Πού γίνεται ο σχολιασμός;
Στο τέλος του κάθε άρθρου υπάρχει σύνδεσμος για το ιστολόγιο του συγγραφέα, όπου και μπορείτε να αφήνετε τα σχόλιά σας.
Ένωση Άθεων: επιστολή προς την Υπουργό Παιδείας για απαλλαγή από θρησκευτικά
Η Ένωση Άθεων κατέθεσε στις 9-11-10 επιστολή προς την Υπουργό Παιδείας, όπου εκθέτει την τρέχουσα κατάσταση και ζητά να ξεκαθαρίσει το θολό τοπίο που επικρατεί στο θέμα της απαλλαγής από το μάθημα των θρησκευτικών.
Οι αντιφατικές εγκύκλιοι του υπουργείου Παιδείας έχουν ως αποτέλεσμα οι πολίτες να μην γνωρίζουν πλέον ποια είναι τα δικαιώματά τους. Με την σύγχυση που επικρατεί παραβιάζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα των μαθητών, οι οποίοι εξαναγκάζονται σε αποκάλυψη δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, όπως είναι οι θρησκευτικές τους πεποιθήσεις. Παραβιάζεται επίσης το άρθρο 13 του Συντάγματος περί ελευθερίας θρησκευτικής συνειδήσεως, όπως επισημαίνει η απόφαση του ΣτΕ για τις ταυτότητες που ορίζει ρητά ότι ο πολίτης «δεν υποχρεούται να αποκαλύψει τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις σε δημόσιο έγγραφο».
Για όλους αυτούς τους λόγους η Ένωση Άθεων ζητά να εκδοθεί νέα εγκύκλιος προς όλους τους αρμόδιους φορείς που να διευκρινίζει ποιοι δικαιούνται απαλλαγή από τα θρησκευτικά και ποια είναι η σωστή διαδικασία, για την εξυπηρέτηση των πολιτών.
Διαβάστε το πλήρες κείμενο στη σχετική ανάρτηση στο φόρουμ Αθεΐα, όπου μπορείτε να σχολιάσετε.
Οι πολίτες μπορούν να ενημερωθούν για το δικαίωμα απαλλαγής από τα θρησκευτικά και τη σωστή διαδικασία στη σχετική σελίδα μας.
ΑΠΟ: Ένωση Άθεων
Τ.Θ. 67609, 15103 Πεύκη
contact@atheia.gr
ΠΡΟΣ: Υπουργείο Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων
Προς την Υπουργό κυρία Άννα Διαμαντοπούλου
ΘΕΜΑ: Απαλλαγή από το μάθημα των θρησκευτικών
Αθήνα, 8-11-2010
Πρωτόκολλο του Γραφείου Υπουργού Α.Π.11262/9-11-10.
Αξιότιμη κύρια Διαμαντοπούλου
Όπως αναμφίβολα γνωρίζετε, στο θέμα της απαλλαγής από το μάθημα των θρησκευτικών στην μέση εκπαίδευση επικρατεί σύγχυση. Οι αντιφατικές εγκύκλιοι του Υπουργείου Παιδείας έχουν ως αποτέλεσμα οι μαθητές και οι κηδεμόνες τους να μην γνωρίζουν πλέον ποια είναι τα δικαιώματά τους. Ενώ οι εγκύκλιοι 91109/Γ2/10-7-2008 και 104071/Γ2/4-8-2008 δηλώνουν σαφώς ότι για την απαλλαγή αρκεί μια απλή υπεύθυνη δήλωση όπου θα αναφέρεται μόνο η επιθυμία απαλλαγής και δεν απαιτείται αιτιολόγηση της επιθυμίας, όπως απαιτεί η ευρωπαϊκή νομοθεσία, η μεταγενέστερη εγκύκλιος Φ12/977/109744/Γ1/26-8-2008, ενώ υποτίθεται ότι ρυθμίζει μόνο τον τρόπο απασχόλησης των μαθητών που έχουν πάρει απαλλαγή, δηλώνει εμμέσως ότι την απαλλαγή δικαιούνται μόνο οι μαθητές που δεν είναι χριστιανοί ορθόδοξοι, και κατά συνέπεια αφήνει επιπλέον να εννοηθεί ότι θα πρέπει να δηλωθεί η αιτία της επιθυμίας απαλλαγής και να αποκαλυφθεί το θρήσκευμα του μαθητή. Αν εφαρμοστεί αυτό που αφήνει να διαφανεί η δεύτερη εγκύκλιος (κάτι που ήδη συμβαίνει σε πολλά σχολεία, επειδή η εγκύκλιος αυτή είναι μεταγενέστερη των άλλων δύο και επειδή αφήνει περιθώρια παρερμηνείας), παραβιάζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα των μαθητών, διότι υφίστανται διακριτική μεταχείριση ανάλογα με το θρήσκευμα και διότι εξαναγκάζονται σε αποκάλυψη των θρησκευτικών τους πεποιθήσεων που είναι ευαίσθητο δεδομένο προσωπικού χαρακτήρα.
Εκτός από τις ανωτέρω εγκυκλίους, κατά καιρούς το Υπουργείο σας έχει δημοσιοποιήσει αντιφατικές δηλώσεις σχετικά με το θέμα της απαλλαγής. Συγκεκριμένα:
Α) Στην Έκθεση της ΕΕΔΑ για το 2009 και στη σελίδα 299, διαβάζουμε κείμενο του ΥπΠΔΒΜΘ: "… Σχετικά με την απαλλαγή από το μάθημα των Θρησκευτικών, σύμφωνα με τις υπ’ αριθμ. 91109/Γ2/10.07.2008 και 104071/Γ2/04.08.2008 Εγκυκλίους, κάθε μαθητής έχει δικαίωμα να απέχει από το μάθημα των θρησκευτικών, τους εκκλησιασμούς και τη σχολική προσευχή με δήλωση του κηδεμόνα, στην περίπτωση που ο μαθητής είναι ανήλικος, ή του ιδίου, εάν είναι ενήλικος, στην οποία δεν απαιτείται εξήγηση ή διευκρίνιση των λόγων αποχής. Το δικαίωμα ισχύει για όλους τους μαθητές, όχι μόνο τους μη-ορθόδοξους." Δυστυχώς η ως άνω έκθεση δεν αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα, γιατί αποσιωπά τη σύγχυση που δημιουργήθηκε με την έκδοση της εγκυκλίου Φ12/977/109744/Γ1/26-8-2008. Το Υπουργείο σας ενώ φρόντισε να παρουσιάσει την κατάσταση ξεκάθαρη κατάσταση στην έκθεση της ΕΕΔΑ, δεν έχει φροντίσει να κάνει τις αναγκαίες διευκρινίσεις στους καθ’ ύλην αρμόδιους, δηλαδή στους διευθυντές των κατά τόπους σχολικών μονάδων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, που καλούνται να εφαρμόσουν το μέτρο της απαλλαγής.
Β) Στην απάντησή της με Α.Π. 56664/ΙΗ/25-6-2010 προς την ερώτηση αρ. 10189/14-5-2010 του κ. Κουβέλη η υφυπουργός παιδείας κα. Χριστοφιλοπούλου αναφέρει: "Το μάθημα των θρησκευτικών είναι υποχρεωτικό μάθημα και διδάσκεται σε όλες τις σχολικές μονάδες της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, σύμφωνα με τα επίσημα υποχρεωτικά αναλυτικά και ωρολόγια προγράμματα, τα οποία καθορίζονται από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Δίνεται όμως η δυνατότητα απαλλαγής στους αλλόθρησκους ή ετερόδοξους μαθητές, οι οποίοι για λόγους συνείδησης δεν επιθυμούν να παρακολουθήσουν το εν λόγω μάθημα. Επειδή όμως έχει παρατηρηθεί κατάχρηση της δυνατότητας απαλλαγής από μη ετερόδοξους ή αλλόθρησκους μαθητές, ιδιαίτερα της Γ τάξης Γενικού Λυκείου λόγω φόρτου εργασίας, αραβιάζεται η αρχή της ίδης αντιμετώπισης των μαθητών και η αρχή της ίσης προσπάθειας για την απόκτηση απολυτηρίου. Επομένως οι μαθητές που δεν εμπίπτουν στην κατηγορία των αλλόθρησκων ή ετερόδοξων δεν μπορούν να απαλλάσσονται από οποιοδήποτε μάθημα είναι υποχρεωτικό, βάσει του αναλυτικού προγράμματος, εκτός κι αν εμπίπτουν στην κατηγορία που περιγράφεται στο άρθρο 22 του Π.Δ. 104/79." Αυτή η απάντηση της υφυπουργού προς τον κύριο Κουβέλη έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την έκθεση του Υπουργείου προς την ΕΕΔΑ.
