Πού γίνεται ο σχολιασμός;

Στο τέλος του κάθε άρθρου υπάρχει σύνδεσμος για το ιστολόγιο του συγγραφέα, όπου και μπορείτε να αφήνετε τα σχόλιά σας.

Αποχαιρετισμός στη θρησκευτική πίστη (14)

7 July 2011
Comments Off on Αποχαιρετισμός στη θρησκευτική πίστη (14)
Αρθρογράφος: Δήμος


Δήμος, ετών 38, πατέρας μιας κόρης και σύντομα δύο, κάτοικος Θεσσαλονίκης, Ms Ιστορίας των Κοινωνιών.

Χριστιανός γεννηθείς και βαπτισθείς ως είθισται σε αυτή την κοινωνία. Μεγαλωμένος όμως σε ένα ένθεο, πλην κριτικό κι αφανάτιστο περιβάλλον, γνώρισα από μικρός την ελευθερία της αναζήτησης, των ερωτήσεων, της περί του θεού σκέψης. Οι γονείς μου βέβαια πίστευαν όπως όλοι οι Έλληνες. Δύο φορές την άνοιξη και μία το καλοκαίρι εθιμοτυπικά πηγαίναμε στην εκκλησία.

Κάπου εκεί μέσα στην εφηβεία άρχισαν και τα πρώτα ερωτήματα, οι πρώτες ισχυρές αναζητήσεις. Βοηθός ενός παπά σε μία παραθεριστική εκκλησία (μάλλον ξωκλήσι ήταν περισσότερο), και διαβάζοντας με λίγη κρίση, αλλά μεγάλη απορία κι αναζήτηση, έφτασα να διαβάζω ό,τι βρω.

Στα μεσοεφηβικά χρόνια υπήρξε μία ιδεολογική ταύτιση με το χριστιανισμό, περισσότερο ως αποτέλεσμα της αγάπης προς τον Καζαντζάκη (και τα χριστιανικά έργα του, όπως το Φτωχούλη του Θεού). Η Καινή Διαθήκη και η Παλαιά Διαθήκη διαβάζονται για πρώτη φορά εκείνη την εποχή. Μελετώνται αναλυτικά (με την παιδική κρίση), και για πρώτη φορά βιώνω την απέχθεια για το αίμα που πλημμυρίζει την Παλαιά Διαθήκη, τη μισαλλοδοξία και το θεϊκό μένος.

Μερικές φορές, όμως, τα προσωπικά βιώματα μάς ειρωνεύονται μέσα από τις ταυτίσεις. Ο Καζαντζάκης έγινε πρότυπο ζωής και σκέψης. Η αγάπη του για γράψιμο, η μανία του να ερωτά συνέχεια και να μη μένει σε μία παγιωμένη αντίληψη, έμελλαν να με συντροφεύουν μέχρι σήμερα. Σύντομα άρχισα να αντιπαλεύω κάθε χριστιανική σκέψη. Έτσι, πριν ακόμα τελειώσω το σχολείο, έφτασα να διατρανώνω την άρνησή μου προς τη θρησκεία. Ουσιαστικά περισσότερο ήταν μία αντιχριστιανική άρνηση. Το αντιθρησκευτικό μου ιδεολόγημα συμπληρωνόταν σε κάθε ευκαιρία. Η διαλεκτική της φύσης έγινε το πρώτο μου φιλοσοφικό εγχειρίδιο αθεΐας. Δίπλα σε αυτό ήρθαν να συμπληρωθούν δεκάδες ακόμα.

Η μετάβασή μου δεν ήταν κάποια ιδιαίτερη ιστορία. Περισσότερο σημαντική ήταν η επιθετική μου τακτική όταν φανέρωνα τις δικές μου αντιθρησκευτικές αντιλήψεις. Το έκανα στο στρατό, αλλά τόσο ο φόβος των στρατιωτικών όσο και η επίκληση κάποιων άρθρων με προστάτευαν. Ακόμα και παραπονούμενος εμφανίστηκα σε μονάδα, επειδή κάποιος ήθελε να με υποχρεώσει να πω την προσευχή, αν και δήλωνα ήδη άθεος.

Στον κύκλο μου προσπαθώ να πείσω. Κάνω λόγο για άρνηση, όχι για διαφωνία ή άλλη άποψη. Συχνά βέβαια υποχρεώνομαι κοινωνικά να παρευρίσκομαι σε θρησκευτικές τελετές. Δε θα πω ότι αισθάνομαι έξω από τα νερά μου, αλλά σίγουρα δεν είναι το πιο ευχάριστο για μένα περιβάλλον. Σημειώνω εμφατικά τις θέσεις μου: ορθολογιστής, ντετερμινιστής και αρνητής του οιουδήποτε Είναι.

Η θρησκεία μού πρόσφερε, όμως, δύο ιδιαιτερότητες: να αναζητώ και να σέβομαι. Η ανάγκη μου να με σέβονται για τα δικά μου πιστεύω, με έκανε να σέβομαι ―και να κρίνω βέβαια― τις δοξασίες των άλλων. Αρνούμαι κάθε επιβολή, κάθε πειθαναγκασμό. Μόνος δρόμος μου έγινε η πειθώ και ο διάλογος.

Μου έμαθε να αναζητώ και να ερευνώ. Η μέθοδος προκειμένου να απομαζοποιηθώ, να ξεφύγω από τα στερεότυπα και το εγχώριο θρησκευτικό συναίσθημα, μου δίδαξαν τη μελέτη και την αναζήτηση. Η μεγάλη μου αδυναμία είναι η θρησκεία. Η μελέτη όλων των επικριτών, των πατερικών κειμένων, των απόκρυφων, του Ιώσηπου, του Πορφυρίου και του Ιουλιανού (αγαπημένος ο επιθετικός Κέλσος).

Έμαθα να ερευνώ πριν ολοκληρώσω μία άποψη. Δεν ήταν λοιπόν καθόλου τυχαία η εσωτερική μου ανάγκη να μελετήσω διεξοδικά τις πρώτες χριστιανικές κοινότητες και το ιδεολογικοφιλοσοφικό σχήμα του χριστιανισμού, αλλά και άλλων πολυθεϊστικών ή μονοθεϊστικών θρησκειών.

Συνέχεια…


Το άρθρο έχει δημοσιευτεί στο ιστολόγιο sfrang, όπου και γίνεται ο σχολιασμός.

Περί αθεΐας I

5 July 2011
Comments Off on Περί αθεΐας I
Αρθρογράφος: Δήμος Χλωπτσιούδης
Κάθε εκτύπωση ή ανατύπωση του παρόντος πρέπει να φέρει το όνομα του συγγραφέα. Η αναγραφή του συγγραφέα αποτελεί στοιχειώδη αναγνώριση της προσπάθειας.


« Ο ατομοκεντρισμός της θρησκείας Περί αθεΐας ΙΙ»

Ένα ζήτημα που ίσως προκύπτει είναι το πώς θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε τον αρνητή της θεϊκής ύπαρξης. Πώς θα χαρακτηρίζαμε εκείνον που δεν αποδέχεται το –φιλοσοφικό– Είναι ως ανώτερη δύναμη δημιουργίας και επέμβασης στα ανθρώπινα πράγματα; Είναι αλήθεια ότι όρος ουσιαστικά δεν υπάρχει κανένας. Τουλάχιστον δεν απαντάται όρος θετικός. Οι χαρακτηρισμοί όλοι τους αποτελούν ετεροκαθορισμό της κυρίαρχης κατάστασης. Έτσι εφευρίσκεται ο όρος άθεος, ως αντίθεση στερητική στο θεό, στο θεϊστή, ως αντίθεση στο σωστό δρόμο, τον κανόνα. Ο όρος αρνητής και πάλι αποτελεί έναν ετεροκαθορισμό.

