία του Χριστού στη γη άλλαξε το ρου της ανθρώπινης ιστορίας.

Ομολογώ ότι θεωρητικά, σε έναν ιδεατό και παραμυθένιο κόσμο, θα ήθελα και θα ήταν χρήσιμο να υπάρχει ένας παντοδύναμος, δίκαιος και ηθικός θεός, ο οποίος θα μπορούσε να παρακολουθεί τις ζωές όλων των ανθρώπων, να ανταμείβει και να βοηθά τους δίκαιους και τους ηθικούς, και να τιμωρεί τους κακούς και άδικους. Είμαι απόλυτα πεπεισμένος όμως ότι κάτι τέτοιο είναι εξ ορισμού αδύνατο να συμβεί.

Σύμφωνα με το Γερμανό φιλόσοφο Arthur Schopenhauer «η θρησκευτική πίστη, αν πρόκειται να ανθήσει σε κάποιον άνθρωπο, πρέπει να φυτευτεί και να ριζώσει στην παιδική ηλικία». Κρίνοντας από τον εαυτό μου πιθανολογώ ότι έχει δίκιο, καθώς ένας λόγος που δεν πιστεύω στην ύπαρξη θεού ίσως και να οφείλεται στο ότι ουδείς από το περιβάλλον μου προσπάθησε (ευτυχώς για μένα) συστηματικά να με κάνει να πιστέψω στο χριστιανισμό όταν ήμουν πολύ μικρός.

Το περιβάλλον που μεγάλωσα από παιδί δεν ήταν ιδιαίτερα θρησκευόμενο. Ο πατέρας μου δεν πιστεύει αλλά και δεν δηλώνει άθεος, ενώ η μητέρα μου πιστεύει στο Χριστό, αλλά θα χαρακτήριζα την πίστη της χαλαρή. Προσωπικά θυμάμαι ότι, όποτε πήγαινα σε εκκλησία (με τη μητέρα μου ή με το σχολείο), ένιωθα δυσφορία και πλήξη, καθώς δεν έβρισκα μέσα στους ναούς κάτι ευχάριστο ή χρήσιμο για μένα.

Ανέκαθεν το να βλέπω και να ακούω τους συνήθως ευτραφείς παπάδες με τα πανάκριβα ράσα και μακριά γένια να ψέλνουν συνεχώς τους ίδιους μονότονους, δυσνόητους και καταθλιπτικούς ψαλμούς με τις συνεχείς και κουραστικές ευχαριστίες προς τον (εκκωφαντικά ανύπαρκτο για μένα) θεό, σε ένα χώρο που κατακλύζεται από εικόνες ξερακιανών υποτιθέμενων αγίων και την όλη διαδικασία να παρακολουθούν άβουλοι πιστοί, μου προκαλούσε θυμηδία και αποστροφή.

Σκεφτόμουν ότι ακόμη και αν υπήρχε θεός, δεν θα μπορούσε να έχει σχέση ούτε με τους κατ’ επίφαση και αυθαιρέτως αυτοδιορισμένους εκπροσώπους του επί της γης (κληρικούς), αλλά ούτε με τέτοιες ανόητες και ανούσιες λειτουργίες.

Κάποια στιγμή, στο πλαίσιο της προσπάθειας μου κατανοήσω ή να βιώσω κάτι από τη χριστιανική πίστη, μπήκα στη διαδικασία να παρακολουθήσω την κατήχηση κάποιας χριστιανικής ομάδος, αλλά γρήγορα εγκατέλειψα την προσπάθεια, καθώς διαπίστωσα ότι υπήρχε κλίμα συλλογικής, δογματικής και απόλυτης λατρείας των παρευρισκόμενων προς το πρόσωπο του Χριστού που άγγιζε τα όρια της ψύχωσης.

Όσο ήμουν μικρός, δεν είχα τη δυνατότητα να διαβάσω εξωσχολικά βιβλία σχετικά με το χριστιανισμό και τις λοιπές θρησκείες, ώστε να μου αποκαλυφθούν τα αναρίθμητα ψεύδη όλων των θρησκειών (τότε δεν υπήρχε και το διαδίκτυο, το οποίο σήμερα βοηθά αφάνταστα στο συγκεκριμένο θέμα). Οπότε αρχικά δεν απέρριψα τη θρησκεία λόγω κάποιας ιδιαίτερης γνώσης, αλλά λόγω κοινής λογικής και λόγω ενστίκτου· επειδή ενστικτωδώς δεν πίστευα στην μεταθανάτιο ζωή, δεν μπορούσα να αποδεχθώ και τη σχετική θεωρία του χριστιανισμού, καθώς το έχει ως βασικό συστατικό στο δόγμα του, οπότε μοιραία απέρριπτα την θεωρία του Χριστιανισμού στο σύνολο της.