Είναι φανερό ότι η αρχή της ίσης αντιμετώπισης των μαθητών και της ίσης προσπάθειας για την απόκτηση απολυτηρίου παραβιάζονται από τη διακριτική μεταχείριση που τους επιφυλάσσει το Υπουργείο σας, και όχι με την ελεύθερη επιλογή των μαθητών και των γονέων για παρακολούθηση ή μη του μαθήματος των θρησκευτικών, η οποία σε καμμία περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί "κατάχρηση", ούτε μπορούν να αμφισβητηθούν τα κίνητρά της. Δεν είναι αρμοδιότητα της πολιτείας να αξιολογεί τις πεποιθήσεις των πολιτών παρά μόνο να δέχεται την υπεύθυνη δήλωσή τους ως προς τις επιλογές που η ίδια η πολιτεία τους παρέχει.
Η διακριτική μεταχείριση των μαθητών ως προς το δικαίωμα της απαλλαγής από τα θρησκευτικά συνιστά παραβίαση του άρθρου 13 του Συντάγματος: "13.1. Η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης είναι απαραβίαστη. Η απόλαυση των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων δεν εξαρτάται από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις καθενός."
Σύμφωνα με την ΟλΣτΕ 2281/2000 (υπόθεση των ταυτοτήτων), ο πολίτης δεν υποχρεούται να αποκαλύψει τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις σε δημόσιο έγγραφο, διότι αυτό θα αντέβαινε στην αρνητική όψη της ως άνω συνταγματικώς προστατευόμενης θρησκευτικής του ελευθερίας. Ειδικότερα και σύμφωνα με την ως άνω απόφαση της Ολομελείας, «Η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης, με την οποία προστατεύεται προεχόντως το ενδιάθετο φρόνημα του ατόμου αναφορικά με το θείο από κάθε κρατική επέμβαση, περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, και το δικαίωμα του ατόμου να μην αποκαλύπτει το θρήσκευμα που ακολουθεί ή τις θρησκευτικές εν γένει πεποιθήσεις του. Κανένας δεν μπορεί να εξαναγκασθεί με οποιονδήποτε τρόπο, να αποκαλύψει είτε αμέσως είτε εμμέσως, το θρήσκευμα ή τις θρησκευτικές εν γένει πεποιθήσεις του, υποχρεούμενος σε πράξεις ή παραλείψεις από τις οποίες θα τεκμαίρεται η ύπαρξη ή η ανυπαρξία τους. Και καμία κρατική αρχή ή κρατικό όργανο δεν επιτρέπεται να επεμβαίνουν στον απαραβίαστο, κατά το Σύνταγμα, χώρο αυτό της συνείδησης του ατόμου και να αναζητούν το θρησκευτικό του φρόνημα, πολύ δε περισσότερο να επιβάλλουν την εξωτερίκευση των όποιων πεποιθήσεων του ατόμου αναφορικά με το θείο».
Η δεσμευτική για τη διοίκηση απόφαση υπ’ αρ. 77Α/25.6.2002 της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα δηλώνει ρητώς: "Η αρχή απευθύνει σύσταση, προειδοποιεί και καλεί τον υπεύθυνο επεξεργασίας του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, μέσα σε εύλογο χρόνο – και πάντως όχι περισσότερο απ’ όσο είναι αναγκαίος για την τροποποίηση των σχετικών ρυθμίσεων και την προσαρμογή των σχετικών πρακτικών – να συμμορφωθεί προς το περιεχόμενο της παρούσας απόφασης και, ειδικότερα:[…] 2. Να εκδώσει κάθε αναγκαία οδηγία προς τις οικείες εκπαιδευτικές αρχές και τους διευθυντές των σχολείων ώστε, εφεξής, από τους γονείς ή κηδεμόνες που επιθυμούν τα παιδιά τους να απαλλαγούν από το μάθημα των θρησκευτικών να μην ζητείται να δηλώνουν, αν είναι άθρησκοι, ετερόδοξοι, αλλά να ασκούν το δικαίωμά τους αυτό, κατ’ επίκληση των πεποιθήσεών τους και χωρίς να προβαίνουν σε καμία περαιτέρω διευκρίνιση. "
Είναι φανερό ότι δεν υπάρχει έννομος τρόπος να διαπιστωθούν οι θρησκευτικές πεποιθήσεις των μαθητών και των γονέων τους, καθώς και ότι η διακριτική μεταχείριση με βάση το θρήσκευμα παραβιάζει τα δικαιώματα των πολιτών, και ως εκ τούτου δεν μπορεί και δεν πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ χριστιανών ορθόδοξων και μη χριστιανών ορθόδοξων στο δικαίωμα της απαλλαγής από τα θρησκευτικά. Οι πολίτες πρέπει να έχουν δικαίωμα απαλλαγής με βάση τη δήλωση της επιθυμίας τους, χωρίς να εξαναγκάζονται σε δήλωση πεποιθήσεως.
Ως πολίτες του ελληνικού κράτους, ως γονείς παιδιών σχολικής ηλικίας και ως μέλη μιας Ένωσης που έχει σαν στόχο μεταξύ άλλων την προάσπιση της θρησκευτικής ελευθερίας, σας ζητάμε να λάβετε ξεκάθαρη θέση ως προς αυτό το ζήτημα και να κάνετε κάθε αναγκαία ενέργεια για την ενημέρωση των εκπαιδευτικών και την εξυπηρέτηση των πολιτών. Προκειμένου να διευκρινίσετε τι ακριβώς ισχύει σε σχέση με τη δυνατότητα απαλλαγής από το μάθημα των θρησκευτικών στην μέση εκπαίδευση,
ΖΗΤΑΜΕ
Α) Να εκδοθεί από το Υπουργείο σας άμεσα μια νέα εγκύκλιος, η οποία να απευθύνεται προς όλους τους αρμόδιους για τη ρύθμιση του θέματος της απαλλαγής, ιδιαίτερα δε προς τις διευθύνσεις της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και προς τις κατά τόπους σχολικές μονάδες, να αναιρεί την ασάφεια των προηγούμενων εγκυκλίων, και να διευκρινίζει όλα και κάθε ένα από τα παρακάτω σημεία:
- Έχουν δικαίωμα όλοι οι μαθητές, ανεξαρτήτως θρησκεύματος, ιδεολογίας και θρησκευτικών πεποιθήσεων, να απαλλαγούν από το μάθημα των θρησκευτικών;
- Οι μαθητές που θεωρούνται χριστιανοί ορθόδοξοι (αναλυτικά και όχι περιοριστικά: οι μαθητές που έχουν βαπτιστεί χριστιανοί ορθόδοξοι, οι μαθητές που είναι καταγεγραμμένοι στα ληξιαρχεία ως χριστιανοί ορθόδοξοι, οι μαθητές που μεγαλώνουν σε οικογένειες όπου ο ένας ή και οι δύο γονείς είναι χριστιανοί ορθόδοξοι, καθώς και κάθε άλλη περίπτωση μαθητού που θεωρείται χριστιανός ορθόδοξος) έχουν δικαίωμα να απαλλαγούν από το μάθημα των θρησκευτικών;
- Ποιοι μαθητές θεωρούνται επισήμως χριστιανοί ορθόδοξοι; Εκτός από τις περιπτώσεις μαθητών που αναφέρθηκαν μέσα σε παρένθεση στο σημείο (2), υπάρχουν άλλες περιπτώσεις μαθητών που θεωρούνται χριστιανοί ορθόδοξοι;
- Προκειμένου να απαλλαγεί ένας μαθητής από το μάθημα των θρησκευτικών χρειάζεται να δηλώσει το θρήσκευμά του; Αν ναι, πώς διαπιστώνεται το θρήσκευμα των μαθητών επισήμως και χωρίς να παραβιαστεί το δικαίωμά τους να μην το αποκαλύψουν;
- Προκειμένου να απαλλαγεί από το μάθημα των θρησκευτικών ένας μαθητής που θεωρείται χριστιανός ορθόδοξος (υπό την ίδια έννοια που αναφέρθηκε στο σημείο 2) χρειάζεται να δηλώσει το θρήσκευμά του;
- Οι μαθητές που παίρνουν απαλλαγή από τα θρησκευτικά παρακολουθούν υποχρεωτικά κάποιο άλλο μάθημα την ώρα που η τάξη τους έχει μάθημα θρησκευτικών; Αν ναι, με ποιον τρόπο επιλέγεται το μάθημα αυτό; Ισχύει το ίδιο για όλους τους μαθητές, ανεξαρτήτως θρησκεύματος, ιδεολογίας και θρησκευτικών πεποιθήσεων;
- Οι μαθητές που παίρνουν απαλλαγή από τα θρησκευτικά δικαιούνται να μην παρακολουθήσουν άλλο μάθημα την ώρα που η τάξη τους έχει μάθημα θρησκευτικών; Αν ναι, υπό ποιες προϋποθέσεις και με ποια διαδικασία πρέπει να το ζητήσουν; Ισχύουν οι ίδιες προϋποθέσεις για όλους τους μαθητές, ανεξαρτήτως θρησκεύματος, ιδεολογίας και θρησκευτικών πεποιθήσεων;
- Οι μαθητές που παίρνουν απαλλαγή από τα θρησκευτικά δικαιούνται να ζητήσουν να προγραμματιστεί το μάθημα των θρησκευτικών την πρώτη ή την τελευταία ώρα διδασκαλίας, ούτως ώστε να μπορούν να προσέρχονται αργότερα ή να αποχωρούν νωρίτερα; Αν ναι, υπό ποιες προϋποθέσεις και με ποια διαδικασία πρέπει να το ζητήσουν;
Β) Σε κάθε περίπτωση, είτε εκδοθεί τέτοια εγκύκλιος είτε όχι, ζητάμε να μας διευκρινίσετε γραπτώς και σαφώς όλα τα προαναφερθέντα σημεία σε απάντησή σας προς την παρούσα επιστολή.