Κι έτσι ο αθεϊσμός χρησιμεύει πολιτικώς στο να παραμερίζει, να εντοπίζει και να στιγματίζει το άτομο που δεν αποδέχεται το κυρίαρχο πιστεύω. Ωστόσο, ιστορικά δεν ήταν λίγες οι φορές που την κατηγορία της αθεΐας απηύθυναν ακόμα και σε ανθρώπους –φιλοσόφους και ιερείς– οι οποίοι απλά διαφωνούσαν στη λατρεία ενός συγκεκριμένου θεού. Ακόμα και ο Λούθηρος, εξάλλου, θεωρήθηκε από τον παπισμό άθεος, αλλά και τόσοι άλλοι που διαφώνησαν με το κυρίαρχο δόγμα. Πρόκειται για μία λέξη που τόσο εύκολα χρησιμοποιείται σαν ανάθεμα, σαν αφορισμός σε όποιον διατρανώνει μία διαφωνία.

Σαφώς και είναι δύσκολο να πει κανείς πως είναι άθεος. Οι άλλοι τον χαρακτηρίζουν έτσι και πάντοτε με την προσβλητική προοπτική μιας Αρχής που φροντίζει και καταδικάζει. Η στερητική κατασκευή της λέξης το διευκρινίζει από μόνη της. Κανένας –ας επαναλάβουμε– όρος δεν υπάρχει που να χαρακτηρίζει θετικά εκείνον που δεν θυσιάζει στις χίμαιρες εκτός της γλωσσολογικής κατασκευής που παροτρύνει τον ακρωτηριασμό.

Ο αθεϊσμός, λοιπόν, υπάγεται σε μια ρηματική δημιουργία των θεόληπτων. Η λέξη δεν απορρέει από την εκούσια απόφαση του ίδιου του ατόμου ως αυτοπροσδιορισμός και αυτοχαρακτηρισμός της μεταφυσικής του ανησυχίας. Λέξεις βρέθηκαν κατά καιρούς στη λογική της αντίθεσης προς τις θρησκείες (ελεύθερος στοχαστής, ανήσυχο πνεύμα, ελευθεριάζων, ελεύθερος εξεταστής), μα πάντα είχαν το συναίσθημα της καταπίεσης, την ίδια υποτιμητική βούληση με τον άθεο.

Η αθεΐα χρονολογείται από τον 16ο αιώνα, ο άθεος από το 2ο αιώνα της νέας θρησκευτικής εποχής. Λέξεις υβριστικές, λέξεις που οστρακίζουν το διαφορετικό, λέξεις που ταυτίζονται όχι μόνο με την κόλαση, αλλά και με την αίρεση και τον αιρετικό. Η αθεΐα καθίσταται ένα όπλο χρήσιμο να ξαποστέλνει τον αντιφρονούντα, στην πολιτική ή όχι. Ας μην ξεχνάμε ότι ο θρόνος, η νομοθετική και η δικαστική εξουσία –ό,τι δηλαδή ελέγχει τον κόσμο μας– είναι δεμένα με το θεό. Όποιος στρεφόταν κατά του θρόνου, κατά του δικαστή, δεν μπορούσε να είναι παρά μόνο άθεος. Τόσο έντονο είναι το συναισθηματικό φορτίο των λέξεων τούτων, που ούτε καν διδάσκεται η διαφωνία των φιλοσόφων (ιερέων και όχι μόνο) που διαφώνησαν με τον κλήρο του δόγματός τους και στους οποίους κόλλησαν το χαρακτηρισμό του άθεου.

Συνέχεια…


Το άρθρο αποτελεί μέρος του δοκιμίου Αντιθρησκευτικές αναζητήσεις: δόγμα, λατρεία, ατομοκεντρισμός, εσχατολογία και έχει δημοσιευτεί σε προγενέστερη μορφή του στο ιστολόγιο Ο δείμος του πολίτη, όπου γίνεται και ο σχολιασμός.

Αποχαιρετισμός στη θρησκευτική πίστη (13)

2 July 2011
Comments Off on Αποχαιρετισμός στη θρησκευτική πίστη (13)
Αρθρογράφος: Μιχάλης Κ.


Μιχάλης Κ., 37 ετών, απόφοιτος Λυκείου, επιχειρηματίας, άγαμος

Σκέφτηκα να καθίσω να γράψω πώς και γιατί έγινα άθεος! Ναι, είναι η ίδια ιστορία σε όλους μας. Πρέπει να ήμουν στα 17 μου όταν αποφάσισα ότι δεν υπάρχει τίποτα εκεί πάνω. Αλλά ήδη πιο πριν, είχε φυτευτεί ο σπόρος της αμφιβολίας.

Πότε; Πώς; Δεν ξέρω. Ίσως με τη σειρά κινουμένων σχεδίων «Μια φορά και ένα καιρό ήταν ο άνθρωπος», που περιέγραφε τόσο ωραία πώς προέκυψε και εξελίχθηκε η ζωή στη Γη, διαφορετικά από ό,τι θα μας έλεγαν σε λίγα χρόνια στο σχολείο. Το είχα και σε πολυτελείς τόμους. Και δεν καταλάβαινα τότε γιατί ο ευσεβής παππούλης, απόφοιτος Δημοτικού, δυσανασχέτησε όταν το ξεφύλλισε…

Αλλά το πιο πιθανό είναι να άρχισα να αμφιβάλλω στα 11 χρόνια μου, το καλοκαίρι που διάβαζα καθημερινά Τσιφόρο (τα ιστορικά του ― «Τα ρεμάλια ήρωες» και «Οι σταυροφορίες», όπου περνούσε γενεές 14 την εκκλησία, και την «Ελληνική Μυθολογία»).

Τότε, στην 5η Δημοτικού, μάθαμε για το Βυζάντιο και είχαμε χορτάσει χριστιανικό αίμα, δολοπλοκίες, καταπίεση του λαού και όλα τα γνωστά. Όσο ωραιοποιημένα και να ήταν, καταλάβαινα ότι δεν ήταν και η καλύτερη εποχή να ζεις, αν δεν ήσουν αριστοκράτης (που και να ήσουν, δεν ήξερες από πού θα σου έρθει), σε σύγκριση με την αρχαία Ελλάδα.

Στα Θρησκευτικά, πάλι, δεν μας τα έλεγαν καλά. Μαθαίναμε για τον περιούσιο λαό και τον αγώνα του να κατακτήσει τη γη της επαγγελίας. Και στις ειδήσεις βλέπαμε αυτόν τον ίδιο λαό να σφάζει Παλαιστίνιους για αυτή την ίδια γη της επαγγελίας. Μόνο που οι γονείς έκριναν διαφορετικά από τον δάσκαλο τον ίδιο λαό. Και αυτός ο Θεός τους…

Καμία σχέση με το 12θεο που επίσης μαθαίναμε. Για παράδειγμα, οι ήρωες των Ελλήνων μπορεί να είχαν κάποιους θεούς μαζί τους και κάποιους εναντίον τους, ο Ηρακλής είχε τον Δία μαζί του και την Ήρα εναντίον του, οι Τρώες είχαν δύο μαζί και δύο ενάντια, ο Οδυσσέας παρόμοια, δίκαια πράγματα. Καταλαβαίναμε πολύ καλά ότι ήταν συμβολικοί μύθοι, και για τα 20th Century Boys, αλλά και για τα παιδιά των Αρχαίων, σε αντίθεση με τα Θρησκευτικά, που τα διδασκόμασταν σαν μια πραγματικότητα, με ένα Θεό τιμωρό από πάνω μας.

Και μετά, ο Χριστούλης και οι μάρτυρες. Τι καλοί… Αλλά κάτι δεν πήγαινε καλά. Κάτι πίσω από τις γραμμές φαινόταν λάθος. Δεν μπορούσα να καταλάβω τι! Α, θυμάμαι τώρα διάφορα με τον Ρασούλη και τον Ραζνίς, εδώ στην Κρήτη. Και βέβαια, τα σκάνδαλα της εκκλησίας, και τα επεισόδια για την ταινία ο «Τελευταίος Πειρασμός». Αυτό δεν το χωρούσε το παιδικό μου μυαλό. Δεν μπορούσα να καταλάβω, πώς από την άλλη τιμούσαμε τον Καζαντζάκη ― εγώ και όσοι ξέρω τον θεωρούσαμε ένα λόγο να είμαστε περήφανοι που είμαστε Κρητικοί (χωρίς πολλοί να τον έχουν διαβάσει).