Σχετικά νωρίς αντιλήφθηκα ότι οι περισσότεροι άνθρωποι από αυτούς που δηλώνουν χριστιανοί, χρησιμοποιούν τον τίτλο του χριστιανού ως ταμπέλα κυρίως επειδή βαπτίστηκαν χριστιανοί (ως βασικό στοιχείο της θρησκευτικής-κοινωνικής μας παράδοσης). Εκ της εμπειρίας μου μπορώ να πω ότι οι περισσότεροι που δηλώνουν χριστιανοί, πολύ λίγα γνωρίζουν για το περιεχόμενο του χριστιανισμού αλλά και τον τρόπο και τα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν για επικράτηση του χριστιανισμού παγκοσμίως αλλά και στη χώρα μας. Πέρα απ’ αυτό, δεν έχουν εμβαθύνει και αναλύσει στο τι ακριβώς πιστεύουν και γιατί το πιστεύουν, με αποτέλεσμα να αντιλαμβάνεται και να βιώνει καθένας εξ αυτών τη θρησκευτική πίστη με το δικό του τρόπο.

Επίσης έχω την άποψη πως, με την ίδια ελαφρότητα και αφέλεια, αυτοί που τώρα δηλώνουν ότι είναι χριστιανοί ορθόδοξοι και πιστεύουν στο Χριστό της Βίβλου, θα έλεγαν ότι είναι μουσουλμάνοι και πιστεύουν στον Αλλάχ του Κορανίου αν είχαν γεννηθεί σε μουσουλμανικό κράτος.

Πριν παρεξηγηθώ σπεύδω να τονίσω ότι προφανώς δεν πιστεύω ότι όσοι δηλώνουν χριστιανοί είναι αφελείς, καθώς υπάρχουν και υπήρξαν εκατομμύρια χριστιανών με εξαιρετική καλλιέργεια και σπουδές, υψηλή νοημοσύνη, οι οποίοι πέτυχαν πολλά και σημαντικά πράγματα σε όλους τους τομείς της ζωής (προσωπικά, επαγγελματικά κ.λπ.). Αυτό βέβαια δεν το οφείλουν στη χριστιανική τους πίστη, καθώς υπάρχουν εξίσου επιτυχημένοι άνθρωποι που πιστεύουν σε άλλες θρησκείες ή που είναι αθεϊστές, αγνωστικιστές, πανθεϊστές κ.λπ.

Υπάρχει ακόμα κι ένα μεγάλο πλήθος ανθρώπων που, ενώ η ταυτότητα τους γράφει ως θρήσκευμα χριστιανός ορθόδοξος, αυτοί δεν πιστεύουν (οι έχουν πολλές αμφιβολίες) στη θεότητα του Χριστού, και ζουν χωρίς να εφαρμόζουν τίποτε από αυτά που απαιτεί η χριστιανική θρησκεία· απλά πηγαίνουν στην εκκλησία μόνο εθιμοτυπικά (σε γάμους, βαφτίσια κ.λπ.) και δυστυχώς ένα μεγάλο μέρος της επιρροής που έχει σήμερα η εκκλησία στη χώρα μας οφείλεται σε αυτούς, όσο αυτοί δεν κάνουν κάτι για να παύσουν να λογίζονται χριστιανοί.

Στην πορεία αναζήτησης στοιχείων της ιστορίας του χριστιανισμού υπήρξαν 2 ιστορικά γεγονότα, τα οποία, όταν περιήλθαν στη γνώση μου, έκαναν να αυξηθεί η αρνητική μου προδιάθεση προς το χριστιανισμό. Το πρώτο ήταν η κατάργηση των Ολυμπιακών Αγώνων (το 393 μ.Χ.) από το χριστιανό αυτοκράτορα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Μέγα Θεοδόσιο Α’, διότι θεωρήθηκαν ειδωλολατρικές εκδηλώσεις! Το γεγονός αυτό με έκανε να θεωρήσω το χριστιανισμό εχθρό της αρχαίας Ελλάδας και του αρχαίου κλασικού πολιτισμού, τον οποίο από μικρός θαύμαζα.

Το δεύτερο ιστορικό γεγονός ήταν η δίκη του Γαλιλαίου το 1633 μ.Χ. Ο Γαλιλαίος είναι για μένα σύμβολο του τολμηρού και ελεύθερα σκεπτόμενου επιστήμονα, ο οποίος περιέγραφε τη φύση σύμφωνα με τις επιστημονικές παρατηρήσεις, και αυτό τον έφερε σε σύγκρουση με τις θεολογικές και φιλοσοφικές αντιλήψεις της καθολικής εκκλησίας. Ο μεγάλος αυτός επιστήμονας, προκείμενου να αποφύγει τη θανατική καταδίκη στην πυρά από την «Ιερά Εξέταση», αναγκάστηκε κατά την απολογία του να εμφανίσει ως λάθος τις αστρονομικές του μελέτες, σύμφωνα με τις οποίες η γη περιστρεφόταν γύρω από τον ήλιο και όχι ο ήλιος γύρω από τη γη όπως ήθελε δογματικά η Εκκλησία.

Τελικά καταδικάστηκε ο Γαλιλαίος από την καθολική εκκλησία μόνο σε κατ’ οίκον περιορισμό χωρίς χρονικό όριο, λόγω «βαρύτατων εγκλημάτων» και «υποψίας αίρεσης». Η αντιμετώπιση που είχε ο Γαλιλαίος από τη σκοταδιστική νοοτροπία της καθολικής χριστιανικής Εκκλησίας, είναι μάλλον το πιο ευρέως γνωστό και κλασικό παράδειγμα για το πόσο κακό κάνει στην εξέλιξη του ανθρώπου η τυφλή αποδοχή θρησκευτικών δογμάτων.