Γ) Να μας γνωστοποιήσετε ποιες εγκύκλιοι του Υπουργείου Παιδείας ή/και ποια άλλα έγγραφα ή/και ποιοι νόμοι του ελληνικού ή/και διεθνούς δικαίου καθορίζουν:
(α) το ποιοι έχουν δικαίωμα να απαλλαγούν από τα θρησκευτικά
(β) τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η αίτηση για την απαλλαγή από τα θρησκευτικά
(γ) τις προϋποθέσεις σύμφωνα με τις οποίες χορηγείται η απαλλαγή από τα θρησκευτικά
(δ) το πώς θα απασχολούνται κατά την ώρα διδασκαλίας των θρησκευτικών οι μαθητές που έχουν πάρει απαλλαγή από τα θρησκευτικά.
Παρακαλούμε τα σημεία που κάνουν ιδιαίτερη μνεία τους χριστιανούς ορθόδοξους να συμπεριληφθούν αναλυτικά σε τυχόν μελλοντική εγκύκλιό σας καθώς και στην απάντησή σας προς εμάς, διότι γνωρίζουμε από προσωπικές επικοινωνίες με πολλούς γονείς ότι έχει παρατηρηθεί το φαινόμενο διευθυντών που μεταχειρίζονται διαφορετικά τους μαθητές ανάλογα με το θρήσκευμά τους και θέλουμε να συμβάλλουμε στη σωστή εξυπηρέτηση ενημέρωση των πολιτών.
Ευχαριστούμε για την προσοχή σας.
Προσωπικό Βίωμα, Αξία Ανεκτίμητη (για τους κυνηγούς κορόιδων φυσικά)!
Σταθμός Μετρό Εθνικής Άμυνας και ώρα 20:45, μόλις έχει φύγει το μετρό αλλά και το λεωφορείο για το αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος. Τύπος Α ο οποίος πετάει στις 22:00 ψάχνει απεγνωσμένα για ταξί και ενώ οι δρόμοι είναι μποτιλιαρισμένοι! Ξαφνικά σταματάει ένας ταρίφας Τ με το τσιγάρο στο χέρι, ο οποίος ρωτάει με φωνή βραχνή και μάγκικη ω σαν του νταλικιέρη:
Τ: – Που πας μεγάλε;
Α: – Στο αεροδρόμιο!
Τ: – Πέρνα μέσα. Τι ώρα πετάς;
Α: – Στις δέκα.
Τ: – Χαα, δεν προλαβαίνεις με τίποτα! Αλλά να σου πω και κάτι; Είσαι πολύ τυχερός που μπήκες στο ταξί μου! Θα σε έχω εκεί σε 13 λεπτά…
Εκκίνηση Μίκαελ Σουμάχερ, ανάποδα τιμόνια, έξοδος από τη Μεσογείων για τους παρακείμενους δρόμους, φώτα να παίζουν και κόρνα ασταμάτητα και το ταξί κινείται ανάμεσα στα στενά με ταχύτητες που το κάνουν να φαίνεται σαλονικιώτικο σε αυτούς που προσεγγίζει λόγω μετατόπισης προς το κυανό. Ο Α ζει μέσα στην απόγνωση. Μερικά λεπτά αργότερα και ενώ το ταξί βρίσκεται κάπου στην Αττική Οδό, ο Α καταφέρνει να ψελλίσει:
Α: – Μήπως να κόψουμε λίγο ταχύτητα;
Τ: – Φιλαράκι ο Θεός με προστατεύει! Το ξέρω, το έχω νιώσει. Έχω προσωπικά βιώματα. Εμένανε που με βλέπεις έχω γλυτώσει τρεις φορές απ’ τον καρκίνο και άλλες τόσες από τροχαίο. Με φυλάνε οι άγιοι σου λέω (τους δείχνει με το χέρι του κρεμασμένους στο σκιάδι του ταξιού)! Γι αυτό σου λέω μεγάλε, μη μασάς, θα σε έχω εκεί σε 13 είπαμε…
Τα Αντικειμενικά Μαθηματικά
Ο τύπος Α φυσικά σώθηκε και έφτασε έγκαιρα στο αεροδρόμιο σε 14 λεπτά!!! Το “φυσικά” δεν πάει στην θεία πρόνοια αλλά απλώς στο ότι βρίσκεται ακόμα κοντά μας και διηγείται το περιστατικό. Ενδιαφέρον όμως παρουσιάζει τελικά το προσωπικό βίωμα του ταξιτζή και η ερμηνεία που θα μπορούσε να δώσει κάποιος.
Γνωρίζουμε ότι υπάρχουν δυνητικά γεγονότα που έχουν μεγάλη πιθανότητα να συμβούν και αντίστοιχα δυνητικά γεγονότα με μικρή πιθανότητα. Αυτά που έχουν μικρή πιθανότητα να συμβούν, τα συναντάμε πολύ πιο σπάνια στη ζωή μας. Η στατιστική επίσης λέει ότι τα ισοπίθανα γεγονότα σπάνια παρουσιάζουν ομαλή κατανομή. Π.χ. αν ρίξουμε το ζάρι έξι φορές, όπου όλα τα νούμερα είναι ισοπίθανα, είναι σπάνιο να φέρουμε στη σειρά 1,2,3,4,5 και 6. Τυχαίνει δε να παρατηρούμε μια αλληλουχία επαναλαμβανόμενων αριθμών και αριθμών που δεν εμφανίζονται ποτέ, του στιλ 3,4,2,5,5,3,5,5,5,2.
Εδώ κάνουμε και μια μικρή παρένθεση για να πούμε ότι κάθε ρίψη ενός ζαριού, όταν μιλάμε για ένα τέλειο κατασκευαστικά και συμμετρικό ζάρι, έχει πάντα τις ίδιες ακριβώς πιθανότητες για κάθε αριθμό. Στη ζωή, όπου οι συμμετρίες στην καθημερινή μας ζωή σπανίζουν, είναι απόλυτα αναμενόμενο να εμφανίζονται διαρκώς ανισοκατανομές στα περιστατικά. Τι εννοούμε με το ότι σπανίζουν οι συμμετρίες; Δεν νομίζω να υπάρχει κανένας που να γλεντάει, να διαβάζει, να επαναστατεί, να γκομενιάζει, να αθλείται, να επιχειρεί και να ζει σαν ρεμάλι σε αυστηρά καθορισμένα χρονικά διαστήματα, τα οποία στη συνέχεια να επαναλαμβάνονται σε κύκλους. Συνεπώς τα ασυνήθιστα περιστατικά, που πηγάζουν από την εκάστοτε στάση ζωής μας, μάλλον έχουν την κακιά συνήθεια να εμφανίζονται μαζεμένα, σαν οιωνοί!