Φυσικά τότε εγώ δεν είχα διαβάσει τίποτα, αλλά είχα δει λίγο από το «Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται» (και γίνεται τόση φασαρία για μια ταινία που βασίστηκε σε βιβλίο του). Η αίσθηση ότι κάτι δεν πάει καλά, ήταν όταν έμαθα ότι ο Καζαντζάκης είχε αφοριστεί από τους παπάδες.

Πρώιμη εφηβεία και άγριες προσπάθειες κατήχησης, με λειτουργίες, εκδρομές σε προσκυνήματα (δηλ. πτώματα), επικρίσεις για μακριά μαλλιά και κοντές φούστες και, βέβαια, για το τρισκατάρατο το ροκ, διδασκαλία περί του μιαρού Σατανά που παραμονεύει, τέτοια ωραία και χρήσιμα. Ναι, για τέλη δεκαετίας του ’80 μιλάμε. Ήταν οι καθηγητές μας και το σχολείο τέτοιο.

Κάποιοι, με ισχυρά πολιτικά ερείσματα στο πανίσχυρο τότε ΠΑΣΟΚ ή την Αριστερά ακόμα, διαμαρτυρήθηκαν. Γιατί μέχρι και αυτός ο Παπανδρέου «αφοριζόταν» την ώρα του μαθήματος ή μετά την πρωινή προσευχή. Κι άλλος λάκκος στη φάβα… Γιατί η κατάσταση δεν άλλαζε. Τώρα που τα θυμάμαι, σκέφτομαι ότι ίσως κάποιοι δεσποτάδες τα έβρισκαν με κάποιους βουλευτάδες…

Πάντως, αυτό το περιβάλλον ήταν ό,τι έπρεπε για να απομακρυνθεί κάποιος από τη θρησκεία. Και όμως! Κατά κανόνα υποκρινόμασταν όταν μας έβλεπαν, αλλά χλευάζαμε όταν δεν μας έβλεπαν. Στην εκκλησία πηγαίναμε όλοι τη Μ. Εβδομάδα για να ανταγωνιστούμε στα βεγγαλικά, που θεωρούσαμε μαγκιά να τα προμηθευτούμε παράνομα. Επειδή τα αγοράζαμε κρυφά, μέσω γνωριμιών, αυτή ήταν η γοητεία.

Όχι όμως όλοι! Φαινόταν ότι κάποιοι ένιωθαν άβολα όταν βρίζαμε ή χλευάζαμε τα θεία, πήγαιναν όσο μπορούσαν στην εκκλησία και έκαναν τον σταυρό τους με κάθε αφορμή. Άσε που πολλοί δυσανασχετούσαν αν άκουγαν οτιδήποτε είχε να κάνει με την «Θεωρία της Εξέλιξης» ή και της δημιουργίας της Γης (ΟΧΙ του σύμπαντος, μιλάμε για αρχές ’90). Σιγά σιγά κατάλαβα ότι η αποστροφή ήταν εναντίον των θεολόγων και θεολογούντων, λίγη για τους παπάδες, και καθόλου για τη θρησκεία.

Όμως, πλέον, επειδή είχα κλίση στην ιστορία, ήξερα για την Ιερά Εξέταση και όλα τα φριχτά εγκλήματά της. Κάπου είχα διαβάσει ή ακούσει ότι έφταιγαν οι άνθρωποι, όχι ο θεός. Δηλαδή ο θεός άφηνε τον καθένα να δολοφονεί και δεν υπερασπιζόταν ο ίδιος τα θύματα! Επίσης έβλεπα τις αντιφάσεις στις Γραφές, αλλά τις κρατούσα για τον εαυτό μου. Και, βέβαια, έβλεπα συνέχεια ότι κάθε είδους αδικία δεν είχε καμία θεϊκή τιμωρία, αλλά το αντίθετο. Αλλά τα κρατούσα για τον εαυτό μου. Νόμιζα ότι μόνο εγώ τα πίστευα. Και δεν μπορούσα να τα εξηγήσω!

Και φτάνουμε στο Λύκειο. Πρώτη τάξη, συμβαίνει κάτι πρωτοφανές. Όλων των μαθητών το αγαπημένο μάθημα είναι η Ιστορία του Σταυριανού. Και όλοι μετράμε ώρες για το πιο απολαυστικό δίωρο, πρώτα Γυμναστική και μετά Ιστορία, τρεις φορές την εβδομάδα. Για πρώτη φορά, διδασκόμαστε κάτι ενδιαφέρον. «Ιστορία του Ανθρώπινου Γένους», ακριβώς ό,τι λέει ο τίτλος.

Μαθαίνουμε τι έγινε και εξελιχθήκαμε σε Homo Sapiens, πώς έγιναν οι μεγάλες επαναστάσεις, η γεωργική, η βιομηχανική και της τεχνολογίας. Και, φυσικά, το σκοτεινό ρόλο των Ιερατείων.

Όλοι συμμετέχουν στο μάθημα, εκτός από τους «θεούσους»· μάλιστα πολλές φορές αυτό το βιβλίο στο λεωφορείο αντικαθιστά τα κόμικ και τις αθλητικές εφημερίδες, ενώ πολύ συχνά κάποιο θέμα του γίνεται αντικείμενο συζήτησης στο διάλειμμα.

Στην Ελευθεροτυπία (14.12.1984) δημοσιεύτηκε ότι ο Αθ. Νίκας, ο θεολόγος, πάρεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, αποκάλυψε ορισμένους από τους λόγους της αντίθεσης του εκκλησιαστικού κατεστημένου προς την «Ιστορία του ανθρώπινου γένους» του Σταυριανού: «Σκανδαλίστηκαν από το κείμενο της κατάθεσης του 8χρονου κοριτσιού (σελ. 91) το οποίο ήταν υποχρεωμένο να εργάζεται εξοντωτικά σε ορυχείο. Λέει λοιπόν η μικρή: “Δεν μου αρέσει να βρίσκομαι μέσα στο ορυχείο. Έχω ακούσει να μιλάνε για το Χριστό πολλές φορές. Δεν ξέρω γιατί ήρθε στη Γη, δεν το καταλαβαίνω, δεν ξέρω γιατί πέθανε. Θα προτιμούσα πολύ να βρισκόμουν στο σχολείο παρά μέσα στο ορυχείο”».

Σ’ αυτό το χριστιανικότατο κείμενο βρήκαν ότι «αφήνει στους μαθητές την εντύπωση ότι ο Χριστός είναι αδιάφορος για τους φτωχούς και τους καταφρονεμένους», ενώ οι θεολόγοι είναι βέβαιοι ότι ο Χριστούλης μόνο τους φτωχούς και αδύναμους φροντίζει, χωρίς να τα καταφέρνει… Αλλιώς, γιατί να είναι τα 4/5 των ανθρώπων στη Γη φτωχοί και ανήμποροι;

Ήμασταν η τελευταία τάξη που διδάχθηκε αυτό το βιβλίο. Μετά το άλλαξαν, και οι επόμενοι από εμάς ξαναδιδάχθηκαν την Ιστορία της Αρχαίας Ελλάδας για τρίτη φορά. Άλλη μια φορά η αίσθηση ότι κάποιο λάκκο έχει η φάβα!

Μετά, στη Β’ Λυκείου… Αυτήν τη φορά, η μισή ύλη των Θρησκευτικών ήταν αφιερωμένη στην ορθοδοξία, και η άλλη μισή στις υπόλοιπες αιρέσεις, στις υπόλοιπες θρησκείες και στην αθεΐα. Αντικειμενικότατα βέβαια! Σε γενικές γραμμές μαθαίναμε για το πόσο παράλογες είναι όλες οι θρησκείες, εκτός της «δική μας» που είναι λογικότατη. Και φυσικά, όπου έχει κενά, έχουμε ―βεβαίως!!!― την ΠΙΣΤΗ. Πάνω κάτω, κάπως έτσι παρουσιαζόταν η αθεΐα σε δύο κεφάλαια.