Χρειάστηκε να περάσουν 350 χρόνια, για να αποδεχθεί η Εκκλησία ότι η καταδίκη του Γαλιλαίου ήταν σφάλμα της. Είναι απίστευτο αλλά και τραγικό ταυτόχρονα ότι έπρεπε να φθάσουμε στο έτος 1982 για να αναγνωρίσει επιτέλους ο εκκλησιαστικός μηχανισμός εξουσίας ότι ισχύει το ηλιοκεντρικό και όχι το γεωκεντρικό σύστημα στο πλανητικό σύστημα που ανήκει η γη.

Βέβαια αν είχα τότε τη δυνατότητα και την υπομονή να διαβάσω και να μεταφράσω όλα τα βιβλία της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης, των Ευαγγελίων κ.λπ., πάνω στα οποία στηρίζεται η Χριστιανική θρησκεία, δεν θα χρειαζόταν να διαβάσω κανένα άλλο βιβλίο για να καταλάβω πόσο ανυπόστατη και παράλογη είναι. Αυτό το έκανα σε μεγαλύτερη ηλικία και αποσπασματικά για συγκεκριμένες παραγράφους. Παραθέτω εδώ ένα μικρό δείγμα βιβλικής δοξασίας, αντιφάσεως και ασυναρτησίας:
Ο Μαθουσάλας έζησε 969 έτη!
Ο Μωυσής σκότωσε κάποιον επειδή εργαζόταν το Σάββατο!
Ο Λωτ, αν και άφησε έγκυες τις κόρες του, τιμάται και θεωρείται δίκαιος.
Η ηλικία της γης, που είναι επίπεδη, είναι 7000 έτη (!),
Ο ήλιος κινείται γύρω από μια σταθερή Γη και το φεγγάρι έχει το δικό του φως!
Ο Ιησούς υποτίθεται ότι ήταν θεός, αλλά συνεχώς προσευχόταν και παρακαλούσε το θεό, δηλαδή τον εαυτό του.
Ο θεός απειλεί να φονεύσει τα παιδιά για τις αμαρτίες των μανάδων τους (Αποκάλυψις 2:23)
Ο θεός αποστέλλει αρκούδες να κατασπαράξουν τα παιδιά!
Για τον Παύλο («Α’ προς Κορινθίους», ζ’ 1) η γυναίκα δεν είναι καν άνθρωπος: «Είναι καλό ο άνθρωπος να μην αγγίζει γυναίκα».

Επίσης θεωρώ παράδοξο και ασύμβατο με την υποτιθέμενη θεϊκή φύση του Χριστού, το ότι στο βιογραφικό του στα ιερά βιβλία υπάρχει ένα τεράστιο κενό 18 ετών (από τα 12 έως τα 30 του), κατά το οποίο δεν γνωρίζουμε τι έχει κάνει.

Αργότερα διάβασα σε άλλα ιερά κείμενα ότι όλα αυτά τα χρόνια δούλευε αρχικά ως βοηθός στο ξυλουργείο του θετού του πατέρα Ιωσήφ, και μετά το θάνατο του Ιωσήφ, ως μάστορας! Δηλαδή σύμφωνα πάντα με τα χριστιανικά βιβλία, ο (υποτιθέμενος θεάνθρωπος) Χριστός, ενώ ήταν ήδη 29 χρονών, δεν είχε ξεκινήσει ακόμη την αποστολή σωτηρίας του κόσμου, αλλά συνέχιζε να κατασκευάζει ράφια και να επισκευάζει ντουλάπες!

Αρκεί μία σύγκριση της ζωής του θνητού Μεγάλου Αλεξάνδρου, που στην αντίστοιχη δεκαετία της ζωής του, 19 με 29 ετών, έγινε βασιλιάς κράτους και κατέκτησε σχεδόν όλο τον τότε γνωστό κόσμο, με τη ζωή του υποτιθέμενου «θεού» Χριστού που για 17 χρόνια δούλευε ως ξυλουργός και ξαφνικά στα 30 του θυμήθηκε ότι είναι ο γιος του θεού και το λόγο για τον οποίο είχε κατέβει στη γη!

Υπολογίζεται ότι στα ιερά βιβλία του χριστιανισμού καταγράφονται περίπου 7.000 παράλογες εκδοχές, αντιφατικές αφηγήσεις, λανθασμένα ιστορικά στοιχεία, ασυναρτησίες, ποταπές εκδικητικές ενέργειες από το θεό ή εκπροσώπους του, ψευδολογίες, βάναυση υποτίμηση της γυναίκας και της φύσης της, και είναι πραγματικά τραγικό για την ανθρώπινη νόηση ότι υπάρχουν εκατομμύρια άνθρωποι που δέχονται και πιστεύουν όλα αυτά που γράφονται, χωρίς κριτική και προβληματισμό.

Έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο χριστιανισμός (όπως και κάθε άλλη θρησκεία που επικαλείται την ύπαρξη θεού) είναι ένας μύθος, ένα τεράστιο ψέμα! Αμφισβητείται έντονα ακόμη και η ιστορική ύπαρξη του Χριστού έστω απλά ως ενός κοινού θνητού.