Και ξαναερχόμαστε στο ζήτημα του βιώματος του ταξιτζή για να κάνουμε κάποιους εξαιρετικά απλούς μαθηματικούς υπολογισμούς. Φυσικά δεν μας ενδιαφέρει η απόλυτη ακρίβεια των υπολογισμών αφού απλώς θέλουμε να καταλήξουμε σε κάποιες ενδεικτικές πιθανότητες. Λοιπόν κατά την έξοδο των Χριστουγέννων του 2007, και για το τριήμερο 21 – 24 Δεκεμβρίου είχαμε 25 νεκρούς, 12 βαριά τραυματίες και 167 ελαφρά τραυματίες. Επειδή μας ενδιαφέρουν μόνο οι περιπτώσεις όπου κάποιος σώθηκε, θα κρατήσουμε τους 167 ελαφρά τραυματίες και θα προσθέσουμε τους μισούς από τους βαριά τραυματισμένους, δηλαδή 6, σε ένα αθροιστικό σύνολο 173 διασωθέντων από τροχαίο. Κατά το ίδιο διάστημα μετακινήθηκαν συνολικά 629730 αυτοκίνητα. Σύμφωνα με μια μάλλον υποεκτιμημένη προσέγγιση, αφού κατά τα Χριστούγεννα έχουμε περισσότερο οικογενειακές μετακινήσεις, θα θεωρήσουμε ότι σε κάθε αυτοκίνητο υπήρχαν μόνο 2 επιβαίνοντες. Με έναν απλό πολλαπλασιασμό καταλήγουμε στο ότι οι συνολικοί επιβάτες που μετακινήθηκαν στο συγκεκριμένο διάστημα είναι 1259460. Από το σύνολο των 1259460 ταξιδευτών λοιπόν, 173 συμμετείχαν σε ατύχημα με ευτυχή τελικά κατάληξη (ευτυχή;;; θα δούμε παρακάτω) οπότε με μια απλή διαίρεση και πάλι, 0.0137% των μετακινηθέντων είχαν μια πραγματικά άσχημη εμπειρία στην άσφαλτο και σώθηκαν ώστε να μπορέσουν να εντάξουν αυτήν την περιπέτεια τους στα προσωπικά τους βιώματα. Οι υπόλοιποι είτε έκαναν απλώς ένα ευχάριστο ταξιδάκι είτε δεν βρίσκονται πλέον μαζί μας. Θεωρώντας απλουστευτικά όλους τους ανθρώπους να έχουν τις ίδιες πιθανότητες να πάθουν ατύχημα, και ότι κανένας δεν θα έχει δύο τροχαία μέσα στην ίδια μέρα, 0.0137% είναι η πιθανότητα να έχει κάποιος μια κακιά μέρα λόγω τροχαίου. Ένα επιπλέον νούμερο για να κρατήσουμε είναι η πιθανότητα 0.0162% να έχει κάποιος τροχαίο μέσα σε μια μέρα (είτε απλώς μια κακιά εμπειρία είτε θάνατο).
Με το προσδόκιμο ζωής για τη χώρα μας στα 79 χρόνια, ή στις 28835 μέρες, και πολλαπλασιάζοντας με την πιθανότητα που υπολογίσαμε προηγουμένως βρίσκουμε ότι ο μέσος ταξιδευτής με αυτοκίνητο, στη διάρκεια της ζωής του, θα έχει κατά μέσον όρο 4 κακές ημέρες λόγω τροχαίου. Οι 4 αυτές ημέρες λογικά δεν θα είναι ομαλά μοιρασμένες μέσα στη ζωή του ανθρώπου αφού:
- Μέχρι τα 18 δεν οδηγάει αλλά επιβαίνει απλώς σε αυτοκίνητο, με τους γονείς του οι οποίοι άρχισαν να προσέχουν περισσότερο στο τιμόνι από τότε που απέκτησαν παιδιά.
- Από μια ηλικία και μετά συνήθως μειώνει σημαντικά τις μετακινήσεις και τα ταξίδια.
- Στο διάστημα μεταξύ 18 και 30 ετών ο άνθρωπος είναι μέσα στην τρέλα του και οδηγάει σαφώς πιο επικίνδυνα, είτε λόγω ταχύτητας είτε λόγω τσαμπουκά είτε ακόμα και λόγω αλκοόλ.
Από την Υποκειμενική Ερμηνεία στην “Αντικειμενική” Αποδοχή
Φίλε μου ταξιτζή, σε φυλάει ο θεός! Αλήθεια; Επειδή γλύτωσες από 3 τροχαία;;; Περίμενε γιατί οι πιθανότητες λένε ότι και στους υπόλοιπους οδηγούς συμβαίνουν αυτά καθώς και ότι έχεις πιθανώς να περιμένεις ένα ακόμα ατύχημα. Ένα ακόμα; Χμμμ αυτό το νούμερο υπολογίστηκε με την παραδοχή ίσων κινδύνων για όλους τους οδηγούς. Στην περίπτωση σου και με τον τρόπο που οδηγείς το νούμερο φαντάζομαι ότι αυξάνεται σημαντικά.
Γλύτωσες 3 φορές από τον καρκίνο και μου το λες περήφανα με το τσιγάρο στο χέρι; Πόσο πολύ μπορεί να βραχυκυκλώσει ένας εγκέφαλος;
Κι όμως, τα προσωπικά βιώματα, ιδίως όσο είναι συμβατά με θρησκευτικές πεποιθήσεις, αντιμετωπίζονται από το σύνολο των ανθρώπων με τον πρέποντα σεβασμό. Με φύλαξε ο άγιος! Έγινε θαύμα! Ένιωσα την παρουσία του θεού!!! Τα προσωπικά βιώματα προβάλλουν ως αξιόλογοι υποψήφιοι ερμηνείας των γεγονότων, παρακάμπτοντας την καυτή ερώτηση “ΠΩΣ”!
– Πως το ξέρεις;
– Απλώς το ξέρω, το ένιωσα!
Ποιον ακριβώς εξυπηρετούν αυτά τα βιώματα; Ποιον εξυπηρετεί ο δημόσιος κίνδυνος που τρέχει σαν σίφουνας στους δρόμους επειδή τον προστατεύουν οι άγιοι; Ποιον εξυπηρετεί η γυναίκα στα τέσσερα, έξω από την Παναγία τη Χειρούργα, που ένιωσε τη χάρη της παρθένου όταν σώθηκε το παιδάκι της από την αρρώστια; Μιλήσαμε για προσωπική ερμηνεία των γεγονότων αν και τελικά δεν είναι τόσο προσωπική για δύο λόγους. Πρώτον δεν θα τύγχανε ανάλογης αποδοχής ένα προσωπικό βίωμα ενός ανθρώπου που άκουσε μέσα του τη φωνή της Τετραπέρατης Μπριζόλας, αν και η αλήθεια είναι ότι όσο έχουμε δει την Τετραπέρατη Μπριζόλα άλλο τόσο έχουμε δει και το θεό. Δεύτερον τα αποδεκτά προσωπικά βιώματα ενθαρρύνονται πάντα ώστε να εξελιχθούν σε δημόσιες μαρτυρίες δημόσιας αποδοχής. Κάθε τέτοια δημόσια μαρτυρία είναι ένα ακόμη δεκανίκι στήριξης ενός οικοδομήματος το οποίο αρμέγει λεφτά και εξουσία αλλά χωρίς κανένα απολύτως αντικείμενο!!! Ένα οικοδόμημα το οποίο στεγάζει στις τάξεις του αυτόν που πούλησε στον ταξιτζή τις εικόνες που αναπαριστούν το τίποτα. Ένα οικοδόμημα που στεγάζει στις τάξεις του ρασοφόρους που πληρώνονται για το τίποτα. Ένα οικοδόμημα το οποίο έχει εκβιαστικά επιβάλλει δαπανηρές τελετές βαπτίσεων, γάμου και κηδείας για το τίποτα. Όπου λοιπόν δεν βγαίνουν τα μαθηματικά, σιγοντάρεται ο ανθρώπινος εγωισμός και οι προσωπικές αισθήσεις, άχρηστες και χωρίς καμία πρακτική εφαρμογή, προάγονται σε ύψιστα αγαθά.
Τα Βλάσφημα Ερωτήματα
Θα μπορούσαμε να θέσουμε πολλά, αλλά ας μείνουμε στο παράδειγμα των τροχαίων της εξόδου των Χριστουγέννων του 2007. 167 άνθρωποι συμμετείχαν σε τροχαίο και γλύτωσαν. Κάποιοι από αυτούς θα θεώρησαν ότι τους γλύτωσε ο θεός! Τους γλύτωσε όντως;
- Αν ναι, τι συνέβη με τους 25 που σκοτώθηκαν και τους 12 που τραυματίστηκαν σοβαρά και πιθανόν απέκτησαν μόνιμες βλάβες; Γιατί δεν τους γλύτωσε ο θεός. Τι ήταν όλοι αυτοί; Τα αναλώσιμα;;;
- Γιατί τους γλύτωσε;
- Γιατί αποδίδουν στο θεό μόνο τη σωτηρία τους και όχι την αρχική εμπλοκή τους στο ατύχημα;
- Ήταν όντως ευτυχής η κατάληξη; Έχει νόημα το “Δόξα τω θεώ”; Όπως το βλέπω εγώ, κάποιος ξεκίνησε για ταξιδάκι, για να περάσει καλά δηλαδή, και έχοντας μόλις 0.0162% πιθανότητα να εμπλακεί σε τροχαίο, αυτό συνέβη, οι διακοπές του διακόπηκαν βάρβαρα, το αυτοκίνητο του κατά πάσα πιθανότητα υπέστη σοβαρές ζημιές και προφανώς του βγήκε από το πουθενά ένα σχετικά μεγάλο και απρόβλεπτο κόστος! “Δόξα τω θεώ” λοιπόν ή “Γιατί σε μένα τέτοια γκαντεμιά;;;”.