Για μένα όμως, ήταν αποκάλυψη. Ήξερα βέβαια ότι οι κομμουνιστές ήταν άθεοι, άλλα νόμιζα ότι απλά εναντιώνονταν στην εκκλησία, και όχι στη θρησκεία. Κι όμως, είδα ότι κάποιοι έβλεπαν αυτά που έβλεπα, και μπορούσαν να τα εξηγήσουν κιόλας. Και το έψαξα. Ξεκίνησα από το «Ο Νίτσε για αρχάριους». Λίγο από Φόιερμπαχ, Μαρξ, Φρόιντ, οι οποίοι στο θέμα θρησκεία έλεγαν τα ίδια ακριβώς που θα μπορούσα να πω κι εγώ, αν είχα την παιδεία τους και ήμουν φιλόσοφος.

Και φυσικά, το προσωπικό μου ευαγγέλιο: το «1984» του Orwell. Έβλεπα ότι τις μεθόδους του κόμματος και του Μεγάλου Αδελφού ακολουθεί η Εκκλησία εδώ και αιώνες. Με τα ίδια κίνητρα. Να κάνει το λαό να υποφέρει, και ο λαός να το θεωρεί σωστό. «Καταλαβαίνω το πώς, δεν καταλαβαίνω το γιατί» είχε γράψει ο Γουίνστον Σμιθ. Και πήρε απάντηση. Για την εξουσία αυτή καθ’ αυτή. Για την υπέρτατη ηδονή που μόνο η εξουσία δίνει.

Έμενε ένα τελευταίο κάστρο. Ότι η θρησκεία μπορεί να είναι μυθοπλασία, όμως η επιρροή στον κόσμο βοηθάει. Δίνει παρηγοριά και ελπίδα, βοηθάει στον κοινωνικό έλεγχο, κάνει τους ανθρώπους καλύτερους. Αυτό το κάστρο έπεσε μαθαίνοντας τι ρόλο παίζει η θρησκεία στους λαούς της Ευρώπης, αφού τους είχα γνωρίσει είτε ταξιδεύοντας εκεί, είτε συναντώντας εδώ ξένους. Και είδα ότι αυτό που νόμιζα για «παρηγοριά και ελπίδα» δεν είναι τίποτα άλλο από παραμύθια (χριστοδούλιος έκφραση) και μεμψιμοιρία· ότι ο «κοινωνικός έλεγχος» δεν είναι τίποτα άλλο από υποκρισία· και ότι μόνο καλύτερους δεν κάνει τους ανθρώπους.

Μόλις το αποφάσισα, είχα συνειδητοποιήσει τι ρόλο παίζει η θρησκεία, όχι μόνο στην κοινωνία, αλλά και στην ιδιοσυγκρασία του κάθε ανθρώπου. Με λίγα λόγια, ότι είναι ένα θέμα που δεν πρέπει να θίγεται. Πόσο μάλλον στην οικογένειά μου.

Ευτυχώς, πολύ γρήγορα μετακομίσαμε μακριά (αλλά όχι πολύ) από την ευρύτερη οικογένεια. Ο παππούς από τον πατέρα μου, τον οποίο γνώρισα πάρα πολύ λίγο, ήταν ο τύπος του αστού που «βαριέται τα θεοτικά», που τα θεωρεί ανούσια… Το ίδιο και ο πατέρας μου και οι θείοι, αλλά με τακτ. Ο πατέρας μου λιγότερο!

Όμως ο άλλος παππούς… Τι θαύματα, τι ευτράπελες διηγήσεις με κάποια θεία παρέμβαση που πίστευε ότι έχει ζήσει, τι ατελείωτο διάβασμα ασυναρτησιών του πιο απίθανου ερημίτη, τι εξαντλητικές νηστείες, τι συντηρητισμός…

Κάτι τέτοιο και οι κόρες του. Και έπρεπε να δείχνω τακτ! Θυμάμαι όταν εξέταζα τον πολύ μικρότερο αδελφό μου στην Ιστορία, και είπα ότι το «Εν τούτω Νίκα» δεν ήταν παρά ένα θεμιτό τέχνασμα του Κωνσταντίνου για να εμψυχώσει τους στρατιώτες του, πώς με κοίταξε.

Και φυσικά, προσπαθώ όσο μπορώ να είμαι προσεκτικός. Όσοι με ξέρουν, ξέρουν πολύ καλά ότι δεν δέχομαι επικλήσεις στα θεία και σε θαύματα, και το αποφεύγουν. Το ίδιο προσπαθώ κι εγώ. Κρατάω τις συμβάσεις, και προσπαθώ όσο μπορώ να αποφεύγω τέτοιες συζητήσεις.

Και φυσικά, το ίδιο έκανα στο στρατό, όσο μπορούσα. Δήλωσα Χ.Ο. χωρίς να ασχοληθώ καν να μάθω αν είχα άλλη επιλογή, προσπαθούσα να μην φέρνω αντιρρήσεις, κι όταν δόθηκε η ευκαιρία, ζήτησα προς αποσβόλωση όλων εκκλησιασμό (τελευταίοι Χαιρετισμοί)!!! Γιατί έπρεπε να βγω πάση θυσία, πράγμα που κατάφερα την ώρα που όλοι, από τον διοικητή μέχρι τον τελευταίο φαντάρο ήταν μέσα, μαζί και πτυχιούχος θεολόγος που είχε προσπαθήσει να με πείσει όσο ήμασταν στο κέντρο νεοσυλλέκτων (τιμή και δόξα, δεν με έδωσε!).

Κάπου τότε, είχαμε δυο θανάτους. Πρώτα έφυγε ο Καραμανλής, και μετά ο Σεραφείμ. Και να σου Χριστόδουλος… Παρά τους διθυράμβους για τον «μοντέρνο» αρχιεπίσκοπο, ο «Ιός» της Ελευθεροτυπίας έκανε ένα μεγάλο αφιέρωμα παρουσιάζοντας αποσπάσματα από τα βιβλία του. Και φοβήθηκα! Σκέφτηκα ότι θα γυρνούσαμε πάρα πολλά χρόνια πίσω. Αλλά απόλαυσα το δεύτερο τριήμερο πένθος. Που δεν καταλάβαινα γιατί ήταν τόσο σημαντικό, αλλά… το απόλαυσα.

Περίπου ένα χρόνο μετά, λίγο πριν απολυθώ, σε άλλη μονάδα, πάλι Χαιρετισμοί. Για κακή μου τύχη, αυτή τη φορά ο παπάς επισκέπτεται τη μονάδα και μαντρωνόμαστε στο μικρό ΚΨΜ να απολαύσουμε την κλεισούρα και το λιβάνι. Την επόμενη εβδομάδα, πριν τη λειτουργία, λέει ο Διοικητής ότι όποιος θέλει μπορεί να μην εκκλησιαστεί. Δεν πρόλαβε να τελειώσει την φράση του και είδε κάποιον να σπρώχνει από πίσω και να ανοίγει δρόμο και να φεύγει τρέχοντας. Ήμουν ο πρώτος, και λίγο μετά, όσοι μετρούσαν λίγους μήνες θητεία ακόμα, έφυγαν!

Κι εδώ, βλέπουμε τη διαφορά. Από ό,τι μαθαίνω τώρα, πάρα πολλοί δηλώνουν άθεοι με την κατάταξη. Πριν 12 χρόνια όμως, χωρίς να μας το πουν, ξέραμε ότι καλό θα ήταν τα πιστεύω μας να τα κρατάμε. Και μάλιστα με το διοικητή που είχαμε, ο οποίος μέχρι και μη νηστίσιμα φαγητά στο ΚΨΜ είχε απαγορεύσει. Και τα ντελίβερι έκαναν χρυσές δουλειές.

Αφού απολύθηκα, όπως είπα, είχαμε μπει στην εποχή του Αρχιεπισκόπου «Κεραυνού». Εκνευριζόμουν αφάνταστα να τον βλέπω να φοράει την υποκριτική του μάσκα και να βγαίνει στις ειδήσεις για να κάνει κήρυγμα αρλουμπολογίας που στο βάθος έκρυβε εθνοκεντρισμό.