Ο χριστιανισμός προήλθε ως μεσσιανική εσχατολογική και αποκαλυπτική αίρεση από την απάνθρωπη ιουδαϊκή θρησκεία. Θεωρώ ότι η ύπαρξη οποιουδήποτε θεού είναι εντελώς ασύμβατη με την επιστήμη και τον ορθολογισμό και είναι τραγικό για το ανθρώπινο είδος το γεγονός ότι υπάρχει τόσο μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που, ως θύματα της προπαγάνδας των θρησκειών, ζουν όλη τους τη ζωή και τελικά πεθαίνουν μέσα σε αυτή την τεράστια πλάνη. Υπάρχει βέβαια και η μεγάλη κατηγορία αυτών που δηλώνουν μεν ένθεοι, αλλά δεν πιστεύουν, και υποκρίνονται ότι πιστεύουν για ίδιο ή συντεχνιακό όφελος.

Πιστεύω ότι όσα περισσότερα γνωρίζει κάποιος για τη λειτουργία του σύμπαντος, την παρουσία και εξέλιξη του ανθρώπινου είδους στη Γη και τη λειτουργία του ανθρώπου ως ψυχοσωματικού όντος, τόσο περισσότερο θα πρέπει να απομακρύνεται από τη θρησκεία και τους ανύπαρκτους θεούς της.

Ο λόγος που πιστεύουν τόσοι πολλοί σε ανύπαρκτους θεούς, σύμφωνα με τον ψυχίατρο Irvin Yalom, βρίσκεται στις βαθιές δομές της ύπαρξης κάθε ανθρώπου· λειτουργούν 4 έσχατες έγνοιες που είναι: ο θάνατος, η μοναξιά, η ανάγκη νοήματος της ζωής και η ελευθερία. Αυτές οι έγνοιες προκαλούν στους ανθρώπους άγχος, το οποίο είναι εγγενές στην ανθρώπινη φύση.

Η θρησκευτική πίστη αποτελεί την απέλπιδα προσπάθεια του ανθρώπου να τον καθησυχάσει από αυτές τις έγνοιες και τελικά μοιάζει προφανές ότι, αντί οι άνθρωποι να έχουν δημιουργηθεί από το θεό, τον έχουν δημιουργήσει οι ίδιοι, για να νιώθουν ανακούφιση από αυτές τις αγχωτικές έγνοιες που προανέφερα.

Η ανθρώπινη ιστορία έχει δείξει ότι οι θρησκείες έχουν οδηγήσει τον άνθρωπο στο σκοταδισμό, στις πολεμικές συγκρούσεις, στη μισαλλοδοξία, στο μίσος για έννοιες όπως ελευθερία-λογική-ευφυΐα, στο μίσος για τη ζωή και τις γυναίκες, στο μίσος για το ανθρώπινο σώμα.

Πιστεύω ότι ο σύγχρονος άνθρωπος της εποχής μας, ως νοήμον ον, πρέπει να αρχίσει να σπάει σταδιακά και οριστικά τα δεσμά του απ’ όλες τις θρησκείες, κάτι που συμβαίνει ήδη σε προηγμένα ευρωπαϊκά κράτη. Δυστυχώς στην Ελλάδα υπάρχουν πολλές γεωγραφικές και όχι μόνο ιδιαιτερότητες που μας κρατούν ακόμη δέσμιους της Εκκλησίας.

Ο σύγχρονος άνθρωπος οφείλει να σκέφτεται και να δρα ορθολογικά, με ανθρωπιστικό και οικολογικό πνεύμα. Να μην αποδέχεται τίποτα ως δεδομένο, αλλά πάντα να αναζητά και να ανακαλύπτει την αλήθεια, χρησιμοποιώντας το πλέον εξελιγμένο όργανο που υπάρχει στη φύση, τον εγκέφαλο του. Η επιστήμη, με τα εκπληκτικά της επιτεύγματα κατά τα τελευταία 60 χρόνια και με τις αναμενόμενες εξελίξεις, δίνει λύσεις σε προβλήματα που δεν μπορούσε να επιλύσει χθες, και όλα συγκλίνουν στο ότι αύριο θα μπορεί να δώσει λύσεις σε προβλήματα που ενδεχομένως δεν μπορεί να επιλύσει σήμερα.

Έχει παρατηρηθεί ότι στα κράτη όπου το ποσοστό των ένθεων είναι σχετικά μικρό, οι πολίτες ευημερούν πολύ περισσότερο απ’ ό,τι στα κράτη όπου οι ένθεοι έχουν σχετικά μεγάλα ποσοστά. Παραδείγματα κρατών με σχετικά μικρό ποσοστά ένθεων και μεγάλο άθεων αλλά με μεγάλη ανάπτυξη και ευημερία είναι η Φινλανδία, η Σουηδία, η Αυστραλία, η Γαλλία κ.λπ.

Είναι βέβαιο ότι υπήρξαν και υπάρχουν (και δυστυχώς όλα δείχνουν ότι θα υπάρχουν και στο μέλλον) πολλοί άνθρωποι ανώριμοι συναισθηματικά, οι οποίοι δεν μπορούν να αποδεχθούν με ωριμότητα και ρεαλισμό τη ζωή όπως είναι. Αυτοί αναζητούν παρηγοριά στα ψεύδη απατεώνων (αστρολόγων, μέντιουμ, θρησκειών με ανύπαρκτους θεούς, υποτιθέμενων πνευματιστών, χαρτοριχτρών κ.λπ.), αλλά όπως έχει γράψει και ο Richard Dawkins στο βιβλίο του «Η περί θεού αυταπάτη», είναι εντυπωσιακό το πόσο πολλοί άνθρωποι αδυνατούν να κατανοήσουν ότι η πρόταση «το Χ είναι παρηγορητικό» δεν συνεπάγεται ότι «το Χ αληθεύει».