Γιατί άραγε στην Ελλάδα τα προσωπικά βιώματα όλων καταλήγουν στην παρουσία του θεού και όχι π.χ. του Μωάμεθ; Μήπως είναι πιο εύκολο να βιώσεις κάτι, όταν σου έχω υποδείξει τι ακριβώς να βιώσεις;
Σιγά μη πάρουμε απάντηση…
Το άρθρο έχει δημοσιευτεί στο ιστολόγιο “The Schrodinger’s Dragon”, όπου και γίνεται ο σχολιασμός.
→ Κριτική
| « Προηγούμενο Άρθρο [2.1.4] | • Περιεχόμενα | Επόμενο Άρθρο [2.2.1] » |
Η διαταραχή γνωστή ως "Σύνδρομο Capgras" είναι ένα "από τα πιο σπάνια και ενδιαφέροντα σύνδρομα στη νευρολογία" (Ramachandran 1998, σελ.161). Ο ασθενής, που κατά τα άλλα είναι απόλυτα λογικός και διαυγής, ξαφνικά αρχίζει να επιμένει πως ένας στενός φίλος ή ένα αγαπημένο πρόσωπο (το έτερον ήμισυ, ενας γονιός ή ακόμα κι ένα κατοικίδιο) έχουν αντικατασταθεί από ένα σωσία που μοιάζει ακριβώς όπως και το χαμένο άτομο. Αν και αυτή η κατάσταση μπορεί να προκύψει σε περιπτώσεις σχιζοφρένειας ή άνοιας (όπως το Alzheimer) (Feinberg 2001, σελ.33), συχνά (στο ένα τρίτο των καταγεγραμμένων περιπτώσεων) εμφανίζεται σε άτομα που έχουν υποστεί τραύμα στο κεφάλι.
Πώς εξηγείται αυτή η κατάσταση; Η απάντηση βρίσκεται στο μεταιχμιακό σύστημα, ένα σύνολο δομών βαθειά στον εγκέφαλο που είναι υπεύθυνο για την ενεργοποίηση των συναισθημάτων. Όταν το οπτικό ερέθισμα έρχεται από το μάτι στον εγκέφαλο, πηγαίνει πρώτα στους κροταφικούς λοβούς, στο κέντρο οπτικής αναγνώρισης, όπου αναγνωρίζεται τι είναι αυτό που κοιτάει το άτομο (ένα πρόσωπο, ένα σπίτι, ένα ζώο κ.λπ.) και μετά η πληροφορία μεταδίδεται στην αμυγδαλή, την πύλη του μεταιχμιακού συστήματος, όπου καθορίζεται η συναισθηματική σημασία του αντικειμένου. Αν πρόκειται για το πρόσωπο ενός αγαπημένου, το μεταιχμιακό σύστημα παράγει την κατάλληλη συναισθηματική "θέρμη" για να καταλάβουμε ότι πράγματι πρόκειται για το άτομο αυτό.
Αλλά τι συμβαίνει αν ο εγκέφαλος έχει πάθει βλάβη και η αμυγδαλή δε συνδέεται πια με το οπτικό νεύρο; Σ’αυτή την περίπτωση, ο ασθενής μπορεί να αναγνωρίσει πρόσωπα, αλλά δεν μπορεί να βιώσει συναισθήματα που συνήθως σχετίζονται με το πρόσωπο αυτό. Στην ουσία το μυαλό λέει κάτι τέτοιο: "Αν αυτή είναι η μάνα μου, γιατί δε νιώθω σαν να είναι η μάνα μου;" (Ramachandran 1998, σελ.162) και ο μόνος τρόπος να γίνει αποδεκτή αυτή η αντίφαση είναι η αυταπάτη Capgras· να υποτεθεί ότι το πρόσωπο απλά μοιάζει με ένα άτομο σημαντικό στο θεατή.
Είναι σίγουρα ανησυχητικό το να συνειδητοποιούμε ότι τα συναισθήματα παίζουν τόσο σημαντικό ρόλο στην κρίση. Μπορεί να ρωτήσει κάποιος: "Γιατί αυτή η διακοπή σύνδεσης παράγει μια τόσο ισχυρή αυταπάτη;" Ακόμα κι αν ο ασθενής δεν μπορεί να νιώσει συναισθηματικά κοντά σε άλλους, δεν μπορούν να τους αναγνωρίσουν με τη διάνοια; Υπό το δόγμα της ψυχής, μια άυλη, λογική συνείδηση σίγουρα δε θα επηρεαζόταν από ελαττώματα του εγκεφάλου. Αλλά ο υλισμός αφήνει στην άκρη την "κοινή λογική" που λέει ότι υπάρχει ένα ανθρωπάκι, ένας homunculus, που ζει μέσα στον εγκέφαλο και κατευθύνει τα δεδομένα σαν ελεγκτής εναέριας κυκλοφορίας. Είμαστε ο εγκέφαλός μας και τα ελαττώματά του είναι και ελαττώματα του νου.
Αλλά τι σχέση έχει το σύνδρομο Capgras με την έννοια της ταυτότητας; Όπως φαίνεται, αυτό το σύνδρομο έχει και μερικές άλλες, εντυπωσιακές παρενέργειες.
Η συναισθηματική "θέρμη" που παράγει το μεταιχμιακό σύστημα δεν είναι απαραίτητη μόνο για την αναγνώριση προσώπων. Απ’ό,τι φαίνεται, είναι σημαντική και για τη δημιουργία μακροπρόθεσμων αναμνήσεων.
Για παράδειγμα, φανταστείτε ότι πάτε στο μανάβικο και συναντάτε ένα φίλο που σας συστήνει ένα νέο άτομο, το Γιάννη.* Δημιουργείτε μια ανάμνηση και την κρατάτε στο μυαλό σας. Δυο βδομάδες μετά συναντάτε το Γιάννη στη βιβλιοθήκη. Σας λέει μια ιστορία για ένα κοινό φίλο και γελάτε· το μυαλό σας δημιουργεί άλλη μια ανάμνηση. Μετά από μερικές βδομάδες ξανασυναντάτε το Γιάννη στο γραφείο του. Είναι ιατρός-ερευνητής και φοράει λευκή φόρμα εργαστηρίου, αλλά τον αναγνωρίζετε αμέσως, βάσει των προηγούμενων συναντήσεων. Κι άλλες αναμνήσεις του Γιάννη δημιουργούνται κι αυτή τη φορά και τώρα έχετε στο μυαλό σας μια κατηγορία ονόματι "Γιάννης". Αυτή η νοητική εικόνα του Γιάννη διαρκώς εμπλουτίζεται κάθε φορά που τον συναντάτε και υποβοηθάται από την αυξανόμενη οικειότητα, που δημιουργεί κατάλληλο υπόβαθρο για τη σύνδεση των επεισοδίων. Τελικά δημιουργείτε μια γερή εικόνα του Γιάννη: λέει φοβερές ιστορίες, δουλεύει σε εργαστήριο, σας κάνει να γελάτε, ξέρει πολλά από κηπουρική κ.ο.κ. (Ramachandran 1998, p.169 *το πρωτότυπο όνομα είναι Joe)
Πώς συνδέει ο εγκέφαλος αυτά τα διάσπαρτα επεισόδια και αναγνωρίζει κάθε φορά ότι ο Γιάννης είναι το ίδιο άτομο; Σκεφτείτε πώς ο εγκέφαλος σ’αυτή την περίπτωση λειτουργεί περίπου όπως ένα σύστημα αρχειοθέτησης υπολογιστή. Κάθε φορά που συναντάμε κάποιον δημιουργείτε ένα "αρχείο" μνήμης. Πώς ξέρει το μυαλό ότι αυτό το αρχείο ανήκει στο "φάκελο" με τις παλιότερες αναμνήσεις του ίδιου ατόμου.
Η απάντηση βρίσκεται στο μεταιχμιακό σύστημα. Η συναισθηματική θέρμη που παράγει, απ’ό,τι φαίνεται, λειτουργεί σα μια κλωστή που δένει όλες αυτές τις σκόρπιες αναμνήσεις, δίνοντας στον εγκέφαλο να καταλάβει ότι αυτά τα αρχεία ανήκουν στον ίδιο "φάκελο". Αλλά τι γίνεται αν αυτή η θέρμη απουσιάζει; Το μυαλό δε θα είχε τρόπο να συνδέσει τις νέες αναμνήσεις με παλιότερες και αυτό οδηγεί τα άτομα με σύνδρομο Capgras να επιμένουν ότι τα άτομα που βλέπουν δεν είναι οι αγαπημένοι τους, αλλά άλλα άτομα που απλά τους μοιάζουν.