Και λίγο μετά, οι «δίδυμοι πύργοι», και ο Μπιν Λάντεν μπαίνει στην ζωή μας. Ένα τρελαμένο πλουσιόπαιδο, αμερικανοθρεμμένο, το οποίο δεν έδινε δεκάρα για μουσουλμάνους που πραγματικά υπέφεραν, όπως τους Παλαιστίνιους. Και αποφάσισε να ξεκινήσει «επανάσταση» στο όνομα του θεού, με σκοπό να δημιουργήσει πολιτεύματα όπως της Σαουδικής Αραβίας και του Ιράν. Κι από την άλλη, Μπους και χριστιανική δεξιά.

Στην καθημερινή ζωή, η φάμπρικα δεν σταματά, δουλεύει νύχτα μέρα. Σχεδόν κάθε μήνα από ένα θαύμα. Θυμάμαι ακόμα τον παπά στην τηλεόραση να δηλώνει αναίσχυντα ότι ανησυχούσε γιατί δεν υπήρχαν λεφτά για επισκευές του ναού, και την άλλη μέρα δάκρυσε η εικόνα! Και ο δημοσιοκάφρος, αντί να του φέρει την κάμερα στο κεφάλι, να συναινεί. Ή και τον απαράδεκτο δημοσιογράφο Αυτιά στην τηλεόραση, να παρουσιάζει μια γυναικούλα, της οποίας θεραπεύτηκε ο καρκίνος μετά από επίσκεψη στην Τήνο. Λίγα λεπτά μετά, βέβαια, παραδέχτηκε ότι έκανε χημειοθεραπείες και ότι δεν έχει θεραπευτεί ακόμα, αλλά πάει καλύτερα. Αλλά ο προβληματικός αυτός δημοσιογράφος σιγοντάριζε, γενόμενος βασιλικότερος του βασιλιά, μιλώντας για άλλο ένα θαύμα.

Και η ιστορία με τις ταυτότητες. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον κάλαθο των αχρήστων χάρη μιας θολής, ψεύτικης εικόνας της λεγόμενης «Ρωμιοσύνης». Και ακολούθως, η καταδίκη του Διαφωτισμού, της κριτικής σκέψης, της Δύσης γενικότερα.

Αλλά εγώ το είχα αποφασίσει πολλά χρόνια πριν ότι είμαι παιδί του δυτικού πολιτισμού! Και προτιμούσα τους «χασικλήδες» Ρόλινγκ Στόουνς (που ζουν και βασιλεύουν), τους συν αυτώ και ό,τι αντιπροσωπεύουν, παρά τη λεγόμενη «παράδοση», χωρίς να την απαξιώνω όμως. Είχα διαλέξει στρατόπεδο, και είχα πάρει απόφαση να το δείχνω σε κάθε ευκαιρία. Ό,τι είχε να κάνει με τη θρησκεία θα αντιμετώπιζε πλέον τον χλευασμό και όσο πιο βιτριολικό χιούμορ μπορούσα να επιστρατεύσω.

Τα τελευταία προσχήματα που κρατούσα, χάθηκαν όταν η χώρα έπεσε στα νύχια ρασοφόρων συμμοριών, του Εφραίμ και του Βαβύλη. Πλέον δεν κάνω καμία προσπάθεια να κρύψω την απέχθεια μου για τη θρησκεία. Ναι μεν πού και πού νηστεύω, αλλά μόνο σαν αφορμή για αλλαγή στη διατροφή. Επίσης, εκκλησία πάω τη Μ. Παρασκευή και το Πάσχα, χωρίς να σημαίνει τίποτα. Πιθανόν, αν ζούσα σε άλλη χώρα, να πήγαινα στο τζαμί.

Δεν ξέρω αν μελλοντικά χρειαστεί να φορέσω τη μάσκα του τυπικού χριστιανού για επαγγελματικούς λόγους. Ίσως το κάνω. Γιατί δυστυχώς η θρησκεία μπορεί να σε βρει οπουδήποτε. Έχω σκεφτεί ότι, αν χρειαστεί να μεταναστεύσω για να αναζητήσω δουλειά, τότε θα αναγκαστώ να απευθυνθώ σε Έλληνες. Και το πιθανότερο σε αυτή την περίπτωση θα είναι να υποκριθώ τον Χ.Ο. (και να φορολογηθώ κιόλας…).

Νιώθω φοβερή απογοήτευση όταν βλέπω φίλους μου να κάνουν τατουάζ θρησκευτικά σύμβολα ή να σπαταλάνε χρόνο σε τελετουργίες, και κάποιοι να ταξιδεύουν χιλιόμετρα για να συμβουλευτούν «πνευματικούς» για θέματα για τα οποία δεν έχουν ιδέα… Με αυτούς αποφεύγω να συζητήσω τέτοια θέματα και διακόπτω τη συζήτηση λέγοντας «ας μείνει ο καθένας στα πιστεύω του». Προσωπικά αισθάνομαι περισσότερο άνετα σε σχέση με άλλους στον κύκλο μου, τους οποίους βλέπω να διστάζουν σε πολλά, να παίρνουν αποφάσεις βασισμένες στο «έχει ο θεός» (αλλά συνήθως δεν δίνει) ή ακόμα να σκέφτονται αν αυτό που πρέπει να κάνουν είναι «θρησκευτικώς ορθό».

Πιο πάνω, ανέφερα τον Νίτσε σαν επιρροή μου, αν και δεν έχω διαβάσει τίποτα ολοκληρωμένο. Όμως, το βρίσκω διαρκώς στον Καζαντζάκη, στο ροκ, και ιδίως στο πανκ και, πάνω από όλα, στη ζωή. Προσπαθώ να ζω κάθε μέρα σαν να ήταν η τελευταία, δεν ξέρω και δεν με νοιάζει το «επέκεινα», απολαμβάνω αυτό που έχω και προσπαθώ να το κάνω καλύτερο.

Ξέρω μόνο ότι όταν πεθάνω, κάποιοι θα μείνουν, οπότε καλό θα ήταν η ανάμνησή μου να τους είναι ευχάριστη. Βασίζομαι μόνο στον εαυτό μου και τους γύρω μου για να κάνω τη μία και μόνη ζωή που έχουμε καλύτερη, και αυτή είναι η συμβουλή που δίνω σε όποιον τη ζητήσει.

Κατά καιρούς, διάφοροι προσπαθούν να με σώσουν (καλά, τον εαυτό τους θέλουν να σώσουν, αφού θέλουν να πιστεύουν ότι θα τους πιστωθεί στον Άγιο Πέτρο η βοήθεια τους στη σωτηρία μιας ψυχής, αλλά τέλος πάντων). Πάντως, τους ευχαριστώ, αλλά αν θέλουν να με βοηθήσουν ας κάνουν κάτι για τη δεδομένη, υπαρκτή ζωή κι ας αφήσουν την υποθετική, την οποία ξέγραψα μια και καλή.

Λόγω της ημέρας, έκανα την απόλυτη αμαρτία, αυτή που δεν επιδέχεται συγχώρεση. Όχι, δεν σκότωσα, σύμφωνα με τας Γραφάς, αν σκοτώσεις και μετανοήσεις, γλυτώνεις την κόλαση (αλλά το θύμα σου δεν θα αναστηθεί βέβαια)!

Η απόλυτη αμαρτία είναι να αρνηθείς το πτηνό του Πατρός, το οποίο έκανα την ίδια μέρα που το πατριαρχείο βράβευε κάποιον πολιτικό για τις υπηρεσίες του (όχι σε αυτούς που τον εξέλεξαν, σίγουρα). Και οπτικοακουστικώς, με ένα βίντεο, και γραπτώς. Το βίντεο, είναι εδώ (εμφανίζομαι για λίγα δευτερόλεπτα, σκοπίμως) http://adf.ly/1p8a5, και το κείμενό μου λίγες μέρες πριν κάνω την απόλυτη αμαρτία, εδώ http://adf.ly/1p8a5 (Προσοχή, εγώ δεν είμαι του Πανεπιστημίου, είμαι του πεζοδρομίου, το ίδιο είναι και το μπλογκ)!