Ο Μιχάλης είναι 35 ετών, με οβάλ γυαλιά, κοντοκουρεμένα μαλλιά, αραιή γενειάδα και φαβορίτες. Μοιάζει λίγο με αυτό που είναι, ένας καθηγητής μαθηματικών που έζησε στις ΗΠΑ για 11 χρόνια κι επέστρεψε στη Λεμεσό (μόνιμα, ή τουλάχιστον έτσι πίστευε) τον Ιούνιο του 2010. Λίγες εβδομάδες πριν επιστρέψει, του ‘ρθε η ιδέα να δημιουργήσει μια αθεϊστική ομάδα στην Κύπρο – ανακάλυψε όμως ότι ήδη υπήρχε μία στο φέισμπουκ. Οι Cyprus Atheists (Άθεοι Κύπρου) είχαν δημιουργηθεί το 2008 από τον Κυριάκο Παπασπύρου, έναν τριαντάχρονο graphic designer (σχεδιαστή γραφικών), γεννημένο στο χωριό Αθηένου και σήμερα κάτοικο Λευκωσίας.

Οι δυο τους αντάλλαξαν πολλά ηλεκτρονικά μηνύματα κι αποφάσισαν, στους μήνες που ακολούθησαν την επιστροφή του Μιχάλη, να οργανώσουν καλύτερα την ομάδα. Άλλαξαν το αρχικό όνομα σε Cyprus Freethinkers (Όμιλος Ελεύθερης Σκέψης Κύπρου), ώστε να διευρύνουν το αντικείμενό τους. Η ομάδα του φέισμπουκ έχει γύρω στα 1250 μέλη καθώς κι έναν αλληλένδετο ιστότοπο (www.cyprusfreethinkers.org), αλλά είναι σε εξέλιξη το σχέδιο για μια πιο φυσική παρουσία, «επίγεια», σε αντίθεση με τη διαδικτυακή. Το σχέδιο είναι ν’ αποτελέσουν μια πιο ολοκληρωμένη λέσχη, να οργανώσουν σεμινάρια, αναγνώσεις κ.ο.κ. – καθώς κι ένα μέρος, λέει ο Μιχάλης, «όπου ο κόσμος θα μπορούσε να τηλεφωνήσει και να πει το πρόβλημά του, εφόσον υπάρχουν διακρίσεις».

Υπάρχει πράγματι διάκριση σε βάρος των αθέων; Όχι επίσημα, παραδέχεται ο Κυριάκος – ένας θερμός ομιλητής με ένα έξυπνο ευδιάθετο στυλ – «αλλά μπορείς να διαισθανθείς την υποβόσκουσα διάκριση: «Για μισό λεπτό, δεν είσαι ένας από μας»… Η Κύπρος, όπως ξέρουμε, είναι ένα από τα περισσότερο θεϊστικά κράτη στην ΕΕ, κι αν δεν είσαι κάτω από τη θεϊστική ομπρέλα, είσαι ξένος, και συχνά υπάγεσαι σε διακρίσεις». Όχι φυσικά ότι χάνουν άνθρωποι τη δουλειά τους επειδή είναι άθεοι – τουλάχιστον απροκάλυπτα – αλλά η συζήτηση τέτοιων πεποιθήσεων στο γραφείο είναι ένα ευαίσθητο θέμα, σαν να ήταν κάτι τρομερό.

Ο Μιχάλης πάει ακόμη παραπέρα: «Αντιμετώπισα διακρίσεις για τα πιστεύω μου όταν ήμουν στη Λουιζιάνα, από άλλους Έλληνες και Κύπριους», μας λέει. Υπήρξε πρόεδρος του Ομίλου Ελλήνων Φοιτητών (έκανε το διδακτορικό του στη Φιλοσοφία εκείνη την εποχή) και αντιπρόεδρος της λέσχης Αθέων (Atheists’ Club) – ένας συνδυασμός που εξόργιζε ορισμένους, ιδιαίτερα όταν άλλαξε το καταστατικό του Ομίλου Ελλήνων Φοιτητών, ώστε το χρηματικό απόθεμα που έμενε στα ταμεία στο τέλος της χρονιάς να μη μεταβιβάζεται αυτόματα στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Νέας Ορλεάνης (αντίθετα θα πήγαινε όπου αποφάσιζε η πλειοψηφία, κάτι που έμοιαζε, και ήταν, δικαιότερο). Υπήρξαν παρενοχλήσεις, ύβρεις, και τελικά ένα περιστατικό που ένας Κύπριος προσπάθησε να του επιτεθεί. Κλήθηκε η αστυνομία, κι ο Μιχάλης γνωστοποίησε το θέμα στα ΗΕ ως περίπτωση διάκρισης έναντι των πιστεύω του.