Ακολουθεί η ερώτηση: Εγώ μετράω ως "αγαπημένο άτομο" για τον εαυτό μου; Η εικόνα μου έχει συναισθηματικό περιεχόμενο για τον εγκέφαλό μου;
Ο Δρ. Ramachandran βρήκε την απάντηση στο ερώτημα τυχαία, ενώ εξέταζε έναν ασθενή με Capgras, ονόματι Αρθούρος.
Έδειχνα στον Αρθούρο φωτογραφίες του από ένα οικογενειακό άλμπουμ και του επεσήμανα μια φωτογραφία που είχε τραβηχτεί 2 χρόνια πριν το ατύχημα [που του προκάλεσε εν τέλει σύνδρομο Capgras]
-Ποιανού φωτογραφία είναι αυτη; τον ρώτησα.
-Αυτός είναι ένας άλλος Αρθούρος, απάντησε. Μου μοιάζει αλλά δεν είμαι εγώ.
Δεν μπορούσα να πιστέψω στ’αυτιά μου. Ο Αρθούρος πρέπει να κατάλαβε την έκπληξή μου γιατί συμπλήρωσε:
-Βλέπεις; Αυτός έχει μουστάκι. Εγώ δεν έχω. (σελ.172)
Δεν συνέβαινε το ίδιο όταν ο Αρθούρος κοιταζότανε στον καθρέφτη. Παρά την κατάστασή του, καταλάβαινε ότι το πρόσωπο στον καθρέφτη δεν μπορούσε να είναι παρά το δικό του. Αλλά η τάση να διχοτομεί τον εαυτό του εμφανίστηκε και σε άλλες περιπτώσεις. Κάποια στιγμή είπε: "Ναι, οι γονείς μου, μου έστειλαν μια επιταγή, αλλά την έστειλαν στον άλλο Αρθούρο" και μια μέρα είπε στη μάνα του: "Μαμά, αν ο πραγματικός Αρθούρος επιστρέψει, υπόσχεσαι να με θεωρείς φίλο και να με αγαπάς;" (ibid.)
Καμία δυϊστική εξήγηση δεν μπορεί να εξηγήσει αυτά τα χαρακτηριστικά του συνδρόμου Capgras. Η κατάσταση του Αρθούρου και άλλων ομοίων του μας δείχνει πως η έννοια του εαυτού και η ταυτότητα είναι ένα με τον εγκέφαλο και μπορούν να διασπαστούν με μια βλάβη σ’αυτόν. Όπως συνοψίζει ο Δρ. Ramachandran:
Πώς μπορεί ένα λογικό άτομο με κανονική νοημοσύνη να καταλήξει να θεωρεί ότι είναι δύο άτομα; Μοιάζει να είναι αντιφατική η διαίρεση του εαυτού, που είναι εκ φύσεως ενιαία. Αν εγώ άρχιζα να πιστεύω ότι παραπάνω από ένα άτομα, τότε για ποιον θα έκανα σχέδια; Ποιο θα ήταν ο "πραγματικός" εαυτός μου;
…Για αιώνες οι φιλόσοφοι λένε πως αν υπάρχει ένα σίγουρο πράγμα για την ύπαρξή μας που είναι αδιαμφισβήτητο, αυτό είναι το απλό γεγονός ότι "υπάρχω ως ένα άτομο στο χώρο και το χρόνο". Αυτό το βασικό αξίωμα της ανθρώπινης ύπαρξης το αμφισβητεί η κατάσταση του Αρθούρου (σελ.172-173).
| « Προηγούμενο Άρθρο [2.1.4] | • Περιεχόμενα | Επόμενο Άρθρο [2.2.1] » |
Το άρθρο έχει δημοσιευτεί στο ιστολόγιο On the way to Ithaca, όπου και γίνεται ο σχολιασμός.
→ Δοκίμια
Χριστιανικές μη απαντήσεις και δικές μου σκέψεις
|
|
|
Σε κάποιο forum έχω συχνά αντιπαρατεθεί με έναν πραγματικά φονταμενταλιστή πιστό της ορθοδοξίας. Ότι και να ρωτήσω, αποφεύγει να απαντήσει, και η μόνες του απαντήσεις είναι μόνιμα οι ακόλουθες, στις οποίες παραθέτω και τις δικές μου απαντήσεις:
-
Δεν γνωρίζεις την ορθόδοξη πίστη: Στην Ελλάδα μεγάλωσα, και με βαφτίσανε όταν ήμουν μικρή. Η γιαγιά μου και η νονά μου με κουβαλούσανε με το ζόρι στην εκκλησία. Προσπαθήσανε, μέχρι και κατηχητικό με στείλανε, αλλά έβρισκα πολλά παράλογα στην θρησκεία. Από τις ιστορίες για τον Αδάμ και την Εύα μέχρι τους βίους αγίων, υπήρχαν πολλά πράγματα που δεν μπορούσα όχι να καταλάβω, αλλά να δώ την λογική τους, δεν υπήρχαν αποδείξεις, στοιχεία για όλα αυτά. Όσο μεγάλωνα, τόσο κατάλαβα ότι αυτά δεν έχουν πραγματική λογική. Πρέπει απλά να τα πιστεύεις τυφλά, χωρίς να αναρωτιέσαι ποτέ για την λογική τους ή μη, για την πραγματικότητα αυτών… Διότι όταν αναρωτηθείς και το ψάξεις πραγματικά, βρίσκεις ότι όλες αυτές οι ιστορίες και όλα αυτά τα πράγματα είναι ψέμματα.
-
Δεν καταλαβαίνεις την ορθόδοξη πίστη: αντίθετα την καταλαβαίνω πολύ καλά. Έχω δεί αυτή την τυφλή πίστη και το τι μπορεί να κάνει. Δυστυχώς αυτή η τυφλή πίστη, μόνο κακό κάνει. Διότι όταν δεν ρωτάς, όταν δεν σκέφτεσαι, αλλά ακολουθείς τυφλά αυτό που σου πασάρουν, τότε γίνεσαι απλά ένα έρμαιο στα χέρια μίας ιδέας, μίας οργάνωσης. Και στην προκειμένη περίπτωση, ένα στρατιωτάκι που ψεύδεται στο όνομα του Ιησού. Αυτή η πίστη που γεμίζει με ενοχές τον άνθρωπο, για πράγματα που είναι εντελώς ανθρώπινα, από το να ρίξεις κανένα βρισίδι εως το σεξ, και σε πολλά άλλα θέματα. Αυτή η πίστη, που κρατάει τους ανθρώπους αμόρφωτους και αγράμματους, που τους γεμίζει το μυαλό με ρατσισμό και μισογυνισμό, δυστυχώς την καταλαβαίνω καλά, και την έχω δεί σε πολλές εκφάνσεις.
-
Πήγαινε σε πνευματικό: αυτό κι’αν είναι υπεκφυγή! Δεν θέλω να πάω σε πνευματικό, δεν τους εμπιστεύομαι. Κανένας από τους δήθεν πνευματικούς δεν γνωρίζουν από ψυχολογία, δεν νομίζω ότι μπορούν να βοηθήσουν. Εκείνο που θα προσπαθήσει ο κάθε πνευματικός να κάνει είναι να με γεμίσει ενοχές, να με κάνει να αισθανθώ άσχημα, να με κάνει να αισθανθώ κατώτερη, να προσπαθήσει να με υποτάξει και να με κάνει ένα ακόμα σκλαβάκι του χριστιανισμού. Και έχω εξηγήσει πολλές φορές ότι δεν εμπιστεύομαι καν τους εξομολόγους. Με 6 μήνες σεμινάρια, δεν μπορείς να καταλάβεις τον άλλον. Δεν μπορεί ένας πνευματικός ή ένας εξομολόγος να καταλάβει αν εγώ έχω ένα ψυχολογικό πρόβλημα και ιδιαίτερα όταν αυτό είναι σοβαρό, και χρειάζεται γιατρούς όπως μονοπολικά και διπολικά σύνδορμα ή σχιζοφρένεια.