Οπότε, όσοι χριστιανοί προσπαθήσουν να με σώσουν, ματαιοπονούν (για τις υπόλοιπες θρησκείες δεν ξέρω). Αν θέλουν να πιστωθούν μια καλή πράξη όμως, ας κοιτάξουν να με κάνουν να ευχαριστηθώ την τωρινή ζωή μια που στην άλλη δεν την γλυτώνω. Επίσης στο βίντεο θα δείτε και κάποιον άλλο να αμαρτάνει, διάσημο.

Αλλά την πατήσαμε, αφού στο τέλος κάποιος αποδεικνύει Ε-ΠΙ-ΣΤΗ-ΜΟ-ΝΙ-ΚΑ ότι κάναμε λάθος.

Συνέχεια…


Το άρθρο έχει δημοσιευτεί στο ιστολόγιο sfrang, όπου και γίνεται ο σχολιασμός.

Ο ατομοκεντρισμός της θρησκείας

29 June 2011
Comments Off on Ο ατομοκεντρισμός της θρησκείας
Αρθρογράφος: Δήμος Χλωπτσιούδης
Κάθε εκτύπωση ή ανατύπωση του παρόντος πρέπει να φέρει το όνομα του συγγραφέα. Η αναγραφή του συγγραφέα αποτελεί στοιχειώδη αναγνώριση της προσπάθειας.


« Τι είναι τελικά η θρησκεία; Διαφορές θρησκείας-λατρείας Περί αθεΐας Ι»

Η θρησκευτικότητα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί εξ ορισμού ατομοκεντρική, σε αντίθεση με τη λατρεία στην οποία το άτομο ως μέρος του συνόλου λάτρευε το θεό αποβλέποντας στο γενικό καλό. Στη λατρευτική σκέψη των ιθαγενών των νέων κόσμων και στην αρχαϊκή (ανάλογα με την εποχή) Ευρώπη η λατρεία είναι μία συλλογική προσπάθεια εξευμενισμού του θείου, που εκφράζει τη λογική της συλλογικής αγωνίας μπροστά στο φόβο των φυσικών φαινομένων και των σωματικών περιορισμών.

Αντίθετα, το θρησκευτικό αίσθημα είναι καθαρά ατομικό· μέσα από μία συλλογική εκδήλωση στόχος είναι η προσωπική σωτηρία. Κάθε μυστήριο ή προσευχή αποβλέπει στην επιτυχία του πιστού –και μόνο– να κατακτήσει την παραδείσια αιώνια ζωή. Ενώ η λατρευτική θυσία απέβλεπε, με τη φθορά στο όνομα ενός θεού, να κερδίσει την εύνοιά του για το σύνολο του οικισμού, της φυλής, της πόλεως, οι μυστηριακές τελετές της θρησκείας, ακόμα και όταν διαμορφώνονταν σε εκκλησίασμα (εκκλησία είναι εξάλλου η συγκέντρωση των πολιτών, των πιστών), γίνονταν με στόχο τη σωτηρία του μύστη.

Αξίζει να υπογραμμίσουμε ότι οι πολιτισμοί που δεν έφτασαν στο σημείο να αναπτύξουν θρησκείες διακρίνονται από μία συνθετότερη κοινωνική μορφή, και μάλιστα είναι και πιο δημοκρατικοί. Αντίθετα, ιστορικά επιβεβαιώνεται ότι οι θρησκείες αναπτύχθηκαν σε πολιτισμούς με αυτοκρατορικό –αλλά, κατά βάση, απλούστερης δομής– χαρακτήρα. Δεν πρόκειται κανένας να εντοπίσει λατρείες μέσα σε αυτοκρατορίες· αντίθετα, θα επιβεβαιώσει το λόγο μου πως οι αυτοκρατορίες, επειδή στην κοινωνική πυραμίδα ήταν πιο λιτές, με μεγαλύτερη βάση και λιγότερες κοινωνικές ομάδες –παρά την αριστοκρατία της μεσαίας μορφωμένης τάξης– είχαν ανάγκη ένα συνεκτικό κοινωνικό δεσμό. Ένα δεσμό που τον έκαναν θεσμό μέσω του δόγματος και της λατρευτικής παράδοσης. Αυτό είναι πιο φανερό στα μεσοποταμιακά βασίλεια και την Αίγυπτο ή τη Ρώμη.

Το άτομο μέσα από τη θρησκευτική πίστη ενισχύεται ψυχολογικά μπροστά στον τρόμο του θανάτου και τα φυσικά φαινόμενα, ενώ εκείνη η ίδια η θρησκεία του δίνει όλες τις «απαντήσεις» που χρειάζεται στα μεταφυσικά ερωτήματα της δημιουργίας. Μέσα από τις τελετές τρέφει το υπερεγώ του και, γινόμενο ένας υπεράνθρωπος, πλησιάζει τη θεότητα ως απάντηση στη δική του ανασφάλεια με κύριο μοχλό την ελπίδα της αιωνιότητας και της σωτηρίας. Είναι μία καθαρά αντισυλλογική διαδικασία, αφού ο τυπικός πιστός λειτουργεί με μοχλό κίνησης τον εαυτό του αιτιολογώντας το εγωκεντρικά. Και φυσικά αυτόν τον εγωκεντρισμό τον ενισχύει το ίδιο το δόγμα και τα μυστήρια. Συχνά μάλιστα, είναι τόσο έντονο το ατομικό συναίσθημα, που αγγίζει τα όρια του σαδισμού, καθώς οι νεκροί του Παραδείσου παρατηρούν και χαίρονται με την κατάντια των κολασμένων κατά τον Άγιο Αυγουστίνο ή τον Ιωάννη της Αποκαλύψεως.

Στους πιο δημοκρατικούς πολιτισμούς (φυλογενετικού σταδίου, Ρώμη, Ελλάδα, Ζιμπάμπουε κ.λπ.) η δημοκρατία εφηύρε δικούς της τρόπους ελέγχου των καταπιεσμένων ομάδων του πληθυσμού χωρίς να επιβάλλει τη θρησκεία ως ιδεολογικό μηχανισμό. Συχνά, έμμεσα χρησιμοποιούσε τη λατρεία και όλες τις λατρευτικές αναφορές. Έτσι, χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το θέατρο στην Ελλάδα (που συνδεόταν με το Διόνυσο) και οι διάφορες παραστάσεις στο Κολοσσαίο και τις ρωμαϊκές αρένες. Επιπλέον, ας μην ξεχνάμε τη γενεαλογική αναζήτηση σε ήρωες του παρελθόντος ή ημίθεους και θεούς· οι Μυκηναίοι άνακτες και για καιρό ακόμα αργότερα οι βασιλείς αναζητούσαν στήριγμα στη θεϊκή καταγωγή τους. Ουσιαστικά δεν ήταν τίποτε διαφορετικό από τη μεσαιωνική ελέω θεού εξουσία, αν και εδώ πια η κοινωνία μόλις βγαίνει από το φυλογενετικό στάδιο ανάπτυξής της και είναι πολύ ελεύθερη και δημοκρατική ακόμα. Άλλος μηχανισμός του εποικοδομήματος που διατηρούσε σταθερή την κοινωνική δομή ήταν η φιλοσοφία· επειδή όλοι στις εν λόγω κοινωνίες γνώριζαν γραφή (όπου τουλάχιστον αυτή υπήρχε), μέσω της φιλοσοφίας και γενικότερα της εκπαίδευσης διατηρούνταν το κοινωνικό status quo. Στο φυλογενετικό στάδιο, από την άλλη, η αυταπόδεικτη κοινοκτημοσύνη θεωρούσε απαράδεκτο το λατρευτικό επαγγελματισμό, με τη μοναδική εξαίρεση του μάγου, που όμως περισσότερο είχε ιατρικές ιδιότητες επικαλούμενες τη θεότητα, παρά θρησκευτικά χαρακτηριστικά.

Έτσι, η θρησκεία και η θεοκρατία βρίσκουν το αντίδοτό τους στη συλλογικότητα, στη δημοκρατία: την εξουσία του λαού, την ενυπάρχουσα κυριαρχία των πολιτών ενάντια στο υποτιθέμενο ιερατείο του θεού, στην πραγματικότητα εκείνων που τον επικαλούνται. Στο όνομα του θεού –και η Ιστορία το μαρτυρεί– οι θρησκείες έκαναν να κυλήσουν επί αιώνων ποτάμια αίματος.