Παρά την ανωτέρω διατύπωση, η αθεΐα δεν είναι στην πραγματικότητα «πιστεύω» – και σίγουρα όχι λατρεία, όπως φαντάζονται κάποιοι. «Είναι αμφισβήτηση της πίστης σου κι όχι προσπάθεια να επιβάλω τα δικά μου πιστεύω σε σένα», εξηγεί ο Stephen Nugent, ένας σχετικά πρόσφατος μεταπεισθείς που αυτοαποκαλείται «μη δογματικός άθεος». Σε αντίθεση με τον Μιχάλη, που έκανε διαλέξεις για την αθεΐα, και με τον Κυριάκο, που έγραψε άρθρα στο Politis, ο Stephen δεν είναι ενεργά αναμεμειγμένος στους Cyprus Freethinkers – αλλά έλαβε μέρος στον πρόσφατο διαγωνισμό του ιστότοπου για μπλουζάκια, υποβάλοντας πιθανά σχέδια για το λογότυπο της επίσημης μπλούζας της ομάδας.

Μια ματιά στη λίστα των προτάσεων (όχι μόνο του Stephen) είναι διδακτική. Ποικίλουν από αυτά της ακραίας αντιπαράθεσης – ένα μαύρο μπλουζάκι με τη λεζάντα «Κάψτε την Εκκλησία της γειτονιάς σας», ή «Πολύ ηλίθιος για να καταλάβεις την επιστήμη; Δοκίμασε τη θρησκεία» – έως τα περιπαιχτικά, όπως αυτό με τον σκεπτικό Ιησού που καταλήγει να προσεύχεται για σουβλάκια. Αλλά για τον πρωτοπόρο είναι το λογότυπο με έναν τεράστιο ανθρώπινο εγκέφαλο, με υπότιτλο ένα ρητό του Carl Sagan: Ασυνήθιστοι ισχυρισμοί απαιτούν ασυνήθιστες αποδείξεις» – επειδή αυτό είναι η επιτομή της ελεύθερης σκέψης, είναι πίστη στη δύναμη της λογικής και κάλεσμα στους πιστεύοντες ν’ αποδείξουν τη θεωρία τους. O Stephen είναι ξεκάθαρος για τη δική του «μη δογματική αθεΐα»: «Ο ορισμός μου είναι αυτός: ‘Φέρε μου επιστημονικά επιχειρήματα, στοιχεία και αποδείξεις (για το θεό), και θα το σκεφτώ.’»

Είναι τριάντα τριών ετών, βραβευμένος κινηματογραφιστής, συμπαθητικός και λίγο αδέξιος, καθώς διασχίζει ξυπόλυτος κι αναμαλλιασμένος το μικρό του διαμέρισμα στην παλιά Λευκωσία. Είναι μισός Ιρλανδός, γεγονός που χρωμάτισε τις πρώιμες θρησκευτικές του εμπειρίες. Η μητέρα του πήγαινε στην εκκλησία πιο πολύ για επίδειξη, ενώ ο πατέρας του – που απαγορευόταν να μπει, όντας ένας αλλόθρησκος καθολικός (αν και στην πραγματικότητα απείχε εντελώς) – «μου κρατούσε το χέρι έξω απ’ την εκκλησία κοροϊδεύοντας τους τσαρλατανισμούς που γίνονταν». Ίσως σας φαίνεται ότι αυτό εξηγεί την αθεΐα – αλλά στην πραγματικότητα μόλις πέρυσι ξεκαθάρισε την απορία στο μυαλό του, και σε κάθε περίπτωση η πρότερη εμπειρία δείχνει να έχει λίγη σημασία. Ο Κυριάκος, μεγαλώνοντας σε χωριό, ήταν πολύ θρησκευόμενος ως τα 16-17 του («τόσο ήξερα»), όταν διευρύνοντας κατά πολύ τα αναγνώσματά του, κατέληξε ότι η θρησκεία είναι μύθος. Για τον Μιχάλη, το σημείο-κλειδί ήταν ο θαυμασμός του για την αρχαία ελληνική φιλοσοφία – ο ηθικός σκεπτικισμός του Σωκράτη, ο αναντίρρητος αθεϊσμός του Καρνεάδη και του Δημόκριτου – σε συνδυασμό με το μάθημα της Θρησκευτική Μόρφωσης που έκανε στο λύκειο. Η αντίθεση μεταξύ του ανοιχτού μυαλού απ’ τη μια, και του δογματισμού απ’ την άλλη, τον ανάγκασαν να κρατήσει αποστάσεις – αν και μόνον όταν βρέθηκε στις ΗΠΑ κι άρχισε να κάνει παρέα με μαχητικούς αθέους σταμάτησε ολωσδιόλου να πιστεύει. «Κανείς δε γίνεται άθεος απ’ τη μια μέρα στην άλλη», εξηγεί. «Για μένα χρειάστηκαν χρόνια και χρόνια σπουδών, απορρίψεων και αποδοχών, καθώς και μια εσωτερική υπαρξιακή αναζήτηση».