-
Διάβασε κάποιο βιβλίο για την ορθόδοξη πίστη: αυτό είναι άλλου είδους υπεκφυγή. Δεν θέλω να διαβάσω ένα βιβλίο για την ορθόδοξη πίστη. Τι περισσότερο θα μου πεί από αυτά που έχει η Αγία Γραφή, ή από αυτά που λένε οι διάφοροι μητροπολίτες; Και για ποιό λόγο να το πάρω και να χάσω τον χρόνο μου διαβαζοντάς το; Μου δίνει κάποιος ένα έναυσμα, κάποιο ερέθισμα να πάρω ένα βιβλίο για την ορθοδοξία να διαβάσω; Κανένα απολύτως. Από εκεί και πέρα όμως, έχω κοιτάξει βιβλία ορθόδοξης πίστης σε βιβλιοπωλεία. Τα έχω ανοίξει και έχω προσπαθήσει να διαβάσω έστω και μερικές παραγράφους, για να δώ αν αξίζει να πάρω να τα διαβάσω. Μέχρι στιγμής δνε έχω βρεί κάποιο που να με προδιαθέσει θετικά. Το μόνο που έχω δεί να γράφουν είναι τα ίδια και τα ίδια, δηλαδή μετανοείτε αμαρτωλοί, θα καείτε στην κόλαση, μην κάνετε το Α, μην κάνετε το Β… Με λίγα λόγια, το μόνο που σου λένε είναι ότι απαγορεύεται να ζείς την ζωή σου.
Και φυσικά το τελευταίο και καλύτερο, το οποίο προσωπικά δεν πρόκειται να με πείσει ποτέ για την ύπαρξη θεού:
-
Πρώτα πρέπει να πιστέψεις και ύστερα βρίσκεις τον θεό: αν δεν έχω κάτι να πιστέψω, αν δεν έχω στοιχεία για αυτή την ύπαρξη, πως θα πιστέψω; Και πόσοι πιστοί έχουν βρεί αυτό που ονομάζουν θεό; Υπάρχουν πολλοί πιστοί που δεν τον έχουν βρεί. Και πολλοί άθεοι που ήταν πιστοί και δεν τον βρήκαν ποτέ. Και όταν ψάξανε και αναρωτηθήκανε, τότε είδανε πως δεν υπάρχει στην πραγματικότητα κανένα στοιχείο για την ύπαρξη αυτού του υποτιθέμενου θεού. Και δεν μιλάω μόνο για την ορθοδοξία, αλλά για κάθε άλλη θρησκεία. Γνωρίζω αρκετά άτομα μέσα από το internet, και μερικοί ήταν μάλιστα φονταμενταλιστές, δημιουργιστές και τα λοιπά. Κάποιοι μάλιστα ήτανε και ιερείς, έχουν μελετήσει απολογητική, κλπ. Όταν όμως κοιτάξανε βαθιά, δεν βρήκανε αυτό που πιστεύανε ότι θα βρούνε. Αλλά προς τιμήν τους ακολουθήσανε τον δρόμο που τους έδειχναν τα στοιχεία, η λογική τους, η κριτική τους σκέψη. Η απάντηση των περισσοτέρων σε αυτό είναι ότι δεν πιστεύανε αρκετά, και παρόμοια. Και όμως αυτοί οι άθεοι – πρώην πιστοί – πιστεύανε πραγματικά, το νοιώθανε με όλο τους το είναι.
Τα προηγούμενα που παρέθεσα, δεν αποτελούν απαντήσεις. Αποτελούν υπεκφυγές, τακτική απολογητών, τακτική όσον δεν θέλουν την πραγματική συζήτηση, όσων δεν θέλουν τον διάλογο. Εγώ είμαι διατεθειμένη να συζητήσω, αλλά όταν κάνω κάποιες ερωτήσεις, και η απάντηση των πιστών είναι μόνο τα παραπάνω, πως πειρμένουν να με πείσουν; Που είναι τα επιχειρήματα υπέρ της ύπαρξης του θεού; Και πως κάποιος μπορεί να με πείσει με τα παραπάνω ότι η ορθοδοξία ή κάποια άλλη πίστη είναι η μοναδική και αληθινή πίστη;
Το άρθρο έχει δημοσιευτεί στο ιστολόγιο The Dark Side of the Force and Other Stories, όπου γίνεται ο σχολιασμός.
→ Κριτική
Ασυνείδητο και θρησκευτικό αίσθημα (μέρος 2ο)
Συνεχίζοντας σήμερα το άρθρο για το ασυνείδητο και τη σχέση του με το θρησκευτικό αίσθημα, θα αναφερθώ κυρίως στον θεωρητικό της ψυχολογίας που ασχολήθηκε όσο κανένας με τα «παράξενα» φαινόμενα της θρησκευτικότητας, των μύθων, των θρύλων και τον τελετών: τον Καρλ Γιουνγκ. Η διαχρονική ανάγκη του ανθρώπου για κάποιας μορφής θρησκευτικότητα, όσο κι αν μπορεί να δεχτεί διαφορετικές ερμηνείες, είναι κάτι που δύσκολα αμφισβητείται. Ακόμα και στα χρόνια πριν την ανακάλυψη της φωτιάς, όταν οι άνθρωποι ζούσαν σε ολιγάριθμες ομάδες ως τροφοσυλλέκτες ή κυνηγοί, πιθανότατα επικρατούσε μια υποτυπώδης «θρησκεία», του τύπου της προγονολατρείας ή του ανιμισμού. Οι σκοπιμότητες που εξυπηρετούσε ένα τέτοιο χαλαρό «πλαίσιο πίστης» ήταν αναμφίβολα διαφορετικές από αυτές που εξυπηρετούν οι σύγχρονες θρησκείες, μετά από προσεκτικότερη μελέτη όμως αποκαλύπτεται οτι όλες οι λατρευτικές εκδηλώσεις έχουν κάποια κοινά στοιχεία στον πυρήνα τους.
Οι απολογητές της θρησκείας ανά τον κόσμο ονομάζουν το προαναφερθέν φαινόμενο «ενδογενή δίψα για το Θεό», θεωρώντας πως ο ίδιος ο Ύψιστος έδωσε τη συγκεκριμένη ιδιότητα στον άνθρωπο, με σκοπό να Τον αναζητά. Δεν σκοπεύω επί του παρόντος να σχολιάσω αυτόν τον εντελώς αυθαίρετο ισχυρισμό και θα ασχοληθώ με πιο σοβαρές απόψεις για τα αίτια της ύπαρξης του θρησκευτικού αισθήματος. Η θέση οτι το διανοητικά εξελιγμένο ανθρώπινο ον εφηύρε τη θρησκεία για να ερμηνεύσει τον εξωτερικό κόσμο είναι σωστή, αλλά όχι επαρκής για να αιτιολογήσει κάτι τόσο εκτεταμένο. Ως απόδειξη αναφέρω το γεγονός οτι δεν παρατηρείται σημαντική φθίση του θρησκευτικού φαινομένου στις μέρες μας, παρόλο που οι επιστημονικές γνώσεις αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο. Αν ο κύριος λόγος ύπαρξης της θρησκείας ήταν να υποκαθιστά την επιστήμη στην εξήγηση των φαινομένων του εξωτερικού κόσμου, έτσι ώστε να καθησυχάζονται οι πρωτόγονοι φόβοι του ανθρώπου και να αισθάνεται ασφαλής, τότε τουλάχιστον οι επιστήμονες δεν θα είχαν ανάγκη τη θρησκεία και θα ήταν άθεοι. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική, καθώς υπάρχουν αρκετοί εκπρόσωποι της επιστήμης και της διανόησης που είναι βαθιά θρησκευόμενοι, συνδυάζοντας δυο φαινομενικά αντιφατικές στάσεις.
Πολλοί υποστηρίζουν ότι ο άνθρωπος διδάσκεται τη θρησκευτικότητα από μικρή ηλικία, μέσω των γονέων του και στη συνέχεια του σχολείου και της κοινωνίας. Όλοι οι άνθρωποι έμαθαν να πιστεύουν σε κάτι από τις προηγούμενες γενιές, που με τη σειρά τους διδάχτηκαν από τις προηγούμενες, μέχρι που φτάνουμε στον κοινό πρόγονο της προϊστορικής εποχής, ο οποίος εφηύρε τη θρησκεία για να αισθάνεται ασφαλής απέναντι στον άγνωστο και απειλητικό κόσμο. Αυτό είναι επίσης σωστό, αλλά δεν επαρκεί για να εξηγήσει κάποια παράξενα φαινόμενα, όπως την εμφάνιση θρησκευτικού αισθήματος «από τη μηδέν», σε άτομα που μεγάλωσαν υπό συνθήκες αθεΐας ή θρησκευτικής αδιαφορίας. Πράγματι, σε αθεϊστικά καθεστώτα του παρελθόντος, αλλά και σε εποχές παρακμής της θρησκείας, υπήρξαν άνθρωποι που ξεκίνησαν από μόνοι τους μεταφυσικές αναζητήσεις, μην έχοντας καμία παρότρυνση από το οικογενειακό και κοινωνικό τους περιβάλλον. Μήπως τελικά η άποψη οτι η θρησκευτικότητα είναι έμφυτη, τουλάχιστον σε ορισμένους ανθρώπους, έχει κάποια πραγματική βάση;
Αν εξετάσουμε την κατάσταση περισσότερο σε βάθος, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις πως οι ποικίλες τελετές, προσευχές και λοιπές λατρευτικές εκδηλώσεις έχουν ως στόχο την προσέγγιση του εσωτερικού κόσμου του ανθρώπου, που δεν είναι άλλος από το ασυνείδητο, όπως το περιέγραψαν οι ψυχαναλυτές και στη συνέχεια οι νευροεπιστήμονες. Σύμφωνα με τον Γιουνγκ, ο ωκεανός του ασυνείδητου χωρίζεται στο ατομικό ασυνείδητο, που περιέχει προσωπικά βιώματα και είναι ξεχωριστό σε κάθε άνθρωπο, και στο συλλογικό ασυνείδητο, τα περιεχόμενα του οποίου παρουσιάζουν εκπληκτική ομοιότητα σε όλους τους ανθρώπους του κόσμου. Θα μπορούσαμε να πούμε πως το συλλογικό ασυνείδητο αποτελείται από έναν απροσδιόριστο αριθμό φυλογενετικών καταλοίπων, που χρονολογικά τοποθετούνται στη χαραυγή του ανθρώπινου είδους, ακόμα και σε εποχές πριν την εμφάνιση του homo sapiens. Ο Γιουνγκ ονόμασε τα περιεχόμενα του συλλογικού ασυνείδητου «αρχέτυπα», δανειζόμενος τη λέξη από τον Άγιο Αυγουστίνο. Τα αρχέτυπα μπορούν να αναζητηθούν στην εθιμογραφία των πρωτόγονων φυλών, στους μύθους, τους θρύλους και τα παραμύθια. Βέβαια, σε όλες αυτές τις περιπτώσεις τα αρχέτυπα έχουν υποστεί επεξεργασία από το συνειδητό, για να γίνουν περισσότερο αποδεκτά και κατανοητά. Η άμεση εκδήλωση των αρχετύπων, που μπορεί να παρατηρηθεί σε όνειρα και οράματα, είναι συνήθως πιο φυσική, παράξενη και απλοϊκή.
Η ανεύρεση των αρχετύπων στη μυθολογία, τις διδασκαλίες των θρησκειών και τα παραμύθια είναι σχετικά εύκολη. Αρκετά δυσκολότερο είναι να καθορίσουμε με ψυχολογικούς όρους τι είναι ένα αρχέτυπο. Οι μελετητές της μυθολογίας έχουν από καιρό επισημάνει πολλαπλές ηλιακές, σεληνιακές, μετεωρολογικές, φυσικές και άλλες συγκρίσεις. Αυτό που παρέλειψαν όμως να δουν είναι οτι οι μύθοι είναι κατά κύριο λόγο ψυχικές εκδηλώσεις, που αντανακλούν τη φύση του ασυνείδητου. Ο νους του πρωτόγονου ανθρώπου δεν ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για μια αντικειμενική παρατήρηση και εξήγηση των φυσικών φαινομένων, αλλά ασυνείδητα κίνητρα τον ωθούσαν να αφομοιώσει όλες τις εξωτερικές εμπειρίες και να τις μετατρέψει σε εσωτερικά ψυχικά γεγονότα. Σύμφωνα με τον Γιουνγκ, ο πρωτόγονος δεν ικανοποιείται απλά βλέποντας τον ήλιο να ανατέλλει και να δύει. Η εξωτερική αυτή παρατήρηση πρέπει να είναι ταυτόχρονα ένα ψυχικό γεγονός, δηλαδή η πορεία του ήλιου να αντιπροσωπεύει τη μοίρα ενός θεού ή ενός ήρωα, που δεν κατοικεί πουθενά αλλού παρά στην ψυχή του ανθρώπου.
Η πλειοψηφία των συγγραφέων που προσπάθησαν κατά καιρούς να ερμηνεύσουν την παρουσία των λατρευτικών εκδηλώσεων, των μύθων, των θρύλων και των μυστικιστικών διδασκαλιών, σκέφτηκαν τα πάντα εκτός από την υπόθεση του ασυνείδητου. Αν το εξετάσουμε προσεκτικά δεν πρέπει να μας κάνει εντύπωση, καθώς τα περιεχόμενα του ασυνειδήτου είναι γενικά μη συνειδητά, δηλαδή άγνωστα στον άνθρωπο. Συμπεραίνουμε την ύπαρξή τους μόνο έμμεσα και προσπαθούμε να τα ερμηνεύσουμε μέσα από τα συμφραζόμενα, όπως κάνουμε σε ένα ξένο κείμενο στο οποίο συναντάμε άγνωστες λέξεις. Οι λόγοι, για παράδειγμα, για τους οποίους οι άνθρωποι συνεχίζουν ακόμα και σήμερα να ασχολούνται με την αστρολογία, είναι καθαρά ψυχολογικής φύσης και βασίζονται στην παλιά δεισιδαιμονική παραδοχή της επίδρασης των άστρων. Εύκολα μπορεί να διαπιστωθεί οτι οι ισχυρισμοί για την αποτελεσματικότητα των αστρολογικών προβλέψεων στερούνται πλήρως επιστημονικής τεκμηρίωσης. Ακόμα κι αν δεχτούμε, δίκην σύμβασης, την εγκυρότητα των ωροσκοπίων, δεν μπορούμε να παραλείψουμε οτι από τη στιγμή της εφεύρεσής τους η εαρινή ισημερία έχει μετατοπιστεί κατά 60 περίπου μοίρες, από τον Κριό στον Υδροχόο…
«Μέσα στο στήθος σου βρίσκονται τα άστρα της μοίρας σου» λέει ο Seni στον Wallenstein, στο ομώνυμο βιβλίο του Friedrich Schiller, μια δήλωση που δικαιολογεί την ύπαρξη της αστρολογίας και κάθε δεισιδαιμονίας ακόμα και στη σημερινή εποχή, που η λογική προσπαθεί να κυριαρχήσει. Τα σύμβολα και οι τελετές της κάθε θρησκείας, σύγχρονης ή πρωτόγονης, κρύβουν την προσπάθεια του ανθρώπου να έρθει σε επαφή με παραστάσεις από τα βάθη του ασυνειδήτου του. Ο Καρλ Γιουνγκ θεωρεί πως όσο πιο ακατέργαστη και πρωτόγονη είναι μια θρησκευτική πρακτική, τόσο πιο αναλλοίωτα είναι τα περιεχόμενα του ασυνείδητου που αναδύονται. Αυτό ασκεί μια ιδιαίτερη γοητεία σε πολλούς ανθρώπους, οι οποίοι στρέφονται κατά καιρούς σε πιο μυστηριακές, παράξενες και εξωτικές θρησκείες, όταν έχουν κορεστεί από τις τυπικές και επιφανειακές εκδηλώσεις της επικρατούσας θρησκείας. Ιστορικά παραδείγματα υπάρχουν πολλά, όπως η βαθμιαία προσάρτηση ανατολικών, μυστηριακών στοιχείων στην αρχαία ελληνική θρησκεία, η αντικατάστασή της στη συνέχεια από τον αινιγματικό χριστιανισμό, αλλά και η χρεωκοπία του χριστιανισμού στις μέρες μας (φώτο κάτω από τη “Viridiana” του Luis Bunuel), με την ταυτόχρονη στροφή πολλών δυτικών στις θρησκείες της Άπω Ανατολής.
Πριν κλείσω, θα ήθελα να αποσαφηνίσω οτι σκοπός του παρόντος άρθρου δεν ήταν η παραδοχή της αναγκαιότητας των θρησκειών και σε καμία περίπτωση η νύξη για την ύπαρξη κάποιας μορφής «ανώτερης δύναμης», «υπερβατικής οντότητας» ή «θεού». Προσπάθησα να δείξω οτι ένας από τους κυριότερους λόγους εμφάνισης του θρησκευτικού αισθήματος είναι η επαφή του ατόμου με τα βαθύτερα στρώματα του ασυνείδητου. Σίγουρα υπάρχουν και άλλοι λόγοι που συντηρούν και ενισχύουν την ύπαρξη των θρησκειών, όμως αυτό δεν σημαίνει οτι αναπόφευκτα πρέπει να τις ακολουθήσουμε. Η επικοινωνία του ασυνείδητου με το συνειδητό μπορεί να επιτευχθεί και με άλλους, περισσότερο δημιουργικούς τρόπους, όπως η ζωγραφική και η μουσική, ενώ η διαδικασία διευκολύνεται ιδιαίτερα όταν αποκτήσουμε μια κατανόηση του εσωτερικού μας κόσμου, μέσα από τεχνικές όπως η ψυχανάλυση.
Το άρθρο έχει δημοσιευτεί στο ιστολόγιο Ανούσια Πίστη, όπου και γίνεται ο σχολιασμός.
→ Δοκίμια