Η θρησκεία, λοιπόν, μέσω του επαγγελματικού ιερατείου, είχε ακριβώς το ρόλο να συμπληρώνει την κοσμική εξουσία. Ειδικά για τις τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες, παρά τις ιστορικές και γεωγραφικές τους διαφοροποιήσεις, και παρά το μίσος που διαπνέει τους πρωταγωνιστές τους, παρατηρούμε εύκολα τη βίαιη επιβολή τους στους διάφορους λαούς. Ξεκινώντας από τις διώξεις των πρωτοχριστιανικών αιώνων εις βάρος των εθνικών, και συνεχίζοντας με τις διώξεις των αιρετικών, ιστορούμε μία σειρά μίση που επιβλήθηκαν από ανθρώπους που αυτοανακηρύσσονται θεματοφύλακες και ερμηνευτές του λόγου του αμίλητου Θεού. Μόνο εκείνοι μπορούν να τον φανερώνουν, υποβαθμίζοντας τον πιστό σε πιόνι ενός παιχνιδιού εξουσίας και άκριτης υποταγής. Στη δογματική αλήθεια, την άνωθεν παρουσιαζόμενη, βλέπουμε να διαγράφεται ένα ιδιόρρυθμο μίσος ενάντια στο ανθρώπινο σώμα μέσα από πεποιθήσεις ακατάληπτες επειδή είναι πλεγμένες με μυστηριακές τελετές και συγχωνευμένες με την απουσία γνώσης περί της θρησκείας (πόσοι γνωρίζουν τα Σατουρνάλια, πόσοι τα φαλλικά καρναβάλια, πόσοι το λιθοβολισμό του Ιησού κ.λπ.) και τις χιλιαστικές ή προφητικές ή εσχατολογικές αποκαλύψεις.

Ήδη στην Παλαιά Διαθήκη κάτι τέτοιο γίνεται ολοφάνερο όταν διαβάζουμε ότι ο Μωυσής μεταφέροντας το θεϊκό λόγο παραδίδει τη θρησκευτική εξουσία στον αδελφό του, και έτσι αυτή δίνεται στη μία φυλή, τους Λευίτες, κάνοντας την εξουσία οικογενειακή υπόθεση. Εξάλλου, ο πολιτικός ρόλος των Ολύμπιων και Δελφικών ιερέων γίνεται φανερός αν θυμηθούμε τη δύναμη που είχαν τα ιερά και πόσο εύκολα επηρέαζαν τις ελληνικές δυνάμεις — πάντα στηρίζοντας συντηρητικές δυνάμεις, όπως τους Πέρσες, τους Θηβαίους και τους Μακεδόνες ή Ρωμαίους αργότερα.

Αξίζει να θυμόμαστε την αιγυπτιακή νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου όταν με αφορμή το θρησκευτικό μανδύα επαναστάτησαν οι ιερείς του Άμμωνος κατά του Αμενόφι Δ΄ –ή αλλιώς, όπως μετονομάστηκε, Ακενατών– επειδή προσπάθησε να μειώσει τη δύναμή τους και να επιβάλλει μία νέα θρησκευτική τάξη και ιερατείο υπό το νεοδημιουργημένο θεό Άτωνα. Ουσιαστικά ήθελε να επιβάλλει ένα νέο φιλοπόλεμο δόγμα που στηριζόταν λιγότερο στο αίμα και τις θυσίες· είχε μονοθεϊστικές προοπτικές ανάπτυξης και εμφάνιζε χαρακτηριστικά μυστηριακά (βάφτιση, γάμος, αναίμακτη θυσία κ.λπ.). Έτσι βέβαια θα έλεγχε η δυναστεία του και καλύτερα την Άνω και Κάτω χώρα. Ωστόσο, δεν υπολόγισε τη δύναμη των παλιών ιερέων, με αποτέλεσμα να λησμονηθεί για χιλιάδες έτη από την Ιστορία και τη θρησκειολογία.

Αντίθετα, στην Ελλάδα δεν υπήρχε δογματικό τυπικό λατρείας, όπως και σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές περιοχές. Το ιερατείο ήταν αιρετό, και μόνο στα μυκηναϊκά χρόνια ο βασιλιάς αποτελούσε και τον αρχιερέα, χωρίς όμως δόγμα. Μόνη ξεχωριστή ομάδα αποτελούσαν οι μάντεις που ήταν επαγγελματίες, και ίσως έτσι εξηγείται κοινωνικά γιατί απέκτησαν τέτοια δύναμη. Ωστόσο, δεν έφτασαν στο σημείο εκείνο της κοινωνικής επιβολής ώστε να κάνουμε λόγο για εξουσιαστικό μηχανισμό — αν και αποτελούσαν ένα μικρό τμήμα του. Όλη η λατρεία στηριζόταν στους προαιώνιους μύθους που βιωματικά, ως ήθος, μεταδίδονταν από γενιά σε γενιά. Μάλιστα, στην Αθήνα απαγορευόταν να χρηματίζεται ο ενιαύσιος ιερέας ― για να μη γίνει μόνιμος κάτοχος της θέσης και αποκτήσει εξουσία· του δινόταν μόνο μία πολύ μικρή αποζημίωση. Επαγγελματικό ιερατείο υπήρχε μόνο στους Δελφούς και την Ολυμπία. Αυτά όμως ήταν και τα μόνα ιερά που συσσώρευσαν τόσο πλούτο και αίγλη σε όλη την Αρχαιότητα. Και πάλι, ωστόσο, η απουσία πραγματικού δόγματος δεν εντάσσει τα ιερά αυτά σε αντίστοιχα θρησκευτικά κέντρα της Ανατολής, ακόμα και αν σκεφτούμε ότι οι ιερείς τους ήταν μέρος του πολιτικού μηχανισμού των πόλεων με βαρύνοντα λόγο.

Ωστόσο, σε μία αυτοκρατορική Ρώμη που αρχίζει να εξαφανίζει τα δημοκρατικά κατάλοιπα της προχριστιανικής ακμής της και να συρρικνώνει ολοένα και περισσότερο τα μεσαία στρώματα (απελεύθεροι δούλοι, έμποροι και βιοτέχνες) περιορίζοντας την κοινωνική της πυραμίδα σε τρεις μόνο τάξεις, εμφανίζεται η ανάγκη του συνεκτικού δεσμού της θρησκείας. Λύσεις ήδη υπήρχαν έντονες, απλά ο χριστιανισμός του Παύλου έτυχε να έχει το Μεγάλο Κωνσταντίνο, ενώ ο μιθριδατισμός –με ανάλογο δόγμα και ιερατείο– δεν έτυχε της αυτοκρατορικής προσοχής, αν και δεν απορρίφθηκε.

Στο ίδιο μήκος κύματος εντάσσεται και το μεγάλο κύμα αιρέσεων στη μεσαιωνική Δύση. Ελλείψει επιστημονικών και πολιτικών ιδεολογικών σχημάτων, η όποια επιδιωκόμενη κοινωνική αλλαγή μπορούσε να προβληθεί μέσα από τη δημιουργία αιρέσεων, συχνά στρεφόμενη άμεσα κατά του ιερατείου και της κοσμικής εξουσίας που τη στήριζε. Η τάση να αντικαθιστά το θρησκευτικό στοιχείο, και κυρίως το δόγμα του, ένα πολιτικό ιδεολογικό σχήμα είναι ολοφάνερη στο σύγχρονο ισλαμικό φονταμενταλισμό και τις επαναστάσεις του. Ανάλογης ερμηνείας είναι ο σύγχρονος χριστιανισμός φονταμενταλισμός σε μία εποχή που ολοένα και περισσότερο χαρακτηρίζεται από μία συντηρητική αντιδημοκρατική –και βεβαίως ανελεύθερη– στροφή, τόσο στη χώρα μας όσο και σε όλη την Ευρώπη και ιδιαίτερα στις ΗΠΑ.