Για τον Stephen η αναζήτηση ειλικρινά άρχισε αφού γύρισε πέρυσι απ’ το Βόρειο Πόλο. Γυρνάει ταινίες για την Greenpeace, έχοντας βρεθεί γι’ αρκετούς μήνες στην αρκτική τα τελευταία δυο καλοκαίρια – και μετά από αρκετές εβδομάδες ακτιβισμού, κινηματογράφησης “οικο-μαχητών” σε δράση και βουτώντας κάποια στιγμή κι ο ίδιος στο παγωμένο νερό, ένιωσε την ανάγκη να κάτσει σπίτι και να ψαχτεί εσωτερικά. Άρχισε να μελετά διάφορες θρησκείες, κατέβασε το Κοράνι και την Αγία Γραφή, παρακολούθησε ντοκιμαντέρ και διαδικτυακές συζητήσεις – και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «το όλο θέμα είναι ψευδαίσθηση». Η θρησκεία αφήνει πολλά κενά κι αναπάντητες ερωτήσεις. Γιατί ο Ιησούς εμφανίστηκε μόλις πριν 2000 χρόνια πριν, τη στιγμή που ο Homo Sapiens υπάρχει εδώ και 100000 χρόνια; Αν ο θεός δημιούργησε τα πάντα, τον θεό ποιος τον δημιούργησε; Διαβάζοντας από ιστότοπους έκανε έναν κατάλογο με κάποιες από τις φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν στο όνομα του θεού σε βάθος αιώνων: οι σταυροφορίες, η ιερά εξέταση, εθνικές καθάρσεις, φετφάδες, φόνοι τιμής, καταπίεση γυναικών και ομοφυλόφιλων, ανθρώπινες θυσίες, καύση μαγισσών, γενετικός ακρωτηριασμός. Πάνω απ’ όλα, έχοντας παρακολουθήσει διάφορες συζητήσεις, έχει πειστεί ότι δεν υπάρχει περίπτωση ο θεϊστής να μεταπείσει τον άθεο ή τ’ αντίθετο: «Δεν υπάρχει περίπτωση να βρεθεί κοινό έδαφος».

Θυμάμαι το παραπάνω όταν πηγαίνω στην Αρχιεπισκοπή της Λευκωσίας, αναρωτώμενος τι έχει να πει η άλλη πλευρά. Στο γραφείο εκκλησιαστικής κατήχησης, μια ομάδα νεαρών θεολόγων – όλοι γύρω στα 30 – πέφτουν πάνω μου με σπινθηροβόλο βλέμμα. «Δεν πιστεύω ότι υπάρχουν άθεοι», λέει ένας (μιλάνε σαν ομάδα, και αρνούνται να δώσουν τα ονόματά τους). «Δεν υπάρχουν άθεοι. Υπάρχουν μόνο άνθρωποι που αποξενώθηκαν απ’ την αλήθεια, για να την ανακαλύψουν. Όλα τα όντα ελκύονται από κάποια ανώτερη δύναμη.»

Ο Μιχάλης Αριστείδου βρήκε τις ρίζες της αθεΐας στην αρχαία Ελλάδα, αλλά η ομάδα των θεολόγων λέει ότι «γεννήθηκε στη δύση» (εννοώντας την καθολική εκκλησία), ως αντίδραση στην πιο καταπιεστική θεολογία του θεού-μπαμπούλα («Στην ανατολή μιλάμε για θεό αγάπης, που γαλουχεί τον άνθρωπο σαν να ήταν η μητέρα του»). Και οι τρεις Ελεύθεροι Στοχαστές σημείωσαν ότι επιστήμη και θρησκεία είναι ασύμβατα, αλλ’ η ομάδα των θεολόγων επιμένει ότι δεν υπάρχει σύγκρουση. Πάνω απ’ όλα, ο Stephen Nugent μου είπε πως πιστεύει ότι «Η αθεΐα θα έπρεπε να είναι η προεπιλεγμένη θέση κάθε ανθρώπου στη γη», ενώ η θρησκεία είναι η κατασκευή που επιβάλουμε στη φυσική μας αθωότητα – ή, αντιγράφοντας τα λεγόμενα του Κυριάκου: «Ο άνθρωπος έφτιαξε τον θεό κι όχι τ’ αντίστροφο» – ενώ οι θεολόγοι πιστεύουν το ακριβώς αντίθετο.

«Κάθε άνθρωπος έχει την εικόνα του Θεού μέσα του», πληροφορούμαι, «και δημιουργήθηκε με σκοπό ν’ αναζητά τον Θεό – γιατί μόνο αυτό θα τον ολοκληρώσει ως ύπαρξη, η παρουσία του θεού στη ζωή του». Ο θεϊσμός είναι η φυσική μας κατάσταση, η αθεΐα αφύσικη. «Είναι σαν να λες σε μια έγκυο ότι δεν είναι έγκυος όταν νιώθει τις κλωτσιές του παιδιού της μέσα στην κοιλιά της. ‘Μα το νιώθω!’ (θα έλεγε). Κάποιος που έχει τον Θεό μέσα του το ξέρει.»