Συνέχεια…


Το άρθρο αποτελεί μέρος του δοκιμίου Αντιθρησκευτικές αναζητήσεις: δόγμα, λατρεία, ατομοκεντρισμός, εσχατολογία και έχει δημοσιευτεί σε προγενέστερη μορφή του στο ιστολόγιο Ο δείμος του πολίτη, όπου γίνεται και ο σχολιασμός.

ΦσΜ [2.4] Συμπεράσματα

27 June 2011
Comments Off on ΦσΜ [2.4] Συμπεράσματα
Αρθρογράφος: Ebonmuse
Μετάφραση: EvanT
Το άρθρο αυτό είναι τμήμα του άρθρου “Το Φάντασμα στη Μηχανή”.
« Προηγούμενο Άρθρο [2.3.5] • Περιεχόμενα Επόμενο Άρθρο [3.1] »

Βάσει των παραπάνω στοιχείων, οι υποστηρικτές του δυϊσμού πρέπει τώρα να εξηγήσουν πώς στέκει το δόγμα περί ψυχής. Με αυτές τις κλινικές περιπτώσεις προσπάθησαν να δείξω ότι οι τρεις όψεις της ανθρώπινης συνείδησης (η ταυτότητα, η προσωπικότητα και η συμπεριφορά) είναι και οι τρεις συνδεδεμένες με τον εγκέφαλο και μπορούν να αλλοιωθούν ή να τραυματιστούν λόγω βλάβης στον εγκέφαλο. Η εγκεφαλική βλάβη μπορεί να διασπάσει τα ευαίσθητα όρια του εαυτού και να χωρίσει το ένα άτομο σε μια ασύνδετες σφαίρες συνειδητότητας που αντιλαμβάνονται και επιθυμούν διαφορετικά πράγματα ή να διαλύσει τη συνέχεια της συνείδησης σε μια πλειάδα φευγαλέων εαυτών απομονωμένων μεταξύ τους και από την εξωτερική πραγματικότητα. Αλλαγές στη φυσιολογία του εγκεφάλου μπορούν να επηρεάσουν δραματικά την προσωπικότητα, να αλλάξει ένα φιλικό, σκληρά εργαζόμενο, φιλότιμο άτομο σε χυδαίο, τεμπέλη και παρορμητικό κάθαρμα. Καταστάσεις που επηρεάζουν τη χημεία του εγκεφάλου μπορούν να ελέγξουν τη συμπεριφορά, να αφαιρέσουν από το άτομο την ικανότητα να ενεργεί ή να ελέγχει τον εαυτό του.

Μέχρι ενός σημείου, αυτά είναι κοινή γνώση. Ακόμα και ένθεοι γνωρίζουν ότι ασθένειες, όπως το Alzheimer, μπορούν να επηρεάσουν βαθύτατα τη συνείδηση ενός ατόμου ή ασθένειες, όπως η κατάθλιψη, μπορούν να γιατρευτούν με φάρμακα που αλλάζουν τη χημεία του εγκεφάλου. Προσπάθησα να τονίσω κάποια δραματικά παραδείγματα που δείχνουν τις αλλαγές του εαυτού σε θεμελιώδες επίπεδο. Τέτοιες περιπτώσεις γίνονται δεκτές από το θεϊσμό χωρίς σχόλια.

Οι περιπτώσεις αυτές, όμως, είναι σημαντικά στοιχεία ενάντια στις περισσότερες μορφές δυϊσμού νου-εγκεφάλου. Άλλωστε, οι περισσότεροι ένθεοι πιστεύουν ότι η πλήρης καταστροφή του εγκεφάλου με το θάνατο, δε θα έχει καμία επίπτωση για την ψυχή. Τότε πώς γίνεται η αλλοίωση ή η καταστροφή μικρών τμημάτων του εγκεφάλου να έχουν τόσο δραματικά αποτελέσματα πάνω της; Μόλις δεχτούμε ότι ο εγκέφαλος διαχειρίζεται και ελέγχει όλες τις εκφάνσεις της συνείδησης πλήρως, τότε τι χρειάζεται να υποθέσουμε την ύπαρξη ψυχής;

Ακόμη και τα πιο εκλεπτυσμένα δόγματα περί ψυχής υπόκεινται στα προβλήματα που εγείρει το επιχείρημα της ενότητας νου-εγκεφάλου. Παραδείγματος χάριν, ένας ένθεος μπορεί να πει πως η ψυχή δεν είναι όπως την κατανοούμε συνήθως, ένα άυλο φάντασμα στη μηχανή που ζει στο κεφάλι μας και κατευθύνει τις πράξεις μας, αλλά μετά το θάνατο ο Θεός θα αναδημιουργήσει τη συνείδηση, το νευρικό αυτό πλέγμα, σε ένα νέο σώμα. Φυσικά, μια τέτοια θέση συμφωνεί με τα συμπεράσματα του άρθρου αυτού, ότι δηλαδή η συνείδηση είναι ένα πλήρως φυσικό φαινόμενο, αλλά επιπλέον μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι αυτή η μέθοδος δεν είναι σίγουρο ότι θα διατηρήσει τη συνέχεια της συνείδησης. Δηλαδή, αν το κάνει αυτό ο Θεός, είσαι όντως “εσύ” αυτός που επιζει; Ή ο Θεός σε άφησε να εξαφανιστείς και μετά δημιούργησε ένα αντίγραφο του οποίου η μοίρα βασίζεται στις δικές σου πράξεις;

Επιπλέον, το επιχείρημα ενότητας νου-εγκεφάλου επιτίθεται σε μια τέτοια θεϊστική κοσμοθεωρία και μ’άλλον ένα τρόπο. Αναλογιστείτε ένα άτομο με μια εγκεφαλική διαταραχή που αλλάζει την προσωπικότητα σε τέτοιο βαθμό που οι φίλοι και οι συγγενείς πιστεύουν ότι πρόκειται πλέον για τελείως διαφορετικό άτομο (όπως στην περίπτωση του Phineas Gage). Ποιος θα αναστηθεί; Το άτομο προ διαταραχής ή το άτομο μετά; Ποιος είναι ο πραγματικός εαυτός του ατόμου; Αν οι θρησκευτικές ή ηθικές πεποιθήσεις του αλλάξουν, για ποιο σύνολο πεποιθήσεων θα κριθεί; Φαντάζει παράλογο να υποθέσουμε ότι ο Θεός θα αναστήσει και θα κρίνει τις δύο συνειδήσεις ανεξάρτητα, σα να επρόκειτο για διαφορετικά άτομα, αλλά από την άλλη, αν ο Θεός συνδυάσει τις δύο προσωπικότητες σε μία, τότε θα έχει δημιουργήσει ένα νέο άτομο και δε θα έχει αναδημιουργήσει ένα υπάρχον. Αυτές οι δυσκολίες φαντάζουν αξεπέραστες στον παραδοσιακό θεϊστικό δυϊσμό και το επιχείρημα της ενότητας νου-εγκεφάλου οδηγεί απαρρέκκλιτα στο συμπέρασμα ότι ο εαυτός είναι ανά πάσα στιγμή εξαρτημένος από την κατάσταση του εγκεφάλου και δεν μπορεί να είναι μια ανεξάρτητη ύπαρξη.

Πέρα από αυτά, το επιχείρημα της ενότητας νου-εγκεφάλου έχει άλλο ένα χαρτί να παίξει. Υπάρχουν στοιχεία ότι η ίδια η θρησκεία μπορεί να εξηγηθεί βάσει της εγκεφαλικής δραστηριότητας. Οι νευρολόγοι που μελετούν τις βιολογικές ρίζες της θρησκευτικής εμπειρίας έχουν κάνει κάποιες ανακαλύψεις που μπορεί να είναι ανησυχητικές για τους ένθεους, αλλά απόλυτα σύμφωνες με όσα λένε εδώ και χρόνια οι άθεοι.

« Προηγούμενο Άρθρο [2.3.5] • Περιεχόμενα Επόμενο Άρθρο [3.1] »

Συνέχεια…


Το άρθρο έχει δημοσιευτεί στο ιστολόγιο On the way to Ithaca, όπου και γίνεται ο σχολιασμός.