Κι αν παρόλ’ αυτά δεν τον νιώθουν; Κι αν αναζητούν απτές αποδείξεις; «Μπορούμε ποτέ να το αποδείξουμε επιστημονικά; Στην πραγματικότητα όχι,» παραδέχεται ο ιερέας John Tyrrell – γνωστός ως πατέρας John – στον καθεδρικό του αγίου Παύλου στη Λευκωσία. Ο πατέρας John είναι Καναδός, με την άσπρη γενειάδα προφήτη της παλαιάς διαθήκης (είναι επίσης το μόνο πρόσωπο αυτού του άρθρου που είναι πάνω από 40 ετών)• έζησε για χρόνια στο Yukon, εργαζόμενος σε θερμοκρασίες υπό το μηδέν, πριν καταλήξει στην Κύπρο – κι εξηγεί ότι έχει δει «αυτό που πιστεύει ότι είναι το χέρι του θεού, να επιδρά στους ανθρώπους, στη διάρκεια των 66 ετών της ζωής του». Λόγου χάρη; Θεραπευτικά θαύματα, απαντάει. Σχέσεις που διορθώθηκαν με τη δύναμη της προσευχής. Άνθρωποι που είχαν οράματα «κακά πνεύματα, όπως πίστευαν» να ανακουφίζονται από αγιασμό. Τα περισσότερα, έτσι κι αλλιώς, είναι θέμα πίστης – κι η πίστη δεν είναι λογική. «Όταν περνάς το δρόμο, δεν ‘πιστεύεις’ ότι θα περάσει αυτοκίνητο,» παρατηρεί ο Κυριάκος. «Απλά ελέγχεις δεξιά-αριστερά, κι αν δεν έρχεται κανένα, περνάς.»

Η προσπάθεια να βρούμε κοινό παρονομαστή στο τρίο των Ελεύθερων Στοχαστών είναι άσκοπη («Δεν είναι όλοι οι άθεοι ίδιοι», εξηγεί ο Μιχάλης). Ωστόσο, θα μπορούσε να βρεθεί σε κάτι που αναφέρει ο πατέρας John. «Η λατρεία του θεού είναι αποτελεσματική», μου λέει. «Είναι τεράστιο πλεονέκτημα να είσαι μέλος της λατρευτικής κοινότητας» – και ίσως αυτό να είναι το κλειδί, το γεγονός ότι η θρησκεία λειτουργεί σαν ένα είδος κοινωνικής “κόλλας”. Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το 95 % των Κυπρίων αυτοχαρακτηρίζονται θρησκευόμενοι, παρόλο που μόνο το 19 % πηγαίνει στην εκκλησία κάθε Κυριακή. Λες και η θρησκεία είναι κάρτα μέλους μιας λέσχης που επισκέπτονται περιστασιακά, αλλά η γνώση ότι κι άλλοι Κύπριοι είναι μέλη τους φέρνει πιο κοντά.

Ο Μιχάλης απ’ την άλλη δεν ανήκει στη λέσχη αυτή – ούτε στην κυπριακή κοινωνία. Την ώρα που θα το διαβάζετε αυτό, ο ίδιος, η αμερικανίδα σύζυγός του και τα δυο μικρά παιδιά τους θα έχουν επιστρέψει στις ΗΠΑ, έχοντας βαρεθεί την Κύπρο (μολονότι καθαρά για επαγγελματικούς λόγους) μετά από έξι μήνες. Ο Stephen, επίσης, είναι κατά κάποιον τρόπο ξένος, δουλεύοντας περισσότερο στο εξωτερικό, κι ακόμη κι ο Κυριάκος πρέπει να ένιωθε εκτός τόπου στην κλειστή θρησκευόμενη ζωή της Αθηένου. Κατά κάποιον τρόπο, το ανέκδοτο του Μιχάλη στους τότε νεαρούς είχε ένα ψήγμα αλήθειας: ‘το μίσος για τους γονείς σας’ – ή τον κόσμο των γονιών σας – είναι μέρος της αιτίας γι’ αμφισβήτηση, και δεν μπορείς να σκεφτείς ελεύθερα, παρά μόνον αφού πρώτα αμφισβητήσεις την υπάρχουσα κοινωνία. Ακριβώς γι’ αυτό ο Όμιλος Ελεύθερης Σκέψης Κύπρου είναι τόσο απαραίτητος: για να δημιουργήσει μια εναλλακτική κοινωνία, παράλληλα με την πανταχού παρούσα λατρευτική κοινωνία.

Γιατί να περιπλέκουμε τα πάντα; Γιατί να βάζουμε ταμπέλες (όπως «θεός») σε κάτι που δεν καταλαβαίνουμε; «Αφήστε μας να ζούμε μ’ αυτά που ξέρουμε!» δηλώνει ο Stephen καθώς με συνοδεύει προς την πόρτα – αλλ’ αυτό είναι το πρόβλημα για τους άθεους, ότι «αυτά που ξέρουμε» είναι τόσο συντριπτικά θρήσκα. Έξω, ετοιμασίες για τα Χριστούγεννα. Κάλαντα που γιορτάζουν τη γέννηση του υιού του θεού, άγγελοι διακοσμούν τις βιτρίνες των καταστημάτων. Αποφάσισα πως το παράκανα με τα πνευματικά ζητήματα, και πήγα σινεμά – όπου το πρώτο πράγμα που αντίκρισα ήταν το τρέιλερ για το «Τρανσφόρμερς 3». Εξωγήινοι έρχονται, άλλη μια ποικιλία της ανθρώπινης επιθυμίας για κάτι παραπάνω. «Δεν είμαστε μόνοι μας, τελικά.» λέει ένας χαρακτήρας της ταινίας σε άλλον. Κι αν είμαστε